lardarium

lardarium (-der-) [ML], ~ia, larderia [cf. ME larderie] 1 a room or building used for storage of meat (occ. of fish etc.); store of meat etc. or department of household responsible for its administration, larder; b (w. ref. to payment of tithe); c (in surname). d (stored) meat. e (fig.) store. a ~arium, spichus Ælf. Sup. 184. 36; hic laridus ‥ et inde hoc laridarium Osb. Glouc. Deriv. 23; serviens de pistrino ‥ habet ‥ cervisiam in aula et companagium in ~ario Chr. Abingd. II 240; ~earium novum sibi construxit abbas in curia, et vetus ~earium conventui ad opus camerarii dedit Brakelond f. 148; carnifices ‥ servient burgensibus ‥ de carnibus suis preparandis et conficiendis in ~ariis [Scot.: in þar lardyner] Leg. IV Burg. 64; 1308 in xx carkasiis bydencium emptis ‥ et missis apud Rames’ ad ~erium domini abbatis xx s. Rec. Elton 133; 1336 in ‥ craticulis et vasis ~arii et coquine emendendis [sic] ix d. Househ. Ac. 194; s1327 coquinas abbatis et conventus cum †landario necnon omnes seruras ‥ fregerunt (Chr. Abingd.) EHR XXVI 733; duxit ‥ eum [lupum] vulpes ad ~arium cujusdam divitis J. Sheppey Fab. 50; 1390 clerico coquine ‥ pro labore suo operante in †~ero [ed.; MS: larder’; ? l. ~erio] Ac. H. Derby 22; ~rium, a lardere (Medulla) MED s. v. larder 2a; hoc ~arium, S. lardyrhouse WW; hoc ~uarium, A. a lardyr WW; 1533 de stauro domini iiij bucculi pro jugis ad xvj s. et ij bucculi pro ~aria ad xij s. Househ. Bk. Durh. 205; 1535 pro cultellis emptis pro ~ario carnium et ~ario piscium, slaughterhouse Ac. Durh. 112.  b c1150 dono ‥ monachis ‥ decimam ~arii de Haya MonA III 264b; a1240 dedi ‥ eis ‥ decimam de ~erio meo apud Lenhale Ib. VI 399b.  c 1221 plegii in misericordia, sc. S. M., E. C., ‥ Gaufridus de ~erio ‥ PlCrGlouc 270 p. 66; terras et tenementa Benedicti de ~ario in Abbendone (Chr. Abingd.) EHR XXVI 731.  d 1297 de blad’, equis seu carettis, ~io, cariagio vel aliis bonis aut catallis ‥ prioris Cl 114 m. 19; 1325 in j quarterio grossi salis empt’ London’ pro ~ario saliendo MinAc 1126/5 r. 5; 1400 r[espondent] pro j doleo pro sale, et j fat, et j cultello pro drissing ~arii, et ij mortariis lapideis Test. Ebor. III 15.  e ave, doxa virginalis, / vas arvine spiritalis / gracie lardarium [v. l. lardaruum] Walt. Wimb. Virgo 47. 2 (w. ref. to royal larder): a (of Eng. king); b (w. ref. to serjeanty, cf. lardarius b); c (of Scot. king). a de dispensatoribus ~arii: magister dispensator assiduus ~arii, sicut magister dispensator panis et vini Domus Reg. 131 (cf. ib.: dispensatores ~arii per vicem servientes ‥ hostiarius ~arii); caretarius ~arii Ib. 132; c1160 habet anno quoque ‥ in natali duos porcos in meo ~ario Rothomagi Act. Hen. II I 350; 1237 quod salem ‥ pertinentem ad ~erium nostrum de Clarendon’ faciatis habere Henrico de D. Cl 465; 1251 G. de L. fecit capere cum mota sua in pinguedine ‥ ad ~arium domini regis in foresta de R. xxxiiij damos SelPlForest 98; 1266 quod ‥ cervos illos bene saliri ‥ faciat, liberandos custodi ~arii nostri Cl 207; 1321 de alecia et moruca remanentibus in ~aria regis (LTR AcWardr) Med. Admin. Hist. II 364.  b 11‥ (v. larderarius b); 1193 Willelmus de C. r. c. de x m. pro habenda saisina de terra sua de Eston’ que est serjanteria ~arie domini regis Pipe 147; 1198 Laurota P. tenet dimidiam carucatam ‥, et valet per annum vj li. per servicium serviendi ~erie regis Fees 10; 1212 (v. lardarius b); 1250 serjantia Ricardi D. ‥, pro qua debuit custodire ~arium domini regis Fees 1225; 1280 per serjantiam custodiendi hostium ~arii domini regis (PlR Hants) King's Serjeants 238.  c 1329 in portagio carcosiorum eorundem [martorum] in ~arium, xij d; item in expensis factoris dicti ~arii, ij s. et vj d. ExchScot I 126; 1329 computat [martos] interfectos in ~ario apud Cardros ad festum S. Martini ‥ lxj Ib. 134; 1331 onerat se ‥ de ijclxij [salmonibus] ‥ de providencia domini regis facta in ~ario apud Perth Ib. 406; 1373 in una magna mensa ‥ pro ~ario ij s. viij d. Ib. II 450; 1429 per liberacionem factam decem seldrarum salis grossi ad ~riam regis in Invernes Ib. 509; 1456 cuidam servitori de ~aria venienti pro martis in Galvidia Ib. VI 203. 3 (facere ~ium) to ‘make larder’, prepare meat etc. for storage (by slaughtering, salting, etc.), lay in supply of meat (or other provisions); b (w. ref. to serjeanty). 1214 illos [porcos] occidi facias et inde bon’ lardar’ nobis fieri facias Cl 176b; 1229 ad boves et animalia que ad porcos illos mittentur ad impinguandum contra hyemem ad ~erium domini regis faciendum Cl 240; 1240 lviij boves et cclxvj oves ‥ interfici, bene saliri, ~arium inde fieri, et salvo custodiri faciatis Liberate 15 m. 23; 1264 in xijxx carcosiis vaccarum emptis ad ~erium faciendum ‥ cum x bollis salis emptis, liberatis lardinario ExchScot 12; 1331 per unam celdram et duodecim bollas salis pro ~ario faciendo, xxvij s. Ib. 365; [carnifices] faciunt ~arium [Scot.: mak lardnar] in grosso Iter Cam. 8 (v. grossus 26b); piscatores non debent facere ~arium [Scot.: mak lardnare] Ib. 20.  b 12‥ antecessores David de Lardin’ habuerunt tales libertates quod facere debuerunt ~arium domini regis et custodire prisonas de foresta IMisc 21/3; 1246 W. de P. tenet j carucatam terre ‥ per servicium faciendi ~erium domini regis in castro Lancastrie Fees app. 1391; 1250 de David le Lardener pro ij carucatis terre de serjantia domini regis faciendi ~arium domini regis apud Eboracum in Thorp Boystard’ ‥ x s. per annum Fees 102. 4 (w. ref. to larder-rent, larder-silver, sc. money rent paid app. in commutation of food rent or of service in larder; cf. Cust. Rents pp, 32, 58): a (in var. phrs.); b (~arium by metonymy in sense ‘larder-rent’). a c1235 A. S. tenet dim. virgatam, et inde reddit ad quatuor anni terminos xxx d. de gabulo assiso et ad ~arium xij d. Cust. Glast. 18; non [erit quietus] de dono ad ~arium Ib. 57; solvit de gabulo iiij s. et ad ~arium xij d., et dat hertpeny Ib. 74; 1300 ad festum S. Martini ad auxilium ~arii, vj d. IPM 95 m. 7d.; c1302 et de lix s. de certa consuetudine custumariorum debita ad ~arium ad festum S. Michaelis (Hanbury, Worcs) Cust. Rents 58n. 8.  b c1235 summa gabuli xl s., summa ~arii xv s. et vj d. Cust. Glast. 19; 1274 tallagium eorundem [villanorum et coterellorum] quod appellatur ~arium valet per annum xl s. IPM 6 (1) m. 18; 1290 ~arium solvendum ad festum S. Michaelis iij s. ij d. ob. Ib. 58 (4) m. 2; 1294 ~arium ad festum S. Martini valet xv s. vij d.; item caputagium garcionum valet ‥ IPM 68 (5) (Kynemersdon, Som) ; 1300 summa totius redditus assisi et ~arii cum cherseto et cum consuetudinibus et serviciis, xxvj li. ‥ IPM 95 m. 7d..