cupa
cupa, a cask, tun, barrel
- a tub, cask, tun, vat, etc., for holding liquids, esp. wine, Varr. ap. Non. p. 83, 24 sq.; Pall. 1, 18, 2; 1, 38, 1; Cic. Pis. 27, 67 (but acc. to Ernesti, a female vintner; cf. copa); Caes. B. C. 2, 11; Luc. 4, 420; also for grain, Dig. 19, 2, 31; and for the ashes of the dead, a niche, Inscr. Orell. 2697; 4550.
- the handle of an oil-mill, a crooked handle, Cato R. R. 12, 21.
fallax caupo ‥, / qui solet interdum mercantes fallere, limphis / dum studet in cupis defruti perdere nectar
martires in cupas merguntur fomite farsas
~a,byden , cuba,tunne
~a,tunne
cellararius ‥ repperit unam de ~is ‥ usque ad foramen obicis ‥ evacuatam
cuppa, que ‥ meliori cervisa replebatur, tanquam ruptis circulis suis effluere cepit
vinum novum quod de lacu, i, de cuppa, noviter est sublatum
vidit Alexander habitante Diogene cuppam / ventis oppositam
in stipendio carpentarii facientis novam ~am
heres habebit ‥ plumbum cummaskfat , ~am, barellum, lagenam
pro factura plumbi et magne ~e in castro de Edynburgh
de ‥ j cuba nullius valoris
in brasina unum plumbum cum cuppa que diciturmasfate vel caldarium
~a, A.a cupe or a cowle ‥, hec ~a, acolle
j hida terrae quae reddebat per consuetudinem j ~am cervisae et xxx d.(
prior S. Bege [(] habet duo ingenia, que ~e vocantur, ad capiend’ salmones in stangno suo de Staynburne Cumb
Vide Petrum Blesens. Epist. 63.... Ratem vacuæ sustentant undique Cupæ .
Navis capacitatis 40., in Novella Valentiniani de Naviculariis amnicis. Nos dicimus :Cuparum
Eodem anno habebatJonas Monachus in Vita S. Columbani n. 53 :Capitulum duo pressoria munita, etxxii. tonnas, et quinque canales ad eas implendas, et septem Cupas cum quadam parva, in qua vinum colatur.
Reperit eos sacrificium profanum litare velle, vasque magnum, quod vulgoVita S. Austregisili Episc. Bituric. inter Acta SS. Bened. sæc. 2. pag. 97 :Cupam vocant, quod 26. modios amplius minusve capiebat, cervisia plenum in medio habebant positum.
Repleto vase musto, unum quod illi vocantSed et apud Ulpianum interCupam , ferme viginti metra capiens resedit vacuum.
vasa vinarianumerantur
Cupæ et dolia, quæ in cello fixa sunt. Bertha Monacha in Vita S. Adelheidis Abbatissæ n. 15 :
Cellerariam enim aliquando, vinum de Cupa producentem, festinanter per nuntium accersivit : quæ in obedientia nesciens moram, ejus præsentiam velociter adivit, ore Cupæ non obfirmato, sed ducibulo secum in manibus asportato.Occurrit eadem notione pro dolio vel doliolo, in Vita S. Willibrordi, inter Acta SS. Benedict. sæc. 3. part. 1. pag. 619. n.
Cupas, a capiendo, id est, accipiendo aquas vel vinum vocatas volunt.Genuinum etymon
Item de sylva... ad domos scilicet ædificandas vel restaurandas, ad Cuppas, ad dolia, ad vallum, ad naves, etc.Bernardi Ordo Cluniac. part. 1. cap. 47 :
Cuppæ quatuor, una ad fabas servandas, quando fuerint bainatæ, altera in quam cadit aquæductus, tertia in qualavantur scutellæ, quarta ad hoc ut aqua calida in eam mittatur ad mandatum et ad rasuram Fratrum.
Vinum quoque plenis Cubbis adpositum.
Vice osculi duas Cupellas vini Celsitudini vestræ transmisimus.
CopaNicolaus Specialis usurpat lib. 7. de Rebus Siculis cap. 17. apud Murator. tom. 10. col. 1070 :
Sed die tertia, ut ipsos defensores urbis in multarum partium defensione distraherent, quo debilitatam urbem viris bellatoribus facilius superarent, cathenam quæ portum urbis concluserat, præmissis portennis, quas vulgo alii Filvas, alii Copas vocant, magnisque navibus succedentibus infringere conabantur.
urna, hydria. Ubi forte legend.
Cupamajor est
butti. Recentioribus vero
Cupaet
Cuppa, usurpantur pro poculo, seu vase potorio, quod videtur sic appellatum, quod
Cupæformam referat. Nostri
Coupeappellant,
Cop.
Cuppam, qua bibebat Abbas, ab eo sibi petiit porrigi.
Cupa S. Columbani, in ejus Vita inter Acta SS. Benedict. sec. 2. pag. 53.
Cuppæ aureæ et argenteæ, in Constitut. Siculis lib. 3. tit. 36. § 1. Liber de Contemptu mundi :
Vide Lupum Ferrariensem Epist. 85. Salmasium ad Hist. Aug. pag. 253.Insignesque thori, Cupæ, cyphique decori.
Duas Cupas mero plenas exhausit ;et Anecd. Marten. tom. 1. col. 1527.
Coppa una argentea, in Chronico Romualdi II. Archiep. Salern. apud Muratorium tom. 7. col. 242.
Cuppa argenti fusilis, quam Calicem interpretatur Mabillonius, in Translatione S. Filiberti, inter Acta SS. Bened. sæc. 4. part. 1. pag. 552.
Planeta una drappi brocati auro in campo rubeo, laborati ad Copas, leones et alia animalia.
Tria tapetia, et duas Coppas argenteas cum cooperculis.
Cuppasvocat mox idem Dunelmensis. Eckeardus junior de Casib. S. Galli cap. 1.
Coppam auream Domini tui... pincernæ meo confestim afferto.Supra
cantharumappellavit. Chronicon Casinense lib. 3. cap. 57. (al. 58.) :
Coppas duas argenteas deauratas cum nigello librarum 15.
Coppas argenteas deauratas 2.
Scrinium Hugolini Boni Comitis fregerunt, et ex eo Coppam unam argenteam, et privilegium, quod Rex Imperatori fecerat, asportarunt. Otto Morena :
Et ipsi unam Copam auri et denariis plenam ipsi Regi portaverunt.
Peztom. 1. Anecd. part. 3. col. 171 :
Udalric Swarscepfe Cupparius.
Petendo eum, ut benedicat parum vini in Cupha vel scypho suo.
Cupa, aut a Græco
Kübeldeducunt. Gloss. Lat. Græc. :
Gustatorium, in Fragmento Petronii de Cœna Trimalcionis. Apitius lib. 1. cap. 2 :
Piper tritum cum melle despumato in Cupellum conditi modo mittito.Alia Editio habet
Cupellam.
Gaulus.
Potum per Cupellas dispositum evellere voluerunt.Est etiam
Cupella, parva cupa apud Gregorium Turon. lib. 2. de Mirac. cap. 35.
Rector hospitalis S. Andreæ... inter alia promittit reddere Priori ejusdem Sancti a S. Victore dependentis Cupellas apum quadraginta.
Item pro duobus bacilibus de ære pro Domino, taren.viii. gran.iii. Et pro Coppulis pro Domino, taren.iii.
Cum ex consuetudine approbata et obtenta habere consueverimus palefridos et Cuppas Episcoporum et Abbatum regni cedentium, etc.Habentur similes aliæ Chartæ aliquot tom. 3. hujusce juris Regii testes. Vide Heriotum.
ad reponendam Eucharistiam. Necrologium Eccl. Parisiensis Id. Aug. :
Dedit nobis Calicem aureum cum patena ponderis 4. marcarum auri, de quo facta fuit Cuppa ad reponendum Eucharistiam.Charta Anglica apud Prynneum in Libertatib. Angl. tom. 3. pag. 798 :
Mandatum est Justiciario Hiberniæ, quod in singulis Ecclesiis Cathedralibus Hiberniæ inveniat unam Cuppam ad Eucharistiam in ea reponendam.
Capsa capitis Apostoli(S. Martialis) manet renovata et Copa ubi Corpus Domini reservatur.
Aureus calixAn ad reponendam Eucharistiam, non satis liquet.i. cum patenalxx. lapidum decoratus ornatu. Argentei verovii. Coppai. argentea.
Ciboire. Inventar. S. Capellæ Paris. ann. 1363. ex Bibl. reg. :
Item una Coppa argentea deaurata ad portandum Corpus Christi. Item une Couppe d'argent dorré à porter le Corps nostre Seigneur,in Inventar. Gallico.
Item unam Cupam elemosynariam fractam, cum circulis deauratis.
Super sexterali, et corda, ferro, pondere, et Cuppis.
de Moras, in Regesto
Probusfol.
Guigona Panalli tenet de ComiteEst autemi. emin. terræ, et debet indeviii. Cupas frumenti.
Cupanude dicta, in quibusdam locis, ut Bellijoci, quarta pars Bicheti, sexque
Coponoscontinet ;
Cupavero
tertiaBicheti pars est, et octo
Coponoscomplectitur. Coponi viginti quatuor faciunt Bichetum. Sed omnium locorum non eadem ratio est. In agro v. g. Atrebatensi
Cuppaest quarta pars Mencoldi, Burgi apud Sebusianos in Bressia
Cupaest viginti quatuor librarum, etc.
Omnes homines de dicta communitate debent molere unum sextarium bladi pro una Cupa octavali, persolvenda de tali blado, quo persolvi consuevit, nec debent desengranari.
Molendina habebit dominus in dicta villa bannalia, et erunt Cupelli rationabiles et mensurabiles, quorum Cupellorum sexdecim faciunt sextarium.
Cupa. Charta Alphonsi Comitis Tolosani ann. 1144. pro Montalbanensibus apud Catellum lib. 2. Rerum Occitanar. cap. 17 :
Usus talis est : de duobus sextariis avenæ, quam asportabunt extranei ad vendendum, habeat dominus unam Copam, de uno sextario mediam Copam... de saumata salis... habeat dominus unam Copam.Charta ann. 1246. in lib. 1. Feodorum Burbonensis dominii fol. 96 :
Gerardus de Beria duas Copas ordei sisenals, et 2. denarios, etc.Infra :
B. Raimundi 4. Copas sisenals siliginis, etc.Occurrunt hæc verba pluries.
Probusfol.
Reschi tenet de ComiteCharta Roberti Comitis Arverniæ ann. 1284. apud Baluz. in Hist. ejus familiæ tom. 2. pag. 134 :i. pedam et debet indeii. Coppas frumenti, eti. quart. vini etiv. den. pro espalla, et habet ibi cibum, quando solvit censum.
De quolibet sextario bladi debent levari et percipi pro moltura duæ Coppæ rasæ a festo Nativitatis B. Joan. Bapt. usque ad Natale Domini, et pro residuo temporis... debet levari... una Coppa cumulata et rata Coppæ pro rata bladi quod ibidem molet, et sicChartularium primum Monasterii Aquicinctensis fol.xii. Coppæ rasæ dictæ mensuræ debent complere et perficere cartam fori de Vico.
Lambertus tenet partem unius modii una Coppa minus, alii hospites cætera et silvam, de qua censum habemus quinque dozellos avenæ.
Recognovit se vendidisse... dimidiam mencoldatam et dimidiam Cuppam... et pro terra illa solvebat dictæ Ecclesiæ tres mencoldos frumenti et dimidium, et dimidiam Cuppam.
Copasex frumentariis mercibus, quæ in mercatis veneunt.
Item homines dictæ villæ ad præstandum, leida et pedagio penitus sunt immunes : Coponagium vero debent die mercati solvere tantummodo, et non aliis diebus. Copponagiimentio occurrit in aliquot aliis Tabulis apud Guichenonum in Probat. Hist. Bressensis pag. 64. 107. et in Genealogia Dominorum
de Thoiré, pag. 231.
Primo, quod in universo omnes habitatores dicti loci Avinioneti qui nunc sunt et qui pro tempore erunt, possint sine licentia cujuslibet, usque ad tres annos a die concessionis præsentis nostre gratie computandos, a regno nostro extrahere pastellum cretum in terris propriis eorumdem, et etiam bladum cretum in eisdem, usque ad mille cartones pro quolibet dictorum trium annorum ; proviso tamen quod dicte mercature seu aliquid ex eis ad nostros vel regni nostri inimicos nullatenus transferantur vel portentur... Item, quod omnes venientes ad locum seu forum de Avinioneto predicto cum ipsorum mercaturis, sint immunes et liberi die fori dicti loci, emendo et vendendo, aleuda seu Copagio per tres annos, a die concessionis præsencium computandos. Item, apud omnes venientes ad nundinas dicti loci de Avinioneto, eundo et redeundo, vendendoque et emendo, sint immunes a Copagio, leuda et barra, atque gabella per tres annos continuos a die concessionis præsentium numerandos.Ex integro textu liquet inter
mercaturas, de quibus hic agitur, potissimum recensenda esse
blada, quibus belle convenit notio
Copagiia nobis prænotata.
Dominus Comes habet apud S. Simphoriacum in dominio suo unum curtile situm juxta fossata castri prope caminum Viennæ continens tres Copas terræ. Item habet ibi molendinum dictum de Novet infra villam, ubi sunt duæ rotæ, etc.
Bicheratæ, modo tertia modo quarta secundum locorum varietatem.
coponagii. Charta ann. 1292. apud Sammarthanos in Episcopis Magalonensibus :
Quantum ad Cupas et leudas.Usatica, seu Leges municipales MSS. urbis Monspeliensis cap. 71 :
Quilibet habitator Montispessulani pro domo, vel locali suo, cujuscumque sit pretii, debent salvare Cuppas et lesdas, et Bajulus Montispess. debet ei laudare illam domum vel locale.Vernaculum sic concipitur :
Casquun habitaire de Monpeslier per maison et per logal sien de qel prés que sia petit o gran, deu saluar Copas e laidas, etc.Et cap. 91 :
Captalarius non debet præstare Lesdam vel Cuppas, nisi pro ea parte pro qua pertinet ad eum lucrum jam Curiæ acquisitum.Vernacul. :
Captalier non deu donar leidas ni Copas, si non per aqella parte per la qal azel perten lo captal, o per aqella part, par laqalCharta ann. 1231. in Regesto Comitum Tolosæ :parten azel la gazanh que a dona.
Item petebat medietatem del Cop, qui datur ab illis, qui vendunt bladum in villa Galliacensi ad pilam.Infra :
Abbas autem et Monasterium Galliacense habebit tertiam partem in toto blado, quod colligitur del Cop, ab illis qui vendunt bladum in villa Galliaci.Charta Libertatum oppidi de Meneto in Biturigib. ann. 1260 :
De tous blez de sextier une Cope de laide, etc.
D. M. D. Apuleius Ionicus fecit Eutychiæ sorori suæ et Eutycheti filio ejus, in hac Cupa mater et filius positi sunt.Vetus Scheda apud Ughellum tom. 2. Ital. sacræ pag. 247 :
In alia Cuba juxta Orientem sepulcrum SS. Victoris, Dominici, etc.Vide Cuba.
- CVB-, a cask, tun, barrel: taedā refertae, Cs.: vinum de cupā.
CUPAa wooden cask, butt or barrel, used like the largest earthen vessel, the dolium, to receive the fresh must from the wine-press (torcular) and to contain it during the process of fermentation. The cupa was always of wood; the dolium, like the amphora, always of earthenware. Hence of the derivatives, Fr. cuve, cuvier, Eng. cooper, follow the original meaning; while in It. coppa, Fr. coupe, Eng. cup, it is modified. The inferior wines were drawn for drinking from the cupa, without being bottled in amphorae; whence vinum de cupa (Cic. in Pis. 27, § 67; Varr. ap. Non. 2.113; Dig. 18, 6, 1.4) is equivalent to our expression from the wood. [A caution may be necessary against the rendering of the passage in Cicero by some editors, as if cupa were for copa, a hostess; though Charisius (p. 47 P. = 63, 11 K.) has quamvis Vergilius librum suum cupam inscripserit. ] Cicero says also de dolio haurire for drinking new wine (Brut. 83.288; cf. Guhl and Koner, ed. 5, p. 594). The phrase in Horace (Sat. 2.2, 123) may be dismissed with the remark that all good editions give with the MSS. culpa potare magistra: Bentley's long note is, as often with him, ingenious but not convincing.
The cupae, like our own casks, were made with staves (tabulae, Pallad. 1.38.1) and hoops (circuit, Petron. Sat. 60.3; Plin. Nat.14.132). The close resemblance is shown in the annexed illustration.
The hoops might be of rushes or osiers, perhaps also of iron: Varro objects to rush hoops on cupae vinariae, as not strong enough to stand the fermentation (op. Non. l. c.). For the staves, the pitch-pine was preferred (Plin. Nat.16.42); it is not stated that wooden casks received a coating of pitch, as the dolia and amphorae undoubtedly did (H. N. 14.134; Guhl and Koner, l. c.). They were used for a variety of purposes, as in modern times: for preserving and transporting fruits and corn (Dig. 33, 7, 8and 12), forming rafts and pontoons (Lucan (Luc. 4.420; Capitol. Maximin. 22; cf. Vopisc. Aurelian. 48); containing combustibles in war (Caes. B. G. 8.42; B.C. 2.11); and even for a sarcophagus (Grut. Inscr. p. 845).
II. Part of an olive-press (Cat. Agr. 21) ; in this sense probably derived from κώπη, a handle. [TRAPETUM]
[P.S] [W.W](1) A wooden cask, butt, or barrel, used like the largest earthen vessel, the dolium, to receive the fresh must from the wine-press (torcular) and to contain it during the process of fermentation. The cupa was always of wood; the dolium, like the amphora, always of earthenware. Hence of the derivatives, Fr. cuve, cuvier, Eng. cooper, follow the original meaning; while in It. coppa, Fr. coupe, Eng. cup, it is modified. The inferior wines were drawn for drinking from the cupa, without being bottled in amphorae; whence vinum de cupa is equivalent to our expression “from the wood.”
(2) Part of an olive-press. See trapetum.