birretum
nec camiseis lineis nec ~is utantur
si [(decedens ] non habeat ~um [v. l. pirottum ] vel culcitram, vij dentur denarii
Celestinus papa ‥ piretum et pallium exuens
illud [(beneficium ] eidem T. contulimus ac eum de ipso per nostrum birettum presentialiter investimus
horas ‥ canonicas dicturi ‥ ecclesias ingrediantur non capucia sed almucia vel ~a tenentes in capite
v duodenas et dim. de cappis et birettis ‥ ad usum archiepiscopi transmittere(
te canonicum et prebendarium in eadem ecclesia instituimus et per ~i nostri tradicionem investimus canonice de eisdem [canonicatu et prebenda ]
per nostri burreti tradicionem
nullus bachellarius ‥ utatur tena vel ~o
in signum quod omnes justiciarii illi taliter extant graduati, quilibet eorum semper utitur, dum in curia regis sedet, ~o albo de serico
Agnes ‥ notatur super nigromancia, incantacionibus et sortilegio, inspiciendo flammiola et ~a hominum et mulierum
pro ‥ ~is, pilleis et aliis minutis expensis ad usum domini regis
~is cum cordulis ligatis
byrettis rotundis
de ‥ birettis sive pilleis vulgariter vocatis(French bonettis or cappes
pro factura ‥ unius †biretr’ [] de panno rubro cum frengiis blodiis for king’s fool
IlludqueEadem verba habentur in Diplomate Roberti Cantuariensis Archiepiscopi apud Will. Thorn. pag. 1969. Tradunt Chron. S. Martialis ann. 1317. et appendix ad Bernardum Guidonem, degradatum fuisse a Joanne XXII. PP. Hugonem Cadurcensem Episcopum, ablatis Pontificalibus insignibus,(Beneficium Ecclesiast.) eidem Thomæ contulimus, nec non de ipso per nostrum Birretum præsentialiter investimus.
videlicet annulo atque mitra, et cappa, cum Romana camisia et Birreto. Vita S. Henrici Episc. Upsaliensis num. 5 :
Tollens de capite S. Pontificis Birretum, quod gestare consueverat, imposuit capiti suo.Adde Geminianum in Vita B. Finæ Virg. n. 15.
Non cappa quippe doctorem facit, non Birreti magistralis impositio, non cathedra sublimior, aut locus superior.At Italis commune fuit omnibus capitis tegmen. Academicis Cruscanis
Berretasic definitur :
Copertura del capo, diversa dal cappello, che si fa in varie foggie, e di diversi drappi. A birrus,deducenda vox videtur ; nam ut
birrusvel
birrumvestem qua corpus tegitur, ita
birretum, eam vestis partem quæ caput tegit, significat : est enim diminutivum a
birrus. Vide Jo. Villaneum lib. 6. cap. 71.
Birretuminterius capitis tegmen, ita subter capitium
cappædispositum ut nonnihil super humeros deflueret. Statuta Eccles. Aquensis MSS. ann. 1260 :
Cum chorum intraverint Canonici clerici, et alii chorum frequentantes amoto caputio capæ, almusia sive metlino et Birreto toto, etc.Ibid. :
Tempore autem illo quo cappam portabunt, poterunt portare de subtus Biretum, aut almusiam de panno.
Birette, in Lit. ann. 1366. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 703.
Qui Miles posuit in capite ipsius dom. comitis Virtutum unum Biretum valde valorosum, creando ipsum ducham cum dicto Bireto.Fuit etiam Præfecti Romæ. Cæremon. Rom. MS. fol. 35. v° :
Imponit(pontifex) ei genuflexo(præfecto) infulam sive Birretum præfecturæ, dicens : Accipe insigne præfecturæ præeminentiæ, quod per nos capiti tuo imponimus.
Birretisquoque usi sunt Clerici Cameræ Computorum, quæ pro pileis commutaverunt, ex Ordinat. Caroli VI. ann. 1388. in Memor. E. fol. 196. r°. :
Item que lesdiz douze clers et chascun d'eulx, pour l'onneur du roy et de la chambre, soient soigneux et diligens de aler en ladite chambre et par tout avau Paris, vestus bien et honnorablement de habis honestes, et que chascun porte mantel ou houce fourrez, et laissent les Barrettes et praignent chapiaux honestes, sur peines de privation de leurs offices.
Petat cathedram, librum, Birretum floccatum, zonam auream, osculum et benedictionem a doctore suo, ut est moris.Vide Flocus.
Ne vestes nimium breves aut in spatulis alatas, comam seu Bireta retroplicata, etc.
Ordinavit.... quod Canonici cum Beretis in capitibus vadant ad divina.
Et quatuor duodenas Birettorum. Qui quidem mitra, ciphi, ewer, cultelli et Birreta, valorem centum et quinque librarum non excedunt.An hic capitia possint intelligi, an non potius intelligenda sint vascula, Gall.