vallare

vallare [CL] 1 to surround or enclose (with a palisade, fence, wall, ditch, or other barrier). b to build a wall for (structure), provide with a wall. c (intr.) to build a palisade, wall, etc.. d (p. ppl. as sb. n.) surrounding barrier, palisade, fence, wall, ditch, earthwork. municipii septeno murorum ambitu ~ati Aldh. VirgP 55; qui excubias gregis et caulas vallare bidentum / imbutus fuerat conscripto dogmate bibli / dirorum contra morsus rictusque luporum Id. VirgV 1036; altitudo aggeris quo mansio ejus erat ~ata Bede HE IV 26; carceris ima petit vallans hinc inde ligatum Wulf. Swith. II 549; c1216 terram que est juxta Littleburd sicut Petrus gardinarius eam fossato ~avit Cart. Blyth 75; s1234 comitatus, de mandato regis, dictam capellam ~avit palliciis et fossatis Ann. Dunstable 138; camera ‥ si ~ata est muro lapideo Leg. Ant. Lond. 208; ~avit insuper parvum gardinum G. S. Alb. III 444.  b 1525 insuperque omnes imponentes servitutes terras arandi, blada mettendi vel cariendi, domos tegendi aut valleandi Reg. Clogher 251.  c 1316 triturabit, fodiet, ~abit sicut werkmen faciunt Terr. Fleet 17; hoc vallum, A. a parke palys. ~o, -as, -i, vallum facere WW.  d planicies in rotundum ~atis circumcluditur, unico ad instar portalis aditu patens ad ingressum Gerv. Tilb. III 59; 1284 pro ingressu base que est inter ~atum portus Viridarii, ex parte una, et ~atum magnum de Tarrida, ex altera, apud Baionam RGasc II 226b; 1289 alveum seu ~atum per quod currit et dirivatur ‥ aqua molendini Ib. II 523b. 2 to surround (esp. protectively), ring round (with guard or sim.); b (with friends, supporters, or sim.); c (with attacking force, siege, or sim.); d (with natural feature or barrier, or sim.); e (with conditions, circumstances, or sim.). urbem ferriferis vallarent milibus amplam Aldh. CE 7. 22; ipse professionis suae non inmemor, dum opimo esset ~atus exercitu, nonnisi virgam tantum habere in manu voluit Bede HE III 18; s1295 caudis ipsorum [sc. equorum] distractus per civitatem Londonie, ~atus quatuor tortoribus larvatis Flor. Hist. III 282; qui ~atus multitudine latronum ac virorum male fame, cum ccc sagittariis de Northtindal' ‥ personaliter apud Dunelmum accessit G. Durh. 26; Edgarus ‥ Clito ‥ collectis undique ingentibus amicorum copiis, auxilioque Willelmi regis supradicti ~atus, adversus Donaldum profectus est Fordun Chr. V 25.  b c705 rex earum [sc. apum] spissis sodalium agminibus ~atus Aldh. Ep. 12 p. 501; Maria ‥ abiit undique spiritibus ~ata celestibus Anselm Bury Mir. Virg. 35 p. 60.  c obsidione ‥ Constantinopolis aliquot diebus ~ata est Ord. Vit. VII 5 p. 167; est ‥ decretum ‥ urbem tam remotam, tam infinitis hostibus undique ~atam, inpresentiarum relinquendam Gir. EH II 14; Romanorum exercitus ~atus hostibus invocato Christi nomine pluviam obtinuit R. Niger Chr. II 118; jussit igitur ‥ Regulam obsidione ~ari, ubi quamplurimi hostium suorum Guasconensium latitabant M. Par. Maj. V 388; castrum ‥ cum maxime multitudine armatorum ~averat, et ad expugnationem ipsius multas machinas instaurarat Leg. Ant. Lond. 27.  d alii montanis collibus minacibus praeruptis ~atis ‥ vitam suspecta semper mente credentes Gildas EB 25; [Londonia] undique ‥ mari quodammodo non [in]pari ~atur flumine Enc. Emmae II 7; latet ‥ virtus in medio, tanquam nucleus vel medulla, vitiorum undique cortice ~ata venenoso Gir. PI I 11; que potenti celos palmo / concludentem brevis almo / vallo vallas uteri Walt. Wimb. Virgo 71.  e placitum quoque forestarum multiplici satis est incommoditate ~atum (Leg. Hen. 17. 1) GAS 559. 3 to be or form a ring around, surround, enclose; b (of conditions, circumstances, or sim.). namque canes crebro stipant latratibus aprum / undique vallantes densa cingente corona Aldh. VirgV 1650; huc laboriose adductus, ministris hinc inde suffulcientibus aut evehentibus simulque fratribus ~antibus, ad orationem deponitur supplicissimus Gosc. Transl. Mild. 36; Magontinus archiepiscopus cum vij presulibus ‥ quos quingentorum militum cohors secure ~avit Ord. Vit. XII 21 p. 373; e prora labitur, et statim abyssus ~avit eum, et pelagus cooperuit caput ejus Ailr. Ed. Conf. 749C; ~avit illum fortuitu devota vicinorum caterva, qui ‥ elevatis sursum oculis, desuper auxilium queritabant Mir. Hen. VI I 16.  b nox ruit et tetro mundum velamine vallat Aldh. VirgV 628; puer ‥ saepe in angustiis se ~antibus orans Dominum Bede CuthbP 3; feretrum ‥ accensis luminaribus et hymnis caelestibus atque psalmorum concentibus hinc inde ~atum Wulf. Æthelwold 41; quia me nimius stupor undique vallat Id. Swith. I 758; ? 1230 miserie et infortunia terram vestram Vasconie ~antia RL I 367. 4 to protect, defend, safeguard, support. b (leg.) to strengthen, support, confirm. tam feralibus ~atus audaciis Gildas EB 13; 1093 quatenus ‥ sollicitudinis tuae custodia ~ati, boni pastoris tutamina se invenisse gaudeant Anselm (Ep. 165) IV 39; munitissima civitas est ordo noster et ~ata undique bonis observantiis Ailr. Serm. 3. 7. 221B; secundum principium Augustini non dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum, ut alias diffuse exposui et ~avi Wycl. Sim. 21; intellige quod duplex est experimentum, sc. experimentum ~atum racione et experimentum non ~atum racione. ‥ experimentum autem si non sit ~atum racione tunc timorosum est et fallax J. Mirfield Brev. 50.  b 1251 signo judicis et partium hinc inde confirmantur et ~antur Reg. Malm. II 219; 1289 et specialiter juri dicenti quod compromissum ~atum pena et juramento non valet RGasc II 444a; c1300 ut facta nostra communi †valla [l. vallata] consensu solidius roborentur et difficilius impugnentur Reg. Cant. I 377; liberassent et recepissent securitates et conductus mutuos ~atos cartis, juramentis et aliis solempniis prius appunctuatis per utrumque consilium G. Hen. V 25; 1440 instrumentum exhibuit et ostendit muro inexpungnabili trium notariorum subscriptione munitum, ~atum, et circumcinctum DCDurh. Reg. III f. 248. 5 (in gl.) to make public, or ? f. l. †vallabit, puplicetur GlC V 28 (cf. ib. V 31: vallavit, circumdabit).