scire

1 scire v. sciare

2 scire [CL] 1 to know (a fact): a (w. acc. of n. pron.); b (w. nihil); c (w. acc. of sb.); d (w. ref. to divine omniscience; also in oath). e (quod ~am) as far as I know, to my knowledge. f (without dir. obj.) to be aware of a fact stated or implied, to know (w. de & abl.); g (absol.). a hoc ~to ‥ quod ‥ te ‥ obsecro Ep. Aldh. 6; qui haec ~re vel meminisse poterant Bede HE pref. p. 7; ~tum est illud Lelii aut potius Ciceronis, ‘cujus aures sunt clause veritati ‥ ejus salus desperanda est’ J. Sal. Pol. 481C; quod ~mus loquimur, quod vidimus testamur Gir. EH II 36; cras quod inde ~ero indicabo tibi Arthur & Gorlagon 3.  b hundredum inde nichil ~t DB I 50va; 1239 villata de H. dicit quod nichil ~t nec audivit per quod ille damus debuit mori SelPlForest 71.  c ~sne, pater mi, tuae infirmitatis causam ‥ ? Felix Guthl. 50 p. 152.  d obtestor Dominum: scit hoc ille, omnia qui scit Wulf. Swith. II 904; ad testimonium ‥ omnia ~entem Deum appello Ord. Vit. III 7 p. 99.  e fuit igitur Oswaldus qui genti sue primitias sanctitatis dederit, quippe nullus ante illum Anglus miraculis, quod ~am, viguerit W. Malm. GR I 49 p. 54.  f dicit quod non faciunt tallias pro mortuo bosco, sicut ~t de se, et credit idem de aliis Feod. Durh. 235; 1337 Adam respondit, quod de capcione dicti hominis nunquam ~vit ExchScot 439.  g ora ‥ ~entium obturantes Gildas EB 66. 2 to know (something to be the case), to be aware that: a (w. acc. & inf.); b (w. quia or quod). c (w. acc. & adj. or sim.) to know to be; d (absol. or pass.). e (~ens) knowing(ly), consciously, intentionally (in quot. leg. in phr. ~ens et volens). a licet ~amus eos castos esse, breviter tamen respondebimus Gildas EB 69; ~ebat illam nullum virorum plus illo diligere Bede HE IV 17 p. 243; 873 ~ad se rectum redditurum coram a Deo CS 536; [monachus] tante sanctitatis perhibetur quod ‥ nunquam visus vel ~tus fuit ire in lectum sed nec de lecto exire Chr. Melrose 188; non potest ~re se ‥ cum hoc errare quia ~re aliquid proprie est evidenter hoc cognoscere Ockham Qu. 449.  b ~entes quia famulus Christi est Bede HE II 2 p. 83; c1097 siatis quia clamo terram Sancte Marie de Surceio quietam de bernagio donec ego inquiram quomodo fuit tempore patris mei Regesta 137; ~ebam ‥ quod immoderatam laetitiam immoderata animi tristitia esset secutura Osb. Mir. Dunst. 19 p. 147; 1178 ~t Deus quia non mentior P. Blois Ep. 48. 143B; situri pro certo quod ‥ capituli ‥ consilium ‥ offunderemus Ann. Durh. 180; 1270 requisita qualiter ~t quod [Ricardus] eam carnaliter cognovit, dicit ~t quia scit SelCCant 99.  c 679 si aliquis aliter fecerit a Deo se damnatum ~at CS 45; cum se ~ret ad amorem ineptum ‥ facecie defectu Map NC IV 6 f. 48v; ~ens ‥ ambiguos semper bellorum eventus Gir. EH I 10 p. 243; papa, si fit hereticus, excommunicacionis vinculo est ligatus ‥ ergo si qui ~unt eum talem, ipsum vitare tenentur Ockham Pol. I 296.  d si nescit qui manducat, nihil est; si autem ~t, peniteat juxta modum pullutionis Theod. Pen. I 7. 12; 1196 debet xx s. ut ~atur per cognitores qui fecerunt recognitionem (v. cognitor 2b).  e 1230 ipse hoc non fecit ~ens et volens Pat 393. 3 a (~endum, w. indir. statement) be it known that, note that. b (~tote w. imp. as if adv.) for sure, doubtlessly. a ~endum est nullum versum dactilicum exametrum inveniri posse qui numerum sillabarum xvij videatur excedere Aldh. PR 10 p. 84; de quo ~endum est quia ‥ euphonie causa solet acui Abbo QG 5 (12); ~endum quod hujusmodi figure aliquando ponuntur sine littera, aliquando cum littera Garl. Mus. Mens. 2; ~endum quod omnes et singuli nativi ‥ debent cariare medietatem totius vini domini abbatis Cust. Battle 15.  b alioquin ~tote sciret eos in eum irruituros G. Herw. f. 322b; ut ~tote aliquid comperto de eo illuc agmine militari vallatus tenderet Ib. f. 329. 4 (w. indir. qu.): a (w. ind.); b (w. subj.). c (haud ~o an) I hardly know whether, it is possible that. a ~o qui es et quare maeres Bede HE II 12 p. 108; Deus ~t, ego nescio, pro qua causa [molendinator] hec facit (Carthagus 44) VSH I 186; ~ebat enim ipse quid de grangia nostra fecerat et quid faciebat Gir. SD 80; et scitur amoris / quantum vis penetrat et urit optanter J. Howd. Cant. 346.  b quis ‥ terminos trans Jordanem, ut ~retur quid cui tribui conveniat ‥ ostendit? Gildas EB 70; ~re volens quomodo vitam nocturnam transegeret V. Cuthb. II 3; nunquam geldavit neque ~tur quot hidae sint ibi DB I 86rb; ~ens quanti eum pater et mater pendere soliti essent W. Malm. GP I 48.  c haud ~o an inferioris virtutis sit cotidie exhibere facilia quam semel ostentare pergrandia W. Malm. GP V 270. 5 to know, be versed in. b (pr. ppl. as adj. or sb.) knowing, skilled, who is versed in. c (w. inf.) to know how (to), be able (to). d (p. ppl. ~tus as adj.) knowledgeable, clever. si quis voluerit ~re hanc aleam plene, illi ante omnia hujus discipline documenta hec vij ~re animo necesse est Alea Evang. 173.  b omnis ‥ homo ~ens grammaticam est homo grammaticus Anselm (Gram. 13) I 158; causam morbi a ~entibus edoctus W. Malm. GP II 74; quedam inveniuntur in ‥ veterum scriptis, imperitorum frequentius, ~entiorum nonnunquam Balsh. AD rec. 2 136; hinc accidit ut ~entissimi plerique se nesciendo senescant Gir. TH intr. p. 5; [verba] tam inter eloquentes arida quam inter ~entes usitata Ib. intr. p. 6.  c Christus, clementia sua solita, qua ‥ contritis corde ultro misereri ~t [v. l. miserescit] Aldh. VirgP 43; scire loqui decus est; decus est et scire tacere L. Durh. Dial. I 453; si ~ret dolere, inconsolabiliter doluisset M. Par. Maj. V 533; ejus [sc. carectarii] est ~re phalera, altillamenta, et ‥ carectis appendentia preparare Fleta 172; [abbas] fuit vitrarius et laicus sed sapiens. rex Stephanus si ~visset cantare missam faceret ipsum archiepiscopum Cantuarie W. Worc. Itin. 232.  d perscitus puer id est valde ~tus Alcuin Gram. 898A. 6 to know (an object), be cognizant of. b to become cognizant of, ascertain; c (w. de or super). d to know (a person), be acquainted with. ~ebam misericordiam domini sed et judicium timebam Gildas EB 1; tu ~s miserias meas Felix Guthl. 52 p. 164; secreta dicitur, quia secreto pronuntiatur, cum olim ‥ alta voce diceretur, unde et ab hominibus laicis sciebatur Beleth RDO 44. 52; 1237 dicit quod nullam talem terram tenet nec aliquam terram ~t que vocetur tali nomine CurR XVI 24; s1346 quesivit eam [pacem] viis et modis omnibus ‥ quibus ~vit Avesb. f. 106.  b 1290 pro ‥ expensis j garcionis euntis ad regem ad ~endum voluntatem suam de ‥ girfalconibus (AcWardr) Chanc. Misc. 4/4 f. 52.  c consideratum fuit quod ‥ remaneret in custodia ‥ quousque ~atur de voluntate domini regis State Tri. Ed. I 37; c1380 ~re cupit vestra discrecio ‥ super valitudine status talis ‥ Oxonie scholatizantis FormOx 315.  d 1233 quesiti qui fuerunt illi qui fuerunt cum illis dicunt quod neminem ~verunt CurR XV 214. 7 (grates ~re w. dat.) to be grateful (to). ipse ‥ qui caritatem habet, hoc unde Deus ei ~t gratias habet Eadmer V. Anselmi I 29; 1222 ita quod dominus rex eis grates ~re debeat Pat 380; 1296 unde vobis ~mus grates, et regratiamus cum effectu (Lit. Regis) MGL II 76. 8 (~re facere): a (w. acc.) to inform (a person). b to make (something) known (to a person); c (w. indir. qu.). a 1206 vicecomes ‥ inquirat rei veritatem et ~re faciat justiciarios per literas suas sigillatas SelPlCrown 52.  b 1255 cum domino suo hoc ~re fecisset ‥ SelPlForest 26; 1265 ab omnibus Judeis ‥ hoc ‥ ~re faciant Cl 62; 1315 preceptum est vicecomiti H. quod inquirat ‥ et inquisicionem ~re faciet hic (PlRCP) Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 19.  c 1202 nobis ~re facias literis tuis sigillatis quid super hoc feceris quum tenemur illud domino regi significare SelPlCrown 22. 9 (leg.): a (~re facias) name of writ requiring a defendant to make known why execution of judgment against him should not be made; b (ellipt.). c (~as) name of writ concerned with recovery of seisin. a 1292 et petit judicium si debeat eis ad valenciam tenementorum ad que tenebatur warantizare ‥ facere per breve istud ~re facias PlRCP 92 m. 96; 1318 de placito dotis in cancellaria regis per breve ~re fac' Cl 126 m. 5d.; 1384 dicunt quod istud breve est in natura brevis de ~re facias quod tantum oritur de suggestione partis Bury St. Edm. 177; s1397 comes Sarum peciit sibi concedi breve ~re facias contra comitem Marchie Ad. Usk 15.  b 1434 accusatus fuit de ‥ adulterio inter ipsum et uxorem W. Bartur, sed quia non fuit qui hoc deponeret vel jurare vellet, utendo verbo de ~re, ideo non fuit punitus quia non habetur una probacio MunAcOx 505.  c breve quod dicitur ~as ad recuperandum seisinam propter defaltam. ‥ ipse petens recuperabit seisinam per ~as etc. propter absentiam rei qui in absentia sua judicari non debet Hengham Magna 9. 10 (p. ppl. as sb. n.) resolution, decree, decision; b (~a canonum, w. ref. to canon law). apocriforum deleramenta ‥ eliminare orthodoxorum patrum ~ta [gl.: i. leges, i. jura, laga, i. decreta, judicia] scriptis decretalibus sanxerunt Aldh. VirgP 24; cum ~ta legis Mosaicae juxta litteram servaret Bede HE III 25 p. 185; priscorum scita revolvunt Frith. 1158; si quis ‥ sacra presentis schedule ~ta prevaricari presumpserit W. Malm. GP V 225.  b s1139 quidam dicebant jure castellis alienatos episcopos videri, que preter ~ta canonum edificassent W. Malm. HN 470; quanto satius liberas quibusque electiones juxta canonum ~ta relinqueres Ad. Eyns. Hug. II 7. 11 (inf. as sb.) knowledge. c1142 legalem recordationem, si opus esset, inde faceret ad suum ~re Mandeville 381; a1350 per testimonium ix deponencium de certa scientia [in margin: ix magistri requiruntur pro ~re] StatOx 30; c1415 nullus potest admitti ad incipiendum in sacra theologia, nisi omnes doctores ‥ jurent de ~re Ib. 225.

3 †scire, f. l. pro ij hominibus hauriendo et †ciciendo [l. eiciendo] aquam extra batellum ‥ j d. Stewards' Bk. Southampt. I 44; pro labore v dierum impleando et †sciendo [l. eiciendo] lutum Ib. I 64.