vavassores
Majores, alii
Minores:
Majoressunt, qui
Regis, vel
Regni Valvassoresappellantur, iidemque
Capitanei, qui a Ducibus, Marchionibus, et Comitibus :
Minoresvero, qui a majoribus valvassoribus feuda accipiunt. De posterioribus intelligendus Otto Frisingensis lib. 2. de Gest. Friderici I. Imp. cap. 12. ubi de Longobardis :
Cumque tres inter eos ordines, i. Capitaneorum, Valvassorum, plebis, esse noscantur, etc.Quos vero Capitaneos vocant, nostri Barones appellant. Ita
Vavassorumduos ordines constituit Conradus Imp.
Majorumscilicet, et
Minorum. Sub
Majorumappellatione complectitur, quos
Baronesalii vocant : sub
Minorumvero, quos vulgo
Thaynos minores, respectu
ThaynorumMajorum, qui Baronibus æquiparantur : quod quidem potissimum colligitur ex
relevio minorum Vavassorum, de quo ita Conradus :
Si veroEjusmodi autem relevium obtinuit(minor vavassor) filios non habuerit, et aviaticum ex masculo filio reliquerit, pari modo beneficium habeat, servato usu majorum Valvassorum in dandis equis et armis suis senioribus.
in mediocribus Thaynis. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 14. ubi de releviis :
Et mediocris Thayni equus cum apparatu suo et arma ejus.Ubi Leges vernaculæ Willelmi Nothi cap. 24. quem
mediocrem ThaynumLeges Henrici,
vavassoremvocant :
De releif a vavassour à son lige Signeur, deite estre quites per le chival son peire, tel qu'il avoit à jour de sa mort, et per son habert, et par son haume, etc.Atque
minoresii
Vavassoressunt, qui in Legibus ejusdem Henrici I. cap. 7.
Baronibuspostponuntur :
Barones, Vavasores, Tungrevii, etc. quippe cap. 26. et 27.
liberas terras tenere, et curiam haberedicuntur, ac
placita, quæ ad wytam et weram pertinent, super suos homines, etc.
C'est à savoir, que quant cil mourra, qui du Comte de Poitiers, ou des Barons, ou des Vavassours tiendra en fié, que nostre Sires li Coens, ou cil, de qui cil tendra, porra tenir le fié en sa main par an et par jour, etc.
majoribus Valvassoribusprimum agamus, hos intellexisse videtur Bracton. lib. 1. cap. 8. § 2 :
In temporalibus sunt Imperatores, Reges, et Principes, in iis, quæ pertinent ad regnum, et sub eis Duces, Comites, Barones, Magnates, sive Vavasores, et Milites, et etiam Liberi et Villani, et diversæ potestates sub Rege constitutæ.Et § 4 :
Sunt et alii, qui dicuntur Vavassores, viri magnæ dignitatis. Vavasor enim nihil melius dici poterit, quam vas sortitum ad valetudinem.Charta Friderici Imp. ann. 1249. apud Guichenonum in Hist. Sabaudiæ pag. 92 :
Marchionibus, Comitibus, Vavassoribus, Nobilibus, Potestatibus, etc.Charta Henrici II. Reg. Angl. ann. 1166 :
Comites, Barones, Vavasores, Milites, cives, burgenses, rustici, etc.Radulfus de Diceto ann. 1040 :
Quindecim sacramenta juravit Theobaldus propria manu consuli Gaufrido, et 20. Barones Castellenses cum eo, et 40. Milites Vavassores eisdem verbis, quibus ipse.Andreas Aulæ Regiæ Capellanus in Amatoriis :
Quamvis probitas possit nobilitare plebeium, et tamen ordinem mutare non potest, ut plebeius Procer efficiatur, sive Valvasor, nisi per principis ei forte potentiam tribuatur.
Sed multam habebat fiduciam quod Vavasores et proceres et quidam magnates..... spem ei dederant.
Vavasores, seu, ut ibi semper effertur,
vasvassores, usurpantur in Usaticis Barcinonensibus MSS. a Raimundo Berengarii Comite Barcinonensi et Adelmodi ejus uxore editis ; et in Constitutionibus Catalaniæ. Iidem Usatici :
Ut qui interfecerit Vicecomitem vel vulneraverit, sive desonoraverit in aliquo, emendet eum sicut duos Comitores, et Comitorem sicut duos Vasvasores, et de Vasvassore, qui quinque milites habet, per mortem ejus, emendentur 60. unciæ auri cocti, et per plagam 30. et si plures habuerit milites, crescat compositio sicut numerus militum. Militem vero qui interfecerit, donet in compositione 12. uncias auri : qui vero vulneraverit, tam pro una plaga, quam pro multis emendet ei uncias 6.Consuetudines Catalaniæ inter Dominos et Vassallos MSS. cap. 39 :
Barones, ut sunt Comites, Vicecomites, Vasvassores, et consimiles, et etiam alii milites simplices, qui sunt Vassalli Principis hujus terræ.Ubi opponuntur
Vavasoressimplicibus
militibus:
Militesenim majores, quos
Banneretosvocant, Baronum prærogativa gaudent. Proinde ii sunt, quos pariter
Militibusopponunt Statuta S. Ludovici Regis Franciæ loco mox laudando. Contra,
milites simplicesintelliguntur in Charta Anselmi Comitis S. Pauli ann. 1186. in Histor. Bethuniensi pag. 52 :
Omnibus, qui eandem decimam tenebant Vavasoribus, sive militibus concedentibus, etc.et in Charta Libertatum Baugiaci in Sebusianis ann. 1250 :
Si aliquis de hominibus Militum, et Vavassorum dictæ villæ Baugiaci ad ipsam villam libertate donatam causa morandi et remanendi ibi venerit, etc.Mox :
Si homines militum terræ Baugiaci, qui non sunt Vavassores, seu feudatarii dictæ villæ Baugiaci, etc.Charta Odonis Abb. S. Dionysii ann. 1154 :
Magnam portionem terrarum hominum nostrorum, qui Vavassores dicuntur, et hospites quamplures ad suum dominium traxit, etc.Quinque porro
Vavassoresæquantur
Militi, seu habenti
feudum hauberticum. Regestum Philippi Aug. fol. 158 :
Et propter hoc debet tenere unum militem, vel 5. Vavassores, quando submonetur.Feoda Normanniæ post Ordericum Vitalem pag. 1041 :
Apud Breteuil in eadem ballia duas partes unius militis, una Vavassoria minus.Sic feudum hauberticum constabat quinque Vavassoriis.
Vavassoresigitur
Minoreserant ii, qui majoribus suberant ratione tenementi : unde recte San-Julianus lib. 1. Hist. Burgund. cap. 26. dixit
Vavassores, esse
vassallos vassallorum. Consuetudo Marchensis art. 315 :
Si aucun Baron, Chastelain, ou haut Justicier avoit moulin, et son Valvasseur n'en eut point, tous les hommes du Valvasseur demeurans en la banlieue dudit moulin, iront moudre au dit moulin du Baron, jusques à ce que le Valvasseur ait moulin.Generatim vero dicebantur, qui feuda minora tenebant, quæ inferiori tantum justitia, seu jurisdictione gaudebant, quod exerte docent Statuta S. Ludovici a nobis edita lib. 1. cap. 31 :
Nus Vavassor ne puet faire forbann, ne ne puet à home faire forjurer sa Chastelerie, sans l'assentement du Baron, en qui Chastellerie il sera : et se il le fesoit, il en perdroit sa justice ; car la justice si n'est mie au Vavasor.Alio loco, ex MS. Ambianensi :
Nule court de Vavasseur ne porte recort : mais on peutEt infra :bien requerre le court des Chevaliers, qui sont au jugement requerre souffisant recort, par les Chevaliers, ne mie par les Vavasseurs, mès on ne se met mie en recort ki ne veut, mesmement en Cour de Vavasseur, que che apartient à grant justiche.
Ne nus Vavasseur n'a le murdre, le rat, ne l'ancis, ne le traïson, ne le tresor trouvé, ne la force à oster, etc. Car Vavasseur n'a que simple justice.De Vavassoribus agunt eadem Statuta lib. 1. cap. 39. 40. 41. 42. 45. 46. Atque ex his percipimus, cur
Vavassor, Petro Fontano in Consilio a nobis edito cap. 21.
inferior, seu
minor dominusdicatur :
Et se bas sire comme Vavasseur, etc.Quamobrem vulgo Vavassores inferioris ordinis ac dignitatis viris adscribi solent. Robertus Bourronus in Hist. Merlini MS. :
Je suis un Chevalier nés de cest païs, et estrais de Vavassours, et de basse gent.Sed et ii cum prædiis venibant, quemadmodum
hospites, aliique adscriptitii, ut hodieque etiamnum vassalli, seu hominia ipsa. Charta Caroli Comitis Flandriæ in Chronico Andrensi pag. 422 :
Concedimus terras, videlicet comitatus,Charta Joan. Comitis Pontivi ann. 1138 :(vide in hac voce) decimas, silvas, aquas, molendina, prædia, hospites, Vavassores, servos, ancillas, etc.
Quidquid habemus apud Onicourt, cum omni dominatione temporali, et Vavassorum : Vavassorum de Flouron, decimam de Favieres,....... decimam de Haineville præter unum Vavassorem, etc.
Et præter hæc contulerunt eidem Niveloni duos Vavassatores quos habebant apud Lyons, scilicet Bernardum Torel et Radulphum Bricart.
Item a ladite Eglise droit de prendre en tous les fiefs du castel, et des Vasseurs estans en toute la paroisse d'Outrebois, etc.Ita etiam
Si Vavassor aut serviens Burgensi catallum debeat, etc.Cum
gregariis militibus, apud Wipponem de Vita Chunradi Salici Imp. pag. 440 :
Conjuraverant enim omnes Valvasores Italiæ et gregarii milites contra dominos suos, et omnes minores contra majores, etc.De ejusmodi Vavassoribus intelligendus videtur Will. Tyrius lib. 22. cap. 22. et Sanutus lib. 3. part. 11. cap. 11. extremo :
Ad hanc formam reduxere negotium, ut datis obsidibus 20. Valvassoribus, etc.ut et Otto Frisingensis lib. 1. de Gest. Frederici I. cap. 3. de Guiscardo :
Robertus iste ex mediocri stirpe in Normannia, ex eorum ordine, quos Vavassores vulgo illi dicere solent,....... editus.
Veteranorumnomenclatura
Vavassoresdonet Lambertus Ardensis pag. 31. cap. 36 :
Factum est autem, ut liber quidam Veteranus, sive Vavassorius, nomine Willelmus de Bocherdis, Vavassorissam quandam de Fielnis similiter liberam, nomine Havidem, duceret in uxorem.Idem pag. 103. cap. 40 :
Magnanimus quidam Veteranus, sive Vavassorius, qui ab Ardensibus in parte originem traxit, et qui tunc temporis FielnensibusEt pag. 171 :præerat, et qui principabatur, etc.
Et multis Ecclesiasticis personis, et Laicalibus Ardensis oppidi Paribus et Veteranis, etc.Ubi
vavassoribusistis
Fielnensibus, opponit
Nobiles de Tingry, quorum prædium, Principatus dignitate hodie illustre, in eamd. Fiennensem familiam postmodum transiit : adeo ut
Nobilesa
vavassoribusvideatur distinxisse.
Altsassen.
Vavassoresaperte a
Nobilibusdistinguntur in Charta ann. 1187. apud Spon. tom. 2. Hist. Genev. pag. 47 :
Omnes tam Nobiles, quam Vavassores, etc.Statutum Humberti II. ann. 1349. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 586 :
Prelati,... Barones, et Bannereti, Proceres, Nobiles, Valvassores et Franchi, etc.
Vavassores nostros qui cum armis feodum suum deserviunt, a prædictis consuetudinibus, a tallione videlicet, a fossis, ab excubiis, assensu burgensium privavimus.
Vavassorisfeudum. Charta ann. 1272. ex Chartul. B. M. de Josaphat :
Ego (Baldoinus de Maignonvilla) vendidi Abbati et Conventui de Josaphat..... unum Vavassorem seu feodum unius vavassoris tenentis aliam medietatem dicti molendini.
Vavassoresinterdum appellati generatim vassalli omnes, præsertim apud Poetas nostrates. :
MS. :Les Vavassors fet del païs venir, La feauté en prant li Dus Garin.
Karlon li Rois ni fist pluis demorer, A Conseil a la Duchoise apelée, Dame, fait-il, il n'i a mester celée, Se il vos plaist, et il bien vos agrée, Je vos prendrai à moller esposée. La dame l'ot, tote en fu trespassée, Sire, fait elle, or m'avez vos gabée, Ne doit nul Rois, c'est vérité provée, La Vavassoire prendre de sa contrée, Fille de Roi vos doit estre donée, Ou autre Dame de mult grant renomée.
MS. :Li prince, et li Demaine, et li bon Vavaseur.
Vide Consuetud. villæMoult y ont pris Barons et Vavassours assés.
Nos frater Guido abbas Insulæ Barbaræ accedens ad Vismeias vocatis Vavassoribus dictæ villæ et eisdem consentientibus de claudenda villa nostra Vismiaci convenimus cum eisdem Vavassoribus.
minus feudum, a Bractono lib. 2. cap. 39. n. 6. ad discrimen Baroniarum,
quæ caput habent. Pro
Medietariasumitur in Tabulario S. Martini Sagiensi albo fol. 135. in Charta ann. 1202. cujus titulus concipitur de
Metearia. In Chartis vero Conchensis Monasterii promiscue pro
tenementousurpatur.
Feudum unius Vavassoris, in Monastico Anglicano tom. 2. pag. 970.
ConcessimusHugoni de Paluel Presbytero Vavassoriam unam quam Lambertus Presbyter de Paluel tenuit,...... reddendo...... 5. solidos communis monetæ pro servitio, cum omnibus aliis reditibus et servitiis, quæ Vavassoria debet.
Radulfus Bruman tenet unam Vavassoriam de quindecim acris terræ.
Exceptis duabus Vavassoriis, etc.Arestum ann. 1273 :
Omnes vero aliæ terræ, ubicumque sint sitæ, sive sint Baroniæ, sive Castellaniæ, sive Vavasoriæ, inter dictas sorores æqualiter dividantur.
Philippus de Cluviler armiger confessus fuit se vendidisse abbati et conventui S. Petri Carnotensis pro xlv. libris... omnem majoriam de Cluviler, et quidquid juris habebat et dominii ratione Vavassoriæ, seu vassellagii.
villanæ, seu tenementis
villanisaccensentur ; aliæ sunt
liberæseu
francæ. Vavassoriarumprioris generis meminit vetus Consuetudo Normanniæ cap. 26. posterioris cap. 34. ubi duplicem feudatorum ordinem statuit, quorum primus eorum est, quos
Dominos capitalesvocat ; alter eorum, qui istis subsunt, de quibus hæc habet :
Les fiefs de pardessous sont, qui descendent des fiefs chevels, et sont submis à eux, si comme les Vavassouries, qui sont tenuës par sommage et par service de cheval, et les autres fiefs, qui sont tenuës par acres du chef Seigneur.Ubi vetus Interpres :
Et par ce mot Vavassouries, sont entenduës les masures et les ainesses villainement tenuës, et sont communement appellés Vavassouries, et Vassaux, et les autres sont appellez Vavasseurs.
Servilesappellantur, in Consuet. Norman. part. 1. cap. 33. ex Cod. reg. 4651. Vide mox
Feodum de Troussebourc non erat nec fuerat feodum nobile, sed quædam Valvasseria non nobilis.
libera tenementa, de quibus supra :
habent autem Vavassores, qui liberas terras tenent, placita quæ ad wytam vel weram pertinent super suos homines et in suo, et super aliorum homines, si in forisfaciendo retenti vel gravati fuerint
Curiæ Vavassorismentio fit cap. 26. Charta S. Ludovici Regis in 30. Regesto Archivi Regii Ch. 394 :
Decano et CapituloIn 1. Regesto homagiorum Cameræ Comput. Paris(Lexoviensi) concessimus, ut in terra nostra possint acquirere in iis, quæ non tenentur per membrum loricæ, per francas Vavassorias, aut francas serjantias, vel etiam de Ducatu Normanniæ, etc.
Ottroions de grace espécial, que Richart Condren et ses héritiers tiengnent de nous.... ladite terre ou fieu de saint PlanchoisPræstatio rationepar foy et par homage, en franche Vavassourie, à simple gaige, court et usaige, ....... avecques toutes les autres droitures, faisances et redevances. Vavasserie,
vavassoriæsolvenda, in Charta Petri de Chambliaco ann. 1307. ex Reg. 44. ch. 87 :
Item les rentes que l'en appelle Vavasseries, qui ont accoustumé estre payées à la saint Jehan et à Noel.
Vavassores. Charta ann. 1244. ex Camera Chartophyl. Atrebat. :
Item feodum de Vy in quo sunt duo Vavassatores.
Et cum Comitibus, Vicecomitibus, Comdoriis, Vasvessoribus et aliis Militibus.
Cunctis Rempublicam ministrantibus, ducibus, viscomitibus, scavinos, judices et vicarios seu Vasvassuris, etc.Sic lego pro
Varvassuris.
Vavasserii dabunt comedere omnibus biennariis suis, etc.
Statutum est etiam quod nullum Vevasorem vel liberam, feodum in terra mea habentem, Burgenses de Abbatis-villa in suam communiam recipere poterunt.
Unde factum est, ut quidam urbis milites, vulgo Walvassores nominati illius insidiarentur opibus, adversus ipsum assidue conspirantes.
valvasores, quo nomine, inquit Zazius in Tract. de Feud. part. 5. § 28.
Is capitaneus appellatur, qui proprie Valvassor major appellabatur ; qui vero a Capitaneis antiquitus beneficium tenent, Valvasores sunt. Qui autem a valvasoribus feudum, quod a Capitaneis tenent, similiter acceperint, Valvasini, id est, minores Valvasores appellantur, qui antiquo quidem usu consuetudinem feudi nullam habebant. Valvasore enim sine filio mortuo, feudum, quod valvasori minori dederat, ad Capitaneum revertebatur. Sed hodie eodem jure utuntur in Curia Mediolanensi, quo et valvasores.
Ego in recompensatione damnorum quæ illis(Monachis Majoris Monasterii) intuleram, et ob salutem animæ meæ, quitavi eis in perpetuum Vavassoratum quem ab eis exigebam, ut videlicet prior Pontis castri pro aliquo negotio, in curia mea vel successorum meorum non teneatur de cætero respondere.
vavassorumvox orta, etsi non omnino constet, vix tamen probatam iri Bractonis allatam supra sententiam putem ; ut et Zazii, et aliorum, qui sic dictos volunt, quod ad
valvasdominorum starent, ad eorum jussa parati. Certe longe videtur probabilius a
vassisetymon deducendum ; ut
vavassoresiidem fuerint, qui
vassi dominici, qui non unius erant ordinis, cum alii majoris essent, inferioris alii ; quod