meliorare

meliorare [CL] 1 (trans.) to improve, make better or more prosperous, cause to get better: a (person); b (country, city, or sim.); c (state or condition). a non juvenculos sed adultos quorum admonitione ~entur [AS: hi beon gebeterude] secum in comitatu ducant RegulC 11; longe ~ati sumus quam fuimus RChart 133b; 1466 sic nos et successores nostri erimus inde ~ati Mem. Ripon I 177.  b Brittania ‥ duorum ostiis nobilium fluminum Tamesis ac Sabrinae ‥ aliorumque minorum ~ata Gildas EB 3; s958 tempore istius ~ata est terra Anglorum AS Chr. 260; sub optentu reipublice ~ande Diceto Chr. 235; 1265 credentes villam illam ex hoc [sc. constructione nove universitatis] posse ~ari Cl 92; omnia monasteria Anglie ‥ ~are ac promovere aliquo ‥ donario insudavit Croyl. 29; c1400 pro ~ando Anglie regno Meaux I 250.  c si ‥ hoc ita complere volumus, tocius populi res ~abitur [AS: byþ þe betere] contra fures quam antea fuit (Quad.) GAS 181; ob hoc mors differtur, ut vita ~etur, et dum vita prolongatur, mors deterior acquiritur Elmer Cant. Quer. 810C; c1180 quoad salutem anime et corporis ~atum et confortatum A. Tewk. Ep. 9 p. 48; 1201 circa statum burgi illius ~andum (Wells) BBC 2; 1220 crucissignatio debet ~are conditionem suam et non deteriorare CurR VIII 324; 1254 et notandum quod debitum anni preteriti minoratur de ccccxl marcis ‥ status ecclesie in tanto ~atur quod in festo S. Michaelis hoc anno remanserant in thesauraria lxviij li. xviij s. iij d. ob. DCCant. Register/H f. 180v. 2 to reward, remunerate. qui furem ante alios homines deiciet, sit de communi pecunia nostra ~atus xij denariis [AS: xij pæ ng’ þe betera] (Quad) GAS 178. 3 to improve, cultivate, make better use of, increase the value of: a (land); b (other property). a 1170 terram ‥ cum instauramento quod in ea invenerit et omni melioratione qua eam ‥ ~are potuerit Chr. Rams. 83; 1229 ipsa ‥ ~avit terram illam ‥ ita quod nunc multo plus valet BNB II 302; 1558 quo [terrae et possessiones] ‥ colantur, ~entur et ad uberiorem fertilitatis cultum producantur Scot. Grey Friars II 110.  b s1177 in toto quantum rex Aldefonsus tenet ‥ ~et cum suo proprio avere G. Hen. II I 141; ne ‥ bona sacristarie ‥ deteriorentur, sed potius ‥ ~entur Reg. Malm. II 232. 4 to improve, refine. ignem ‥ dicit Spiritus Sancti fervorem qui ‥ aurea dominicae domus vasa probando ~at Bede Luke 499; in igne ‥ ~atur aurum et purius fit Bacon IX 184. 5 to improve, make look better. nec meliorari forma beata potest (Vers.) Capgr. Hen. 64. 6 to improve, make better or clearer, facilitate. multum ~atur et completur visio per ‥ radios fractos ‥ in quibus omnis res visa videtur Bacon Maj. II 148. 7 to cure, cause to recover (from ailment): a (person); b (livestock). a ab hac die nisi ~etur infirmus carnem non comedat Lanfr. Const. 181; aliquantulum ~ari, cibo paullatim refici ‥ cepit Gosc. Mir. Iv. lxxviii; ~atus tandem ab infirmitate ‥ Romam eundi iter repetiit Eadmer HN p. 287; debent taliter egrotantes aut chorum pro consuetudine ingredi aut domum infirmorum, ut, donec ~entur, ibidem quiescant Cust. Cant. 298.  b coepit expectare horam qua aut ~atum reciperet jumentum aut relinqueret mortuum Bede HE III 9 p. 146. 8 to improve, mend, repair. naves ~antes exercitum restauraverunt Enc. Emmae II 2; 1343 de stauro domus ~ando (Stat.) Eng. Clergy 265; novam domum ‥ construxit, et antiquam ~avit; et ‥ defectus ‥ correxit Mon. Francisc. I 509. 9 to improve, correct, update. c1470 compotos ‥ ~atos percipiens, stabat in parte ‥ contentus de melioracione Reg. Whet. I 114. 10 (intr) to improve, get better. 1231 postquam percussus fuit non ~avit ei status suus per aliquod tempus immo semper deterioravit BNB II 488.