pileus
pīleus (in den besten Hdschrn. u. in Ausgg. auch pilleus), eī, m. u. pīleum (in den besten Hdschrn. u. in Ausgg. auch pilleum), eī, n. = πιλος, der Filz, I) eine runde, an den Schläfen fest anliegende Filzkappe, Filzmütze, der Hälfte eines Eies ähnlich, die die Römer bei der Mahlzeit, bei Schauspielen, an Festen u. Freudentagen trugen, u. Sklaven, wenn sie verkauft wurden (zum Zeichen, daß der Verkäufer für sie keine Gewähr leistete) od. wenn sie die Freiheit erhielten (als Zeichen der Freiheit), Plaut., Liv. u.a.: pileum redimere, die Freiheit, Mart.: ad pileum vocare, die Sklaven zur Freiheit rufen, sie durch Versprechung der Freiheit zum Ergreifen der Waffen reizen, Liv. 24, 32, 9. Sen. ep. 47, 18. Suet. Tib. 4, 2. – pileum meum, Schutz, von einer Person, Plaut. fr. b. Non. 220, 16. – II) übtr., das Häutchen, womit das Kind im Mutterleibe umgeben ist, »die Glückshaube« (mediz. t. t.), Lampr. Anton. Diad. 4. §. 2 u. 3.
pīlĕus (13) (pill-), ī, m. et qqf. pīleum (pill-), ī, n. (πῖλος), ¶ 1 piléus [sorte de bonnet phrygien en laine, dont on coiffait les esclaves quʼon affranchissait] : Pl. Amph. 462 ; Liv. 30, 45, 5 || [porté par un citoyen comme signe de liberté, p. ex. aux Saturnales, dans les festins, dans les fêtes] : Sen. Ep. 18, 3 ; Mart. 11, 6, 4 ; Suet. Nero 57 ¶ 2 [fig.] bonnet dʼaffranchi, [dʼoù] affranchissement, liberté : Liv. 24, 32, 9 ; Sen. Ep. 47, 18 ; totis pilea sarcinis redemi Mart. 2, 68, 4, jʼai donné toutes mes nippes pour assurer mon indépendance [nʼêtre plus client] ¶ 3 coiffe [du fœtus] : Lampr. Diad. 4.
➳ n. pileum (pill-) rare.
Pileus Pontificalis cordulis ac floccis sericis coloris viridis ornatus.
Præsentium vobis auctoritate concedimus, ut uti Pileis vestro ordini congruentibus valeatis.
Hontheimpag. 76. col. 1 :
Aliqui(monachi) .... Pileis altis et strictis diversorum colorum uti præsumunt, ad instar omnino secularium personarum.
Sotanam vel tunicam talarem, superpelliceum mundum seu roquetum pro tempore congruens et Pileum clericalem induatur.
Judæi ut dignoscantur cornutum Pileum deferant, deponentes illum pecuniaria pœna puniantur.
Desuper cappam clausam et in capite pileum cornutum habebat.Ubi de visione episcopi agitur. Vide supra Cornu 6.
Item quod Judei portent Pileum crocei coloris, quo a Christianis discerni possint.
Dux Austriæ, principali amictus veste, supposito ducatus Pileo, etc.
Fœnino Pileouteretur ; ut Hugoni, quem pugnaturus erat,
Forratus, Pellitus, Gall.
Pileum similiter lineum deferre in publico non attemptent beneficiati, clerici vel in sacris ordinibus constituti ; sed nec etiam alii intra ecclesiam, dum divina celebrantur officia, vel si comparuerint coram nobis.
ils sont nez coeffez. Lampridius in Diadumeno :
Solent deinde pueri Pileo insigniri naturali, etc.
Pileum romarini vel alterius confectionis florum exhibet ipsi episcopo, etc.
Memini me audisse Romanum Pontificem solitum deridere Lumbardos, dicens, eos Pileum omnibus colloquentibus facere, eo quod in exordio dictionis benevolentiam captent, etc.
Invenerunt capsam quandam marmoream, marmoreo lapide copertam et implumbatam, et unum corpus cujusdam mulieris, involutum cum quadam odorifera mixtura seu infula aurea in capite... Pileus marmoreus, ubi fuerat reperta, dimissus est in reclaustro dictorum conservatorum.Vide Pilum 2.