apex
apex, the extreme end, point, summit, top
Frieze-Dennison Vergil
- I Lit., the small rod at the top of the flamen's cap, wound round with wool, Serv. ad Verg. A. 2, 683; 10, 270.—Hence,
- II Transf.
- A (As pars pro toto.) The conical cap of the flamen, ornamented with this rod: QVEI. APICEM. INSIGNE. DIALIS. FLAMINIS. GESISTEI, Epitaph. Scip. Grotef. 2, 299: apicem dialem, Liv. 6, 41: apex e capite prolapsus, Val. Max. 1, 1, n. 4.—Hence, of the priesthood itself: homo honestus non apice insignis, Sen. ap. Lact. 17, 6.—
- B Any hat or helmet, a crown: ab aquilā Tarquinio apicem impositum putent, Cic. Leg. 1, 1: regum apices, Hor. C. 3, 21, 20: ardet apex capiti, Verg. A. 10, 270; 2, 683.—Of birds, the crest, Plin. 11, 37, 44, § 121.—
- C A projecting point or summit.
- 1 Lit., of trees: lauri, Verg. A. 7, 66.—Of a headland: sublimis, Juv. 12, 72: montis apex, Sil. 12, 709; so Vulg. Judith, 7, 3.—Of the point of a sickle, Col. 4, 25, 1.—Of the summit of a flame, Ov. M. 10, 279 et saep.—
- 2 Trop., the highest ornament or honor, the crown of a thing: apex est senectutis auctoritas, Cic. Sen. 17, 60: hinc apicem Fortuna sustulit, hic posuisse gaudet, Hor. C. 1, 34, 14.—
- D.1 In gram., the long mark over a vowel, Quint. 1, 7, 2; 1, 4, 10; 1, 5, 23; Victor. p. 2469 P.—Hence, trop.: nullum apicem quaestionis praetermittere, Arn. 3 init.—
- 2 The forms or outlines of the letters: litterarum apices, Gell. 13, 30, 10; 17, 9, 12.—Hence (per synecdochen),
- E A letter or any other writing: apicum oblator, Sid. Ep. 6, 8: Augusti apices, i.e. rescripts, Cod. Just. 2, 8, 6 fin.—
- F Of the point or apex of a Hebrew letter, put fig. for the least particle, tittle (eccl. Lat.; Gr. ἡ κεραία): iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, Vulg. Matt. 5, 18; ib. Luc. 16, 17.
rotundum sperae apicem
apex, summitas galeae,helmes top
crux templi quae ‥ sui gemina hinc et inde sustentatione mediae turris celsum apicem fulciret
coma primula comit / arboreos apices
illi qui in arte medicinali ‥ magistralem apicem sunt adepti
doctoralem vel magistralem apicem in universitate adepti
apes,cappe
quatenus ‥ ad summum pontificatus apicem ‥ perveniret
cum praesule proprio, pontificatus apice privato
qui post illum regni apicem tenebat
summum conscendit apicem philosophiae
tuus usque nunc honor ad regie celsitudinis apicem ‥ accrevit
Ethelbaldus ‥ Occidentalium Saxonum apicem crudeliter gubernavit
versum fuit illi [Lucifero ] mane repente / in sero, bonitas in pejus, apex in abyssum
illis qui ‥ episcopalis apicis ministerium suscepere
quem si papa vidisset, nunquam eum ‥ ad tantum apicem promovisset
et tanti patris apicem pastoralem conservet summus pastor
Johannes, / pontificalis apex
Eduardum ‥ qui postea princeps / Wallorum fuerat, inclitus orbis apex
ut in oratione apex affectualis nullatenus subsistat quousque super linguam et spiritum in mentem conscendat
intencionis sue devote dirigens apicem ad suprema varia miraculorum insignia
ita regule incubantes ut nec iota unum nec apicem pretereundum putent
usque ad iodim et apicum impletionem
Boloniam ‥ revertar, / legales apices conciliare mihi
apices juris intelligere volens audiat codicem Justiniani ‥(
ut ‥ apicibus ipsius [(juris ] postpositis, libere procedere valeant
flexis litterarum apicibus in quadrata parietis pagina caraxatis
magnam prolixe cartule rotellam ‥ densim apicibus conscriptam
[littere ] eo spiritu videntur esse concepte ut singula verba et fere singuli apices signis fidelibus protestentur
si apices capitales singulorum versuum ex ordine conjungantur
litteram aperiens ‥ invenit ibi aureis apicibus ‥ hoc inscriptum ‥
a lettyr , apex, caracter, ‥ littera
epistulares litterarum apices
humillimis mediocritatis meae apicibus ‥ precor
litteratoriis apicibus roboravi quod ‥ tradidi ‥
memorie ‥ futurorum ‥ veracibus litterarum apicibus insinuare curavi quod ‥
nunciis apicibusque directis
abbas commonitorios apices [gl.: scedulas ] edidit et ‥ regi direxit
quia aliorum literis ‥ innotescit, nostris apicibus non indiget illustrari
apices summi pontificis ‥ recitati sunt
[columba ] portat adhuc apices in partes ista remotas
vos stilus hic parvus reprehendit, cartula juste / castigat, gracilis crimina prodit apex
prout in vestrarum apicibus litterarum ‥ vidimus contineri
cum sacratissimos apostolice celsitudinis apices ‥ receperimus
cum ad sacratissimos evangeliorum apices venisset
in sacris litterarum apicibus insertum legitur
inter sacrorum apicum volumina
ea quae sacrorum apicum attestatione ‥ directa sunt
cum ‥ sacris apicibus studiosum animum applicuisset
in sacris apicibus illuminatissimus erat(
Simfosius ‥ enigmatum propositiones ‥ ludibundis apicibus legitur cecinisse
- 1. (poët.; postklass.) punt; kruin; top [obelisci; lauri; montis];
- 2. puntmuts, ihb. (a) muts v.e. priester; (b) tiara v. Aziatische koningen;
- 3. (metaf.) (a) koninklijke macht; (b) hoogste waardigheid, hoogste sieraad; ➤ ~ senectutis est auctoritas;
- 4. (poët.) helmspits; (meton.) helm;
- 5. (gramm.) haaltje, accent boven een lange klinker.
Apex, Apices, pro Instrumentis, Diplomatibus, Epistolis, etc. Vita S. Innocentii Episc. Dertonensis tom. 2. April. pag. 483. F :
Præcepit Constantinus omnia restitui, quidquid occultum fuerat. Et ordinavit eum Episcopum, deditque ei Apicem, qui ei omnia restitueret.Vide Apices.
Est Pileum subtile, quo Sacerdotes gentiles utebantur, appellatus ab Apiendo, id est, a ligando. Isid. lib. 19. Orig. cap. 30. Festus vero :
Apex, qui est Sacerdotum insigne, dictus est ab eo, quod comprehendere antiqui vinculo, Apere dicebant, unde aptus is, qui convenienter alicui junctus est.Hinc
Pileis cacuminatis, quibus utebantur Alani, apud Isidorum
Tempore sub cujus miracula magna peregit Angilbertus Apex, quo Deus astra beat.
- 1 AP-, the extreme end, point, summit, top: lauri, V.: montis, O.: sublimis (of a headland), Iu.: levis, a tongue of flame, V.—A hat, helmet, crown: regum apices, H.: summus, the top of the helmet, V.: hinc apicem Fortuna Sustulit, the crown, H.: dialis, the flamen's hat, i. e. the priestly office, L.— Fig., the highest ornament: apex est senectutis auctoritas.
-
…honorum fuit ; atque huius extrema aetas hoc beatior quam media, quod auctoritatis habebat plus, laboris minus. apex est autem senectutis auctoritas. quanta fuit in L. Caecilio Metello, quanta in A. Atilio Calatino in…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…clientesque capiendis animalibus occuparentur, secretae conlocutionis peto copiam, praestat amplector nil opinantem gratularique me primum pro sui status apice confirmo, tum consequentes misceo preces. Turpionis nostri rogata profero, allego necessitates, extrema deploro, quae duriora…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…perspicaciter inquiri. Cumque iudices resedissent, Florentius Nigriniani filius agens tune pro magistro officiorum, contemplans diligentius scripta, apicumque pristinorum quasi quandam umbram repperiens animadvertit ut factum est priore textu interpolato longe alia quam dictarat Silvanus, ex libidine…
Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum
-
…et urbibus universae iuventutis omnes pariter paraverunt se ad pugnam contra filios Israhel et venerunt per crepidinem montis usque ad apicem qui respicit super Dothain a loco qui dicitur Belma usque Chelmo qui est contra Hesdraelon filii autem Israhel ut viderunt…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…librabat Olympo lucentes, ceu staret, equos ; quater axe sereno intonuit, quater antra dei fumantis anhelos exseruere apices, ventisque absentibus Aegon motus et ingenti percussit litora ponto cum subito horrendas aevi matura Polyxo. tollitur in furias…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…nisi ex pituita arborum. tutissimi qui rubent callo, minus diluto rubore quam boleti ; mox candidi, velut apice flaminis insignibus pediculis ; tertium genus suilli, venenis accommodatissimi. familias nuper interemere et tota convivi a, annaeum…
Pliny the Elder, Natural History
-
…studiis cognitum Atticis, asscitumque in consessum vehiculi, Tarsum secum induxit. At hinc videre properans Antiochiam, orientis apicem pulcrum, usus itineribus solitis venit, urbique propinquans, in speciem alicuius numinis votis excipitur publicis, miratus voces…
Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum
-
…scalprum ; quae deinde adunca est, rostrum appellatur ; cui superposita semiformis lunae species securis dicitur ; eiusque velut apex pronus imminens mucro vocatur. Harum partium quaeque suis muneribus fungitur, si modo vinitor gnarus est iis utendi .…
Columella, Lucius Junius Moderatus, Res Rustica, Books I-IV
-
…mater, frena tenent duplexque inserto missile nodo, exserti ingentes umeros, chlamys horrida pendet, et cono Ledaeus apex. non hi tibi solum, Amphiarae, merent auget resupina maniplos Elis, depressae populus subit incola Pisae ,…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…pleraque vitiorum imitari solere virtutes, memorabat assidue, livorem severitatis rectae potestatis esse individuam sociam. Utque sunt dignitatum apices maximi, licere sibi cuncta existimantes, et ad suspicandum contrarios, exturbandosque meliores pronius inclinati, bene vestitos oderat…
Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum
APEX
1. A cap worn by the flamines and salii at Rome. The essential part of the apex, to which alone the name properly belonged, was a pointed piece of olive-wood, the base of which was surrounded with a lock of wool. This was worn on the top of the head, and was held there either by fillets only, or, as was more commonly the case, by the aid of a cap which fitted the head, and was also fastened by means of two strings or bands, which were called apicula or offendices (Festus, s. vv.), though the latter word is also interpreted to mean a kind of button, by which the strings were fastened under the chin. (Comp. Serv. ad Aen. 2.683; viii, 664; 10.270.)
The flamines were forbidden by law to go into public, or even into the open air, without the apex (Gell. 10.15), and hence we find the expression of alicui apicem dialem imponere used as equivalent to the appointment of a flamen dialis. (Liv. 6.41.) Sulpicius was deprived of the priesthood, only because the apex fell from his head whilst he was sacrificing. (Val. Max..)
Dionysius (Dionys. 2.70) describes the cap as being of a conical form. On ancient monuments we see it round as well as conical. From its various forms, as shown on bas-reliefs and on coins of the Roman emperors, who as priests were entitled to wear it, we have selected six for the annexed woodcut. The middle figure is from a bas-relief, showing one of the salii with a rod in his right hand. The Albogalerus, or albus galerus, was a white cap worn by the flamen dialis, made of the skin of a white victim sacrificed to Jupiter, and had the apex fastened to it by means of a olive-twig. (Festus, s. v. Albogalerus; Gell. 10.15.)
2. Hence used in wider senses as (a) the ridge on the helmet to which the crest was attached (Verg. A. 10.270, 12.492-Z2; Isidor. Orig. 18.14, 2). (b) The τιάρα ὀρθὴ of the Persian king (Hor. Od. 1.34, 14; 3.21, 20). (c) A hat (Cic. Leg. i. 1).
Apex is derived from the old verb apere, to join (Serv. ad Aen. 10.270, and Festus), and from it was formed the epithet apicatus, applied to the flamen dialis by Ovid (Ov. Fast. 3.197).
[J.Y] [J.H.F]A cap of conical form worn by the flamens (see Flamen), having a spike of olivewood at the top, which the word apex, in fact, originally denoted. Without it the flamens were not allowed to go into the open air (Gell.x. 15). The Salii likewise wore the apex. The accompanying illustration shows one of the Salii wearing the apex and with a rod in his hand. (See Salii.) The albogalerus, or albus galerus, was a white cap worn by the flamen dialis, made of the skin of a white victim sacrificed to Iupiter, and having the apex fastened to it by an olive twig.