fornix
fornix, an arch, vault, cellar
Frieze-Dennison Vergil
Could not find fornicis in Logeion dictionaries.
fornicis Noun: masculine genitive singular of fornix
- I Lit.: Democritus invenisse dicitur fornicem, ut lapidum curvatura paulatim inclinatorum medio saxo alligaretur, Sen. Ep. 90 med.: si quis in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix vitii fecerit, Cic. Top. 4, 22; Auct. Her. 3, 16, 29: aqua fornicibus structis perducta (Romam), Plin. 31, 3, 24, § 41: conspicio adverso fornice portas, the entrance under the archway over against us, Verg. A. 6, 631: fornices in muro erant apti ad excurrendum, vaulted openings from which to make sallies, Liv. 36, 23, 3; a covered way, id. 44, 11, 5.—Poet., of the arches of heaven: caeli ingentes fornices, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 19 Müll. (Trag. v. 423 ed. Vahl.), a figure found fault with by Cicero, Cic. de Or. 3, 40, 162.—
- B In partic.: Fornix Făbĭus, a triumphal arch built by Q. Fabius Allobrogicus in the Sacra Via, near the Regia. Cic. Planc. 7, 17; Quint. 6, 3, 67; also called Fornix Fabianus, Cic. Verr. 1, 7, 19 (for which: Arcus Fabianus, Sen. Const. Sap. 1); and: Fornix Fabii, Cic. de Or. 2, 66, 267; cf. Becker's Antiq. 1, p. 239 sq.—
- II Transf., a brothel, bagnio, stew, situated in underground vaults, Hor. S. 1, 2, 30 sq.; id. Ep. 1, 14, 21; Juv. 3, 156; 11, 171.—Hence, transf., of one who gave himself up to prostitution: (Caesarem) Curio stabulum Nicomedis et Bithynicum fornicem dicit, Suet. Caes. 49.
pendula discissis fluitant laquearia tignis, / fornice marcebant kataractae dilapidatio
principalis arae domus altissimis erecta ~icibus
juxta hos sub duabus ~icibus recubant due seniorum imagines ex marmore
est murus ‥ qui immensis ~icibus aqueductum sustentat
~icem, signum victoriae
populo persuasit ut in compitis et triviis finium suorum ~ices triumphales erigerent
putredine perierunt ~ices triumphales
inprimis ~ices sive volte fuerunt fundati per Danos ante adventum S. Patricii ad Hiberniam, et tunc temporis ecclesia non fuerat fundata ‥, quapropter S. Patricius celebravit missam in uno fornace sive volta qui in hodiernum diem appellatus ~ix sive volta S. Patricii
ut illuc ‥ cantaria ‥ translata, sub debita ‥ observancia, omni excluso peccati ~ice, ‥ fiat salubrius
~ix, arcuata domus meretricum
hec ~ix, -icis,a bordylhows, ‥ a horehowse
mersi fornicis [], interp. as fornacisgefegede climprum
caldronum furnicis debet ij d.
- 1. gewelf, boog [lapideus; aedificii; caeli; saxi spelonk]; ➤ aqua fornicibus structis perducta;
- 2. triomfboog;
- 3. (milit. t.t.) overdekte weg, uitvalspoort;
- 4. (poët.; postklass.) onderaards gewelf, kelder, bordeel.
- an arch, vault, cellar: huius (Verris) in foro Syracusis: camera lapideis fornicibus vincta, S.: adverso fornice, V.: fornices in muro ad excurrendum, vaulted openings for sallies, L.: Caeli ingentes, Enn. ap. C.: Fabius or Fabianus (C.) or Fabii (O.), a triumphal arch in the Sacra Via.—A covered way, L.—A brothel, H., Iu.
-
…ubi paululum ascenderis ad laevam, circiter duodecim pedes humi depressus. Eum muniunt undique parietes atque insuper camera lapideis fornicibus iuncta ; sed incultu, tenebris, odore foeda atque terribilis eius facies est. In eum locum postquam demissus…
Sallust, Catilina
-
…fit, iactor in turba, non illum accuso qui est in summa sacra via, cum ego ad Fabianum fornicem impellor, sed eum qui in me ipsum incurrit atque incidit. tu neque Q. Pedio, forti viro…
Cicero, pro Plancio
-
…unum, quod similitudinem continet, translatum lumen adferet orationi. Quo in genere primum est fugienda dissimilitudo caeli ingentes fornices ; quamvis sphaeram in scaenam, ut dicitur, attulerit Ennius, tamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potest…
Cicero, de Oratore
-
…fugienda dissimilitudo caeli ingentes fornices ; quamvis sphaeram in scaenam, ut dicitur, attulerit Ennius, tamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potest. Vive, Ulixes ; dum licet oculis postremum lumen radiatum rape non dixit pete non…
Cicero, de Oratore
-
…vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita…
M. Tullius Cicero, Topica
-
…, pulchra illa Verria, non quasi Marcellia, sed pro Marcelliis, quae illi istius iussu sustulerunt ; huius fornix in foro Syracusis est, in quo nudus filius stat, ipse autem ex equo nudatam ab se provinciam prospicit…
Cicero, in Verrem
-
…velut tu, Crasse, in contione ita sibi ipsum magnum videri Memmium, ut in forum descendens caput ad fornicem Fabianum demitteret ; ex quo genere etiam illud est, quod Scipio apud Numantiam, cum stomacharetur cum C .…
Cicero, de Oratore
-
…. vis enim innumerabilis incitata ex omnibus vicis conlecta servorum ab hoc aedile religioso repente ; e ; fornicibus ostiisque omnibus in scaenam signo dato inmissa inrupit. tua tum, tua, Cn. Lentule, eadem virtus…
Cicero, de Haruspicum Responso
-
…me pedetemptim cauteque dicentur, ut et amicitiae nostrae et dignitatis illius habita ratio esse intellegatur. videt ad ipsum fornicem Fabianum in turba Verrem ; appellat hominem et ei voce maxima gratulatur ; ipsi Hortensio, qui consul erat factus…
Cicero, in Verrem
-
…vetat esse suos, bona tota feruntur ad Phialen ; tantum artificis valet halitus oris quod steterat multis in carcere fornicis annis. Ut vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt funera natorum, rogus aspiciendus amatae coniugis et fratris plenaeque…
Juvenal, Satires
FORNIXin its primary sense, is synonymous with ARCUS(Senec. Ep. 90), but more commonly implies an arched vault, constituting both roof and ceiling to the apartment which it encloses (Cic. Top. 4, § 22).
From the roof alone, the same word came to signify the chamber itself, in which sense it designates a long narrow vault, covered by an arch of brick or masonry (tectum fornicatum), similar to those which occupy the ground-floors of some modern Roman palaces. Three such cells are represented in the annexed woodcut, from the remains of a villa at Mola di Gaeta, which passes for the Formian Villa of Cicero. They are covered internally with a coating of stucco, tastily ornamented, and painted in streaks of azure, pink, and yellow.
Being small and dark, and situated upon the level of the street, these vaults were occupied by prostitutes (Hor. Sat. 1.2, 30; Juv. Sat. 3.156, 10.239, 11.171; compare Suet. Jul. 49), whence comes the meaning of the word fornicatio in the ecclesiastical writers, and its English derivative.
A detached triumphal arch, like those of Titus, Sept. Severus, and Constantine, is never called fornix, always arcus triumphalis; but the former name is applied to ornamental or honorary arches spanning a street, and connected with the adjacent buildings. The two oldest were erected, one in the Forum Boarium and the other in the Circus Maximus, and adorned with trophies by L. Stertinius, who did not even ask for a triumph, B.C. 196 (Liv. 33.27); the next on the slope of the Capitol by Scipio Africanus, B.C. 190 (Liv. 37.3). The most frequently mentioned is the fornix Fabianus or Fabii, on the Sacra Via just where it begins to ascend towards the Arch of Titus (Cic. de Or. 2.6. 6, § 267; Act. i. in Verr. 7.19; pro Planc. 7.17); on some slight remains of it discovered in modern times, cf. Middleton, Anc. Rome in 1885, p. 207. The fine arch pierced in the wall of the Forum of Augustus (Middleton, p. 258), and now called Arco de' Pantani, is of this description, as is also the archway which forms one of the entrances to the Forum at Pompeii. A street in Rome which led to the Campus Martius was called Via Fornicata (Liv. 22.36), probably on account of the ornamental arches built across it.
Fornix is also a sallyport in the walls (Liv. 36.23; cf. 44.11); one of the towers of Pompeii, figured by Rich, s. v. Fornix, has such an arch at the foot of it.
[A.R] [W.W]A vaulted arch or vaulted chamber, such as were common at Rome below the level of the sidewalks, and were so frequently used by prostitutes that the name fornicaria=meretrix (Tertull. De Anima, 35). See meretrix.