capsum
Cassaro. Anglis
Chest, id est,
Capsa, arca, unde vocis etymon. Nam pectus et thoracem
arcamvocarunt, uti supra observatum in voce Arca. Lex Longob. lib. 1. tit. 7. § 8. et 9.
Si quis alii plagam in facie fecerit, componat ei sol. 16... si quis alium intra Capsum plagaverit, componat ei sol. 20.Tit. 8. § 14.
Si quis aldio... plagam infra Capsum fecerit, aut cum sagitta, aut cum quibuslibet armis, etc.Et § 20.
Si intra Capsum plagaverit, etc.Editio Heroldi tit. 42. habet
intra Capsam. Tit. 44. § 15.
intra Cabsum. Leg. Wisig. lib. 6. tit. 4. § 3 :
Qui Cassos alteri fregerit, et ex hoc qui percussus est, debilis apparuerit, etc.Est autem Latinis
Capsum, locus conclusus. Festus animalium conseptum explicat. Velleius
inclusa Capso animaliadixit.
Jussit eum in alveum Matronæ fluminis projici. Tunc intra Capsum, quod opere meo ad capiendorum piscium necessitatem præparaveram, reperi.
Bouquettom. 2. Collect. Histor. Franc. pag. 316.
Lapsumrestituit, quomodo etiam legendum opinor eoque sensu intelligendum quo
Lapsussuo loco.
Capsus, carruca undique contecta, quasi capsa.Papiæ
Capsus, est genus vehiculi. Gloss. Saxon. Ælfrici :
Capsum rhedæ, dicitur ea rhedæ pars, ubi qui vectantur, sedent. Vide Salmasium ad Hist. Aug.
Habet,Et cap. 16 :(hæc basilica) in longitudine pedes 155. in latum 60. habet in altum usque ad cameram pedes 45. fenestras in altario 32. in Capso 20. columnas 41. in toto ædificio fenestras 52. columnas 120. ostia 8. 3. in altario... 5. in Capso.
Ecclesiam fabricavit habentem in longum pedes 150. in latum pedes 60. in altum infra Capsum usque cameram pedes 50. habet fenestras 42. columnas 70. ostia 8.Charta Henrici Episc. Suession. ann. 1088. in Chronico S. Joannis de Vineis :
Delegavit victui Canonicorum vinatica S. Joannis, et villæ, quæ Charliaca nuncupatur, Capsum altaris, quod ab Hisgoto prædecessore meo et Hugone Auculfi filio, hæreditario illius honoris patrono, et cæteris hæredibus plenissime concessum est atque laudatum.Charta Ursi Silvanect. Episc. in Hist. S. Martini de Campis :
Concessit Ecclesiæ S. Martini de Campis altare de Sordida Villa, et tertiam partem Capsi, et atrium.Charta alia ann. 1096. in eadem Hist. :
Dederunt Ecclesiam quæ sita est... altare videlicet et Capsum, sepulturam, et tantum atrii, ubi fierent officinæ Fratrum.Alia Rursum ibidem :
Ecclesiæ B. Petri Cluniacensis... concesserunt Capsum Ecclesiæ de Clamart.Quod vero
capsumdicitur his locis.
Altare de S.Germano super ripam Augi, cum Casso Ecclesiæ ejusdem altaris, et appenditiis.
Placuit enim ut retro altare in Capso Monasterii novi jam consummati constructum, in suis sarcophagis ponerentur(Reliquiæ) donec tota perficeretur Ecclesia.
Capsum, et
Cassum Ecclesiæ, non omnino promptum est ex præallatis assequi. Gregorius Turonens. cap. 14. totam ædis sacræ longitudinem, quæ 155. pedum fuit, in duas partes dividit, in
Altare, scilicet, et
Capsum: atque ex 52. fenestris, quas ædi adsignat, ait in
Altariexstitisse 32. in
Capso 20.
in Altariofuisse, in
Capsoquinque.
Capsumappellasse eam ædis sacræ partem, quam
Navimdicimus, quæ videtur esse sententia Sirmondi ad Sidonii carmen 16. et Henr. Valesii ad Sozomen. lib. 9. cap. 2.
Capsam navisad designandam imam veræ navis partem.
altare, seu pars ædis, in qua altare statui solet, quod a forma ædium sacrarum, si non veteri, saltem hodierna abhorret. Tametsi non diffitear, interdum navim Ecclesiæ, ac Monachorum præsertim, etiam longe breviorem fuisse : ut in æde sacra Abbatiæ S. Dionysii ad Lutetiam advertere est, ut alias præteream ædes sacras Monachicas veteris structuræ ; unde si ea pars secundum Sirmondi et Valesii
Capsumappellatur, a Gregorio Turonensi inde forte dicta fuerit, quod rhedæ undique tectæ instar quadrata vel oblonga tecta fuerit, eadem, qua
Navisdicta est ratione, uti in hac voce docemus. Nam
Capsum, Rhedam tectamdici mox observavimus. Sane fuit cum existimarem, aliud fuisse capsum quam navim Ecclesiæ, et apud Gregorium
Capsumintelligi debere de ea ædis parte, quæ retro altare est, et editior olim erat, quam
Capitiumappellatam fuisse diximus. Id videtur innuere idem Gregorius cap. 16. ubi ait, Ecclesiam, de qua loquitur, habuisse
in altum infra Capsum usque Cameram pedes 50.Quippe ædis altitudinem
infra Capsummensus est, quæ in Capso, quod a terra editius exstitisse diximus, minor fuisset. Proinde
Capsumex
Capitiumformatum mihi persuasum erat, ut et altaris vocabulo Gregorium reliquam ædem sacram intellexisse. Postmodum pars illa in qua altare est,
Capsumetiam et
Capitiumappellata est ; præsertim in Ecclesiis, in quibus Capitium editius non erat. Sed et
Caput Ecclesiæinterdum ea pars appellatur. Helgaudus in Roberto Rege pag. 73 :
Ad Caput S. Aniani unum(altare.) Infra :
Caput autem ipsius Monasterii fecit miro opere in similitudinem Monasterii S. Mariæ, etc.Petrus Cellensis lib. 9. Epist. 5 :
Caput Monasterii nostriChronicon S. Benigni :(Ecclesiæ) renovare aggredior.
Altare S. Mariæ in hoc loco constitutum, quod Caput Ecclesiæ dicebatur ab antiquis.In Chronico brevi S. Dionysii ann. 1143 :
Dedicatio partis Capitalis Ecclesiæ.Vide Capitium 2.