δέκα
δέκα, δέκα, ten
- ten, Il. 2.372, Od. 9.160, etc.; οἱ δ. the Ten, Isoc. 18.6; ἡ τῶν δ. τυραννίς Arist. Ath. 41.2; also οἱ δ. the Attic Orators, Philostr. VS 2.1.14; τὰ δέκα [ἔτη] ἀφʼ ἥβης those who are ten years past 20 (the age of military service), X. HG 3.4.23; δ. ἄνδρες, = Lat. decemviri, App. Hann. 56: compds. (not in early writers, but usu. in Hellenistic Gr.)
- δεκᾰ-είς, Tab.Heracl. 2.34, Plu. Num. 3:
- δεκαδύο, PSI 5.509.10 (iii B.C.), IG 2(2).1013.31 (ii/i B.C.), Plu. Cat.Mi. 44, Act.Ap. 19.7:
- δεκατρεῖς, D. 47.77,81, BGU 644.5 (i A.D.):
- δεκατέσσαρες, α, Plb. 1.36.11, etc.; Delph. δεκατέτορες SIG 241A 2 (iv B.C.):
- δεκαπέντε, PRev.Laws 12.17 (iii B.C., prob.), D.S. 2.13 codd.; Thess. δεκαπέμπε IG 9(2).553.13 (Larisa, i B.C.):
- δεκαέξ, Tab.Heracl. 2.40, PSI 4.379.6 (iii B.C.), LXX Ge. 46.18, Str. 2.5.42:
- δεκαεπτά, PSI 5.509.13 (iii B.C.), v.l. in D.S. 12.36, J. BJ 5.11.4, S.E. M. 1.114, etc.:
- δεκαοκτώ, IG 2.1054.47, Cleonid. Harm. 2, Ev.Luc. 13.11:
- δεκαεννέα, PSI 4.396.12 (iii B.C.), D.S. 12.71, Plu. Fac.lun. 2.932b:—hence
- δεκα-έννατος, nineteenth, ἡμέρα Lyd. Ost. 18.
I ref. a una cantidad determinada
1 numeral diez, Il.2.618, 9.122, 19.247, Od.9.160, 24.340, Hes.Th.636, Op.612, IO l.c., SEG l.c.,
τὰ δέκα ἀφ' ἥβης
las diez clases más jóvenes en servicio militar e.e., las incluidas en los diez años a partir de haber cumplido la edad militarδ. ἀρχαί
diez principios básicos que constituyen el universo según algunos pitagóricosδ. λόγοι
los diez mandamientosδ. Αἰῶνες
los diez Eones producidos por Λόγος y Ζωή según la gnosis valentiniana
• llamados tb.
δ. Δυνάμεις
• unido a otros numerales c. o sin καί expresando los guarismos del once al diecinueve
δέκα hέν
onceδέκα δύο
doceδέκα τέτορες
catorceδέκα ἕξ
dieciséisἑπτὰ δὲ καὶ δέκα
diecisieteδέκα ὀκτώ
ὀκτὼ καὶ δέκα ... γεγονὼς ἔτη
δέκα ἐννέα
• c. multiplicativo
τρίς δέκα
treinta
2 ref. a grupos de personas οἱ Δ. esp. ref. a grupos institucionales:
a) la comisión de diez πρόβουλοι elegida en Atenas durante la revolución oligárquica del 411 a.C.
εἶπον γνώμην δ. ἄνδρας ἑλέσθαι ξυγγραφέας αὐτοκράτορας
b) el gobierno oligárquico que en Atenas sucedió al de los Treinta en el 403 a.C, Isoc.18.6,
αἱροῦνται δὲ δ. τῶν πολιτῶν αὐτοκράτορας ἐπὶ τὴν τοῦ πολέμου κατάλυσιν
ἡ τῶν δ. τυραννίς
c) el gobierno de diez magistrados o decadarcas que los espartanos instauraron en diversas ciudades tras la Guerra del Peloponeso
τυραννοῦνται καὶ ὑπὸ δ. ἀνδρῶν, οὓς Λύσανδρος κατέστησεν ἐν ἑκάστῃ πόλει
d) en Roma los decenviros ref. a los decemuiri stlitibus iudicandis
δ. [ἀν]δρῶν ἐπὶ τῆς τῶν [δι]αφορῶν κρίσεως
τῶν δέκα ἀνδρῶν τῶν τὰ φονικὰ δικασάντων
δ. ἀνήρ
• los decemuiri legibus scribendis
τὰ ... γραφέντα ὑπὸ τῶν δ. ἀνδρῶν
ἐν ... τῇ Ῥώμῃ δέκα ἄνδρες κατεστάθησαν νομογράφοι
• los decemuiri agris diuidundis
δέον αὐτοὺς ἄνδρας ... ἀποδεῖξαι δ. τοὺς ὁριοῦντας τὴν γῆν
siendo preciso que designaran a los decenviros encargados de fijar los límites de la tierra
• los decemuiri sacris faciundis
οἱ χρησμοὶ ... ὑπ' ἀνδρῶν δ. φυλαττόμενοι
οἱ ... τὰ Σιβύλλεια ἐπισκεπτόμενοι δ. ἄνδρες
οἱ δέκα ἱερεῖς
e) ref. una comisión de diez legados o decénviros encargada de tratar los asuntos de los territorios conquistados
ἡ σύγκλητος ἄνδρας δ. καταστήσασα
f) οἱ δ. los Diez oradores áticos, Philostr.VS 585.
II ref. a una cantidad indeterminada en hipérb., diez como número arbitrario o convencional
εἴ μοι δέκα μὲν γλῶσσαι, δέκα δὲ στόματ' εἶεν
ἵνα ... ἕξετε θλῖψιν ἡμερῶν δ.
para que tengáis tribulación durante diez días
III fil. y mat. el número diez, el diez como abstracción
αἴ τις ἀπὸ τῶν δέκα ἓν ἀφέλοι
• considerado número perfecto en la fil. pitagórica
ἔστι ... τὰ δέκα τέλειος
ὁ ... δέκα ἔχει ἴσους (τοὺς πρώτους καὶ ἀσυνθέτους καὶ τοὺς δευτέρους καὶ συνθέτους)
el diez tiene igual cantidad (tanto de números primos y simples como de secundarios y compuestos)μέγιστος ... ἀριθμὸς ὁ δέκα κατὰ τοὺς Πυθαγορικούς
• en autores crist.,
ὅρα ... τὸν δ. τέλειον ὄντα καὶ οἰκεῖον θεοῦ
•De *dekm̥, cf. ai. dáśa, lat. decem, etc.
Das Wort δέκα findet sich von Homer an überall ; bei Homer ist es in der Ilias weit häufiger als in der Odyssee ; in letzterer findet es sich 4.129, 9.160, 24.340, an allen drei Stellen als genaue Zahlbestimmung. Als Ausdruck für eine unbestimmte Vielheit in der Ilias, 2.372, 489, 4.347 ; als genaue Zahlbestimmung in der Ilias z.B. 2.618. – Attisch bezeichnet οἱ δέκα eine Behörde, die aus zehn Personen besteht, »die Zehnmänner«, decemviri. – Bei Xen. Hell. 3.4.23 sind οἱ τὰ δέκα ἀφʼ ἥβης, sc. ἔτη, die, welche schon 10 Jahre seit dem 20. Jahre Kriegsdienste getan haben.
indeclinable. Ten Il. 2.372, 489, 618, Il. 4.347, Il. 9.122 = 264, Il. 11.24, 33, Il. 19.247, Il. 23.851, 882, Il. 24.232: Od. 4.129, Od. 9.160, Od. 24.340.
With another numeral: ἑπτὰ καὶ δ. Od. 5.278, Od. 7.267, Od. 24.63.
- 1ten τρεῖς δὲ καὶ δέκʼ ἄνδρας ὀλέσαις O. 1.79 πέφνε δὲ τρεῖς καὶ δέκʼ ἄνδρας, τετράτῳ δʼ αὐτὸς ἐπεδάθη fr. 135.
ἀναπήξας μέσον τοῦ οἴκου βωμὸν γέϊνον ... στροβίλους δεξιοὺς δέκα, ἀλέκτορας δύο λευκούς
coloca en medio de la habitación un altar de barro, diez piñas apropiadas y dos gallos blancos
- ten, Lat. decem, Hom., etc.: —οἱ δέκα the Ten, Oratt.: οἱ δέκα ἔτη ἀφʼ ἥβης those who are ten years past 20 (the age of military service), Xen.
-
…ἔπειθον · ἀποκτιννύναι μὲν γὰρ ἀνθρώπους περὶ οὐδενὸς ἡγοῦντο, λαμβάνειν δὲ χρήματα περὶ πολλοῦ ἐποιοῦντο. ἔδοξεν οὖν αὐτοῖς δέκα συλλαβεῖν, τούτων δὲ δύο πένητας, ἵνα αὐτοῖς ᾖ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπολογία, ὡς οὐ χρημάτων ἕνεκα ταῦτα…
Lysias, Speeches
-
…κακὸν τῇ πόλει ἐψηφίσαντο · ὀλίγοι δέ τινες καὶ πονηροὶ καὶ κακῶς βουλευόμενοι τὰ προσταχθέντα ἐχειροτόνησαν. παρήγγελτο γὰρ αὐτοῖς δέκα μὲν οὓς Θηραμένης ἀπέδειξε χειροτονῆσαι, δέκα δὲ οὓς οἱ καθεστηκότες ἔφοροι κελεύοιεν, δέκα δʼ ἐκ τῶν παρόντων ·…
Lysias, Speeches
-
…τινες καὶ πονηροὶ καὶ κακῶς βουλευόμενοι τὰ προσταχθέντα ἐχειροτόνησαν. παρήγγελτο γὰρ αὐτοῖς δέκα μὲν οὓς Θηραμένης ἀπέδειξε χειροτονῆσαι, δέκα δὲ οὓς οἱ καθεστηκότες ἔφοροι κελεύοιεν, δέκα δʼ ἐκ τῶν παρόντων · οὕτω γὰρ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν ἑώρων καὶ…
Lysias, Speeches
-
…παρὰ Λακεδαιμονίων ἥκοντες ἔλεγον ἐφʼ οἷς ἕτοιμοι εἶεν τὴν εἰρήνην ποιεῖσθαι Λακεδαιμόνιοι, εἰ κατασκαφείη τῶν τειχῶν τῶν μακρῶν ἐπὶ δέκα στάδια ἑκατέρου, τότε ὑμεῖς τε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, οὐκ ἠνέσχεσθε ἀκούσαντες περὶ τῶν τειχῶν τῆς κατασκαφῆς ,…
Lysias, Speeches
-
…γὰρ τῶν πολιτῶν καὶ ἀγαθοὺς ἀπωλέσαμεν, καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν τριάκοντα ἐξηλάθημεν. ἐνῆν γὰρ ἀντὶ μὲν τοῦ ἐπὶ δέκα στάδια τῶν μακρῶν τειχῶν διελεῖν ὅλα τὰ μακρὰ τείχη διασκάψαι, ἀντὶ δὲ τοῦ ἄλλο τι ἀγαθὸν τῇ πόλει εὑρέσθαι…
Lysias, Speeches
-
…ἐχειροτόνησαν. παρήγγελτο γὰρ αὐτοῖς δέκα μὲν οὓς Θηραμένης ἀπέδειξε χειροτονῆσαι, δέκα δὲ οὓς οἱ καθεστηκότες ἔφοροι κελεύοιεν, δέκα δʼ ἐκ τῶν παρόντων · οὕτω γὰρ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν ἑώρων καὶ τὴν αὑτῶν δύναμιν ἠπίσταντο, ὥστε πρότερον ᾔδεσαν…
Lysias, Speeches
-
…οὐδεμίαν πώποτε ἦρξα ἐν τῇ πόλει, ἐβούλευσα δέ · καὶ ἔτυχεν ἡμῶν ἡ φυλὴ Ἀντιοχὶς πρυτανεύουσα ὅτε ὑμεῖς τοὺς δέκα στρατηγοὺς τοὺς οὐκ ἀνελομένους τοὺς ἐκ τῆς ναυμαχίας ἐβουλεύσασθε ἁθρόους κρίνειν, παρανόμως, ὡς ἐν τῷ ὑστέρῳ χρόνῳ πᾶσιν…
Plato, Apology
-
…καὶ τοῖς ἡμετέροις προγόνοις ἐν τοῖς ἑβδομήκοντα, ἐλάττονʼ ἐστίν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὧν Φίλιππος ἐν τρισὶ καὶ δέκʼ οὐχ ὅλοις ἔτεσιν, οἷς ἐπιπολάζει, ἠδίκηκε τοὺς Ἕλληνας, μᾶλλον δʼ οὐδὲ μέρος τούτων ἐκεῖνα. καὶ τοῦτʼ…
Demosthenes, Speeches
-
…ἡ μὲν δὴ περίοδος τοῦ σήματός εἰσὶ στάδιοι ἓξ καὶ δύο πλέθρα, τὸ δὲ εὖρός ἐστι πλέθρα τρία καὶ δέκα. λίμνη δὲ ἔχεται τοῦ σήματος μεγάλη, τὴν λέγουσι Λυδοὶ ἀείναον εἶναι · καλέεται δὲ αὕτη Γυγαίη. τοῦτο…
Herodotus, The Histories
-
…ἐν τῇ βουλῇ Λακεδαιμονίοις κράτιστον εἶναι ἐφʼ οἷς προυκαλοῦντο εἰρήνην ποιεῖσθαι, ἐδέθη · προυκαλοῦντο δὲ τῶν μακρῶν τειχῶν ἐπὶ δέκα σταδίους καθελεῖν ἑκατέρου · ἐγένετο δὲ ψήφισμα μὴ ἐξεῖναι περὶ τούτων συμβουλεύειν. τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ…
Xenophon, Hellenica