sagum
sagum, a coarse woollen blanket, rough mantle
- a coarse woollen blanket or mantle (cf. laena), e. g. of servants, Cato R. R. 59; Col. 1, 8, 9; Dig. 34, 2, 23 fin.; of the Germans, Tac. G. 17; for horses, Veg. Vet. 1, 42, 4; 3, 15, 16; but most freq. of soldiers, a military cloak: valde metuo ne frigeas in hibernis ... praesertim qui sagis non abundares, Cic. Fam. 7, 10, 2; Caes. B. C. 1, 75; Liv. 10, 30 fin.: saga fibulatoria, Treb. Pol. Trig. Tyr. 10.—Hence, saga is a sign of war (as toga is a sign of peace) in the phrases:
- a Saga sumere, to put on the saga, i.q. to take up arms, prepare for battle (it was the custom for all Romans to do this, in token of preparation for war, even those who were not going to the field, excepting persons of consular rank; cf. Cic. Phil. 8, 11, 32; id. Fragm. ap. Non. 538, 27): tumultum decerni, justitium edici, saga sumi dico oportere, delectum habere, etc., Cic. Phil. 5, 12, 31; 14, 1, 2; Liv. Epit. 72: terrā marique victus hostis punico Lugubre mutavit sagum, Hor. Epod. 9, 28; in sing., of an individual: tum iste (Verres) excitatus sagum sumit, Cic. Verr. 2, 5, 36, § 94.—
- b In the same signif.: ad saga ire, Cic. Phil. 14, 1, 1; cf. Vell. 2, 16, 3.—
- c In sagis esse, to be under arms: cum est in sagis civitas, Cic. Phil. 8, 11, 32.—
- d Saga ponere, to lay down one’s arms, Liv. Epit. 73.—
- II In gen. (eccl. Lat.), a covering.
- 1 A curtain, tent-cover, Vulg. Exod. 26, 7; 36, 14, etc.—
- 2 A garment, Vulg. Judic. 3, 16.
cidarim, i. quasi ~um modicum quo caput volvebatur
hic cum ‥ lenas sive ~a quibus in hospitale utebatur ‥ lavasset
parva munuscula ‥ admisimus, id est duodecim ~os cum anulo aureo majori dono ad dotem(
direxi ad sancti patris vestri Nyniga corpus ~um olosericum
quidam institores de Hybernia cum variis mercibus et ~is aput civitaculam ‥ appulerunt, et expositis mercibus contigit quod ‥ presbiter ‥ furtim subduxisset ~a eorum
volens igitur huic insulse providere paginule, ne mittatur in cenum a sago [] altered to fagoin MS ; cf.Mart. Cap. I 3. 8
euntibus cum vexillo patris, iiij [s. ]; pro eorum ~is, iij s. iiij d.
ut presbiteri vel diaconi non ~is laicorum more, sed casulis utantur ritu servorum Dei(
interdiximus servis Dei ut pompato habitu vel ~o vel armis utantur(
sterne lectum meum, et meum ~um inpone super illum et sindonem et cervical et pulvinar, ut in eo dormiam in hac nocte cum quietudine
in Letheum tandem soporem squarroso me lectisternio, utpote perrara farragine hirtisque ~is [v. l. linteolis ] receptantibus, defetiscentes artus conquexi
exsiliens a lecto, nudus in ~o sicut accubuerat
stramenta lectorum sint ista: sc. ~um unum et matra, stragule quatuor
lena, ~um
~um,hwitel
~um,hwitel oþþe ryft
hec linna, -ne, i. ~um quadrum
~a [gl.: ]queute
hec lodex vel ~um, vestimenta quibus homines cooperiuntur
ave mater et virago, / que vestisti carnis sago / vestientem lilia
tegebatur [domus ] ‥ undique ~is cilicinis usque ad terram pertingentibus
memor ‥ quia in tabernaculo Domini, ut cortinarum splendor securus sit a turbine et pluvia, ~a desuper cilicina dependeant
ex pilis earum [sc. caprarum ] ~a fiunt et cilicia
partes tentorii sunt iste. hoc ~um, -gi [gl.: ], G.heyre saye . ~a debent esse extra tensa propter pluviam. intus debent esse cortine
fiant et ~a cilicina de sua materia ex pilis caprarum longiora prioribus cortinis, ut penitentium habitus in adhibita satisfactione fiat uberius
fit ‥ castrum ruina, / ex columna baculus, sagum de cortina
hi cortinas, ~a, pellesque arietum rubricatas resarciunt, quibus ecclesie militantis tabernaculum contegatur
ne fallacis glorie trahat hunc ruina, / lineis velaverat saga cilicina / ‥ / post tam levis ponderis roseos ornatus, / mox in sage cyclade loris est arctatus
sarga,sarge ; ~a,saie , quoniam ex sago habebant clamides
dehinc ‥ coopertorium de viride panno vel de ~io [gl.: saye, sarge ]
quidam pannus de ~yo Cantuar’ inventus fuit ad hostium ecclesie de Weston’
~a [gl.: ]sai , G.say
quod pro liberatione xx tunicarum que ante illud tempus erant de ~a, fieret liberatio ‥ xx tunicarum de bono burneto
iiij pecie de blodie ~o intenso et cemisso pro costeris pendentibus super muros capelle
duo panni de ~o albo cum unole banqwer ejusdem panni
in virgis et wythys colligendis, j s. in ~is emptis pro aula, viij d. in stipendio ‥ pastoris ‥ x s.
item ab hoc nomine, quod est sagax, hoc ~um, -gi [v. l. gl.: i. saccus ]
[(] sag’ [ a bin for flour worth 1d. ;2 troughs for dough worth 8d. ;a bolting cloth ] cuve [ worth 3d. ;2 great vats ] worth 16d.
ix vange et tribule, cum j hake et jgavelok ferreo. item iv nova ~a pro grano, iv s. ‥ item vij virge deboutyng clathe , iii s. v d.
~ium, ~eum, ~um,bolting-cloth (for refining flour )
omnes decimas quoque assartorum et novalium que ‥ ad cultum redacta sunt, sc. ‥ de xx acris in Wargemere, et de octo acris de sarto sagum, et de xl acris ‥ inter assartum Ricardi et vetus fossatum
custus bidentum: ‥ in iiij lagenis bitiminis emptis, ij s. ij d.; in ij lagenis ~i emptis ad idem, xvj d.
- 1. korte, grove, wollen mantel, ihb. als kledingstuk v.d. Kelten en Germanen;
- 2. soldatenmantel, militaire mantel, ook meton. wapens, oorlog; ➤ ad -a ire en -a (-um) sumere naar de wapens grijpen; -a ponere de wapens neerleggen; in -is esse onder de wapens zijn.
粗毛戎衣。粗罩袍。Ad saga ire vel sumere saga 行軍旅。In sagis esse 在軍。
Suggest a Translation
See an image
quadrati sagidicuntur Afranio. Isidorus lib. 19. Orig. cap. 24 :
Sagum, GallicumNectebatur illud fibula circa humerum. Varro apud Nonium :nomen est : dictum autem Sagum quadrum, eo quod apud eos primum quadratum, vel quadruplex erat.
Cum neque aptam mollis humeris fibulam Sagus ferret.Plutarchus :
Αὐτὸς σάγον ἐκπεπορπημένος μέλανα.Diodorus Siculus :
Ἐπιπορποῦνται δὲ σάγους ῥαβδωτοὺς, ἐν μὲν τοῖς χειμῶσι δασεῖς, κατά δὲ τὸ θέρος, ψιλούς.Erant igitur hiberna saga, ut Auctor est Diodorus, densiora, ex lana scilicet crassa et villosa, uti describuntur a Strabone lib. 3. et 4. Sagum vero æstivum fuit levius cujusmodi describitur a Statio lib. 7. Thebaïd. :
Ubi Lactantius :Et rubet imbellis Tyrio subtegmine thorax.
Tyrio subtegmine, id est, sub veste purpurea videbatur splendor loricæ.In Concilio Liptinensi et Capitulari 1. Carlomanni cap. 7 :
Presbyteri et Diaconi Sagis Laicorum moreuti vetantur, ut et in Epist. 105. Bonifacii Archiepisc. Moguntini :
Interdiximus servis Dei, ne pompato habitu, vel Sagis, vel armis utantur.Chronicon Fontanellense cap. 10 :
Erat autem de secularibus Clericis, gladioque quem Semispathium vocant, semper accinctus, Sagaque pro cappa utebatur, etc.Sed legendum
sago. Ejusmodi saga militaria intellexit Alcuinus lib. de Offic. Divin. :
Sicut solent habere milites tunicas lineas sic aptas membris, ut expediti sint dirigendo jaculo, tenendo clypeum, librando gladium.Et Adalbero Laudunensis Episcopus in Carm. ad Robertum Reg. Franc. :
Vide Dissertat 1. ad Joinvillam,Et vestis crurum tenus est, curtata talaris, Finditur anterius, nec parcit posteriori, Ilia baldringo cingit strictissima picto.
Pallia Fresonica, eodem lib. cap. 14. Bonifacius Moguntinus Archiep. Epist. 42 :
Quare non transmisisti vestimenta, quæ debuisti mittere de Fresarum provincia ?MS :
Mantel ot cher que teissirent Frison.
Negotiator, Sagorum venditor veteri interpreti Juvenalis Sat. 6. v. 589.
Ob id ergo et a Rege est clementer susceptus, nihilque ei antequæsti regni abstrahitur. Excipiuntur curtes, navum etSagum .
Saia, specie di panno lano, il piu sottile, e Saia drappata dicono a una sorte di panno lano fino, chiamato dai forastieri Peluzzo di Siena.
Cappam vero de Sago, et pelliciam.Infra :
Cæterum capella, hroccus, sive cuculla de Sago undeHariulfus lib. 3. cap. 3 :hroccus fieri possit, ad arbitrium Prioris erit.
Fanones ad offerendum auro parati 14. ex brandeo 3. ex pallio 15. Saga ad patenas ferendas 4. pallia 78. etc.
Pro 2. coopertoriis et 8. ulnis et dimid. de Saga pro caligis, 94. ll.Will. Thorn. ann. 1254 :
Quod pro liberatione 20. tunicarum, quæ ante illud tempus erant de Saga, fieret liberatio in festivitate S. Augustini 20. tunicarum de bono bruneto, etc.
In illos etiam qui tunicis induuntur, voluptas pedem posuit, non quod camisiis induantur, sed quodam delicato panno, qui vulgo Saia vocatur.Charta Octaviani Card. pro Senensibus Canonicis apud Ughellum tom. 3. pag. 634 :
Cappam apertam de Saia scilicet, et cottam vel camisiam superaneam, etc.
Carteia Saie 11. den.
Saiereappellatur Pannus sericus, quo in sacra liturgia utuntur, vulgo
Nosterfol. 197. r° :
Item un dras reiez pour le letri, et autre à couvrir l'autel, et la Saiere à la platene.Vide Sagum 2.
Muzas panni nigri ex Saya nigra lividi seu viridis coloris fodratas.
Scotatus.
Pallia diversa 12. Sagiam unam, fanones duos, etc.Veteres Schedæ apud Mabillonium :
Hoc est casula fuscana renelena 1. Sagia fusca 1. caligas albas 4. Sagia de haira 1. etc.
Sorores laicæ tunicas subtiles de Saxo lude pro infirmitate sui corporis habentes.Forte leg.
Sayo.
In bolt rubei Say.... propter anabatam faciendamiv. sol.viii. den.
- 1 SAC-, a coarse woollen blanket, rough mantle: tegumen omnibus (Germanis) sagum, Ta.—A military cloak: qui sagis non abundares: sinistras sagis involvunt, Cs.—Fig., as a symbol of war, a military cloak, war-dress: cum est in sagis civitas, under arms: saga sumi dico oportere: propter cuius periculum ad saga issemus, i. e. would have fought.
SAGUMa thick woollen cloak or plaid fastened round the neck with a brooch, was the distinctive garb of the Roman citizen in time of war. It was worn not only on the field, but was put on by the whole male population of the city on the occasion of a tumultus or other sudden alarm, the consuls alone retaining the toga (Cic. Phil. 5.1. 2, 31; 8.11-Z2, 32; 14.1-Z2, 1). Hence it is contrasted with the toga, the dress of peace, in such phrases as saga sumere, in sagis esse, and ad saga ire. As one would expect in the case of militia providing their own equipment, the sagum was in no sense a uniform, and was worn by country-folk (Plin. Nat.8.54) and slaves (Dig. 34, 2, 23.2), and was chosen by soldiers as allowing the arms full play. It is shown on countless monuments, the most important being Trajan's Column and the many grave-reliefs found on the banks of the Rhine. These show that it was put on and fastened in the same manner as the paludamentum, which was in fact the special sagum which the Imperator wore. The word sagum has, besides this, a wider and more general meaning, and is applied to the varieties of cloak known as birrus, laena, lacerna (cf. Martial (Mart. 8.58; Juven. 9.28), and abolla (cf. note in Marquardt, Privatl. p. 567). Besides this, the national dress of the Germans (Tac. Germ. 17), Gauls (Caes. B. G. 5.42), Ligurians (Strabo, 4. p. 202), and Spaniards (Val. Max., 21; Liv. 29.3, 5), which still survives in the plaid of the Scotch Highlander and the cloak of the Spaniard, not only went by the same name, but was believed by the Romans to be the original form of the garment, even the name being borrowed from the Celtic. However this may be, cloaks fastened at the neck with a pin are known all the world over; the Greek χλαμὺς being, for instance, as much akin to the sagum as the German varieties. In fact, in later Latin chlamys in ordinary use supplanted the old word. There was naturally much variety in shape, cut, and material in saga; and we know that while the Gauls preferred cloth of a check pattern ( virgatis sagulis, Verg. Acn. 8.660: cf. Tac. Hist. 2.20, 5.23-Z2), the Spaniards were fond of black (Strabo, 3. p. 155). In the late Empire the excellence of the Gallic and Spanish cloth made it popular at Rome, and we hear of saga Atrebatica and Nervica even in the fourth and fifth centuries A.D. It would further seem that sometimes the sagum was worn with a hood, and also that, as in many Gallic instances, the fibula was occasionally dispensed with (cf. Trebell. XXX. Tyr. 10).
The sagum being made for the roughest usage, was of stout stuff, and, like all cloaks which are fastened with a pin, served many other purposes, the most interesting being perhaps that of the blanket in which a person was tossed, this pastime being known as sagatio. (Marquardt, Privatleben, pp. 561-6; Becker-Göll, Gallus, 3.220; Baumeister, Denkmäler, s. vv. Toga and Waffen.)
[W.C.F.A](1) A Keltic word. The military cloak of the Roman soldiers, which consisted of a fourcornered piece of cloth worn over the armour and fastened upon the shoulder by a clasp. It was a symbol of war, as the toga was a symbol of peace, so that sagati=milites, as opposed to togati, “civilians.”
(2) A saddle-cloth placed under a saddle of any sort (Veget. Vet. iii. 59, 2).