scala
- I Plur.
- A Lit.: scalas dare alicui utendas, Plaut. Rud. 3, 1, 10 (602): scalarum gradus, the rounds of a ladder, Caecin. ap. Cic. Fam. 6, 7, 3: Romani scalis summā nituntur opum vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.); Caes. B. G. 5, 43: scalas ponere, to fix, id. B. C. 1, 28; 3, 40: scalas admovere, id. ib. 3, 63; 3, 80; Cic. Mil. 15, 40; id. Phil. 2, 9, 121: murum scalis aggredi, Sall. J. 57, 4; 60, 7; Verg. A. 9, 507; Hor. Ep. 2, 2, 15 et saep.: scalis habito tribus et altis, up three flights of stairs, Mart. 1, 118, 7.—
- 2 In partic.: Scalae Gemoniae, v. Gemoniae.—*
- B Poet., transf., steps: haec per ducentas cum domum tulit scalas, Mart. 7, 20, 20.—
- II Sing. (post-class.).
- A In gen., a ladder: scalam commodare ad ascendendum, Dig. 47, 2, 55 (54), § 4; cf. Aquil. Rom. p. 181 Ruhnk.—
- B Esp.
- 1 Scala gallinaria, a hen-roost, i.e. a crossbar of like form, used for reducing a dislocated shoulder, Cels. 8, 15 med.—
- 2 Of Jacob’s ladder, seen in his dream, Vulg. Gen. 28, 12; Hier. Ep. 3, § 4; 108, § 13.
descendo ~as ‥ id est per ~as
~as querunt, apponunt et puerum sine lesione deponunt
pro portacione magne schale de domo fratrum minorum
de sapino pro j skala facienda
I. braciavit et cepit unam ~am et assendit super dictam ~am et voluit querere boscum ‥ et ‥ I. defecit de pedibus suis super ‥ ~am et cecidit in ‥ fornace
~a ‥ de xiijronges prec' x d.
Franci per funeas ~as nocte intempesta in murum evecti
per cordas ad modum ~e ‥ compositas
apposuerunt duas ~as ad murum abbatie et duo scandentes sederunt super murum et attraxerunt aliam ~am et deposuerunt eam in gardinum
invenit senem sedentem ad pedes cujusdam ~e, que innixa fuit cuidam muro tria habenti scalaria
muris machinas et ~as aptare ‥ jussit
erigende sunt ~e ad propugnacula
hostes per ~as quas congesserant loco prenotato se muris ingerentes ‥ incendunt universa
ob defectum ‥ missilium, ~arum, et invasivorum, dissuerunt assultare illam
dalmatica una ‥ cum ~is
scopae et ~ae et salinae ‥ semper pluralia; sed nostri ‘~am’ dixerunt
de Ricardo de ~is
testibus ‥ magistro Simone de ~is ‥
dum suporatus [Jacob ] ~am ibi ad caelum usque conspiceret et angelos Dei ascendentes et descendentes vidisset
sancto viro ‥ visa est ~a et descendentes per eam et ascendentes angeli sicut de beato Jacob ‥ legimus
in cujus gressibus ~ae quam somniavit Jacob patriarcha
Silvester transacto pontificatus officio ‥ cum palma virginitatis ~am Jacob ascendens angelorum coetibus admiscitur
hec sanctissima somniantis Jacob ~a, per quam caeli secreta septenis spiritualium carismatum gradibus pia penetrare solet intellegentia
ibi erigenda est ~a, per quam descendentes et ascendentes angeli preces et vota hominum Deo perferant
angelorum fit ascensus et descensus supra Filium hominis in ~a charitatis
o libri ‥ vos [estis ] ‥ ~a Jacob
a terra ad caelum lapidum sibi grandine scala / haec erat, ut Christum cerneret arce poli
dum ad illa quae prius fidei ~am exigunt, sicut scriptum est, ‘nisi credideritis, non intelligetis’, praepostere per intellectum prius conantur ascendere
in ~a caritatis nunc ad Christi ipsius complexum conscendere
currens quasi per ~am ‥ variis distinctam intercalaribus, creatorem investigando conatur ascendere
[lex ] ex primo timoris gradu, quadam quasi virtutum ~a, felici procedit ascensu
progressuque schole quasi scale theologie / ardua conscendit, fidei secreta penetrat
vilitas et asperitas ‥ sunt duo brachia ~e [ME: ] sursum directe in celum et inter ista duo brachia fixi sunt gradus omnium virtutum per quos ad celeste gaudium ascenditurleddre
crux ‥ nobis est ‥ ~a celi, janua paradisi
o bone Domine ‥ cor meum levas a terrenis ad celestia, quia illuc nonnisi per te itur, nec nisi per ~am crucis tue pertingitur
Maria, ~a Dei, fac me de virtute in virtutem ascendere ut gradibus in bonum crescens, merear ad supernum culmen perfectionis evadere
indulgentiam quam consecuntur celebrantes pro defunctis in capella ~a celi nuncupata in ecclesia monasterii Triumfontium extra muros urbis [Rome ] ‥ elargimur
infra septa monasterii beati Petri Westmonasteriensis ‥ tribus monachis et seculari presbytero ‥ easdem ‥ indulgencias quas celebrantes in dicta capella ‘~a celi’ nuncupata consequuntur ‥ elargimur(
in j ~a ad caret' facienda j d.
in ij ~is ad carectam faciendis, ij d.(
in j pari rotarum, j sella ad carectam, j ~a ad eandem ‥
in ij ~is carecte de maeremio domini factis iij d.(
†selabicalis [l. scala bigalis ],a kartladdere
~e ‥ carri nostri corpus et anima recte intelliguntur
pro j quarter' detalwode empto pro ~is magni verni ‥ pro j pecia meremii de quercu empta pro ~a parve verne
super ~am propter hoc factam et elevatam tamquam locum judicii ‥ pro hereticis ‥ puniendis
magne ~e infra ecclesiam ‥ pro hereticis accusandis
isbaa est ~a rectanguli sive quadrati ad capiendum altitudines
~a Christi, i. e. centaurea
Solomons seale is called in shops sigillum Salomonisand ~a coeli
nomina vasorum: ‥ fiala vel ~a,bledu
pro ~is et libris et pensis
stapula lanarum cum grossis ~is ‥ ad ponderandum omnimodas mercandisas per pondus vendendas
pro reparacione trone, viz. ~is novis et cordis, xiij s. iiij d.
pro emendacione trone in ~is ligatis cum ferro, v s.
pro duabus novis ~is ad tronam ‥
sciatis me concessisse ‥ xxv libras ad ~am per annum de reditibus ipsius regine in Exonia
xxv libras blancas
ut ad ~am solveret, hoc est preter quamlibet numeratam libram vj denarios. rati sunt ‥ tractu temporis de facile posse fieri ut moneta tunc fortis a suo statu decideret ‥ frequenter in veteribus annalibus rotulis regis illius invenies scriptum ‘in thesauro c libras ad ~am’ vel ‘‥ ad pensum’
unde coacti sunt constituere ut firma maneriorum non solum ad ~am sed ad pensum solveretur
dummodo quarta frumenti venditur pro iij s. ‥ lagena cervisie nove de cupa vendetur ad obolum et de bona ~a ad iij quad.
in ~is ostrearum
vendent constabulario castri j lagenam hostriorum extra ~am pro j d. et c in ~a pro ob.
in j lagena et dimidia deoistres xij d. in coistres in ~a iij d.
inoistres in schala iiij d. ob.
quam navem quidam appropriavit sibi et de ea fecit sibi ~am sive casam quam inhabitabat
non fuerunt ibi nisi tres sciales tantum, ad opus piscatorum ad mare euntium et rediuntium
est ibidem [in Skelton' ] quedam skala et valet in herbagio per annum vj s. viij d.
[] scala [ that said sc. ]a vaccary, is worth a mark
Scalatioinfra dicitur,
Firmiter injungentes, quod si qui reperiantur talia perpetrasse, nominatim denuntientur infames, et in Scala ponantur, postea publice fustigentur.Idipsum statuitur de sortilegis cap. seq. Aresta ann. 1259. ex 1. Regesto Parlam. fol. 13 :
Monachi posuerunt quandam Scalam pro juratoribus.Consuetudines Nicosienses cap. 20 :
Faciemus capi, verberari, et poni in Scala, demum in carcerem detrudi, etc. Perjurum stridare in Scala,in libro Promissionis maleficii cap. 26. inter Statuta Veneta, id est proclamare publice perjurum.
Licet essent et fuissent per tempus sufficiens in possessione et saisina... tenendi et habendi ibidem in turri sua gueitam et in villa Scalam pro malefactoribus puniendis.Statuta Eccles. Trecens. ann. 1427 :
Si quis vero Deum negaverit vel despitaverit, pro prima vice duos dies ; pro secunda quatuor in pane et aqua jejunare compelletur ; pro tertia autem in Scala, ut moris est, reponetur.
Scalam Templiappellant, quod fuerit Templariorum olim, nunc vero Hospitalariorum Parisiensium supremæ justitiæ nota. De hujusmodi Scalis agunt non semel Consuetudines Franciæ municipales, Altisiodor. art. 1. Senonensis art. 1. et 2. Burbonensis art. 1. et 2. Trecensis art. 126. Nivern. cap. 1. art. 15. Silvanect. art. 106. Lotharing. tit. 6. art. 2. et Edictum S. Ludovici, ut videtur, contra blasphematores,
Et se il estoit si pauvre que il ne peut payer la peine dessusdite, ne eust autre pour lui qui la vousist payer, il sera mis en l'Eschiele l'erreure d'une lieue, en leu de nostre Justice, où les gens ont accoustumé à assembler plus communement, et puis sera mis en prison par six jours, ou par huit au pain et à l'eau.Addo veterem Inquestam ex Tabulario Monasterii S. Maglorii Parisiens. :
Ledit Abé fist lever une Eschiele en la ville de Mourcent en signe de haute Justice, etc.Joannes Abbas Laudunensis in Speculo Historiali MS. lib. 11. cap. 79 :
Et là fut baillié à l'Evesque de Laon, et par jugement fut mis en l'Eschiele, et monstré à tout le peuple par trois fois.Vide Gallandum de Vexillis Francicis pag. 27. Notas nostras ad Joinvillam pag. 106. mox Scalare 3. et Scalatio.
Et tunc 12. existentes Consules coadunatis sibi in electione facienda 7. aliis viris, uno videlicet de unaquaque Scala, eligent 12. viros de Montepessulano laude et honestate præclaros.Occurrit in Charta alia ann. 1267. Id. Febr. in 30. Regesto Tabularii Regii ch. 143. ubi agitur de electione Consulum Monspeliensium. Vide Privilegia Ecclesiæ Hammaburgiensis pag. 190. et Jacobum de Vitriaco in Hist. Orientali pag. 1126.
Vasa. Etiamnum hodie
ScalenSaxonibus, ut auctor est Gryphiander de Weichbildis Saxonicis cap. 49.
Scâla.
Habebat autem Soldanus 40. bigas oneratas loricis, exceptis Scalis argenteis et vasis ad bibendum miræ magnitudinis.Etiamnum Theutones
Schaelepateram, seu scyphum vocant, ut auctor est Kilianus. Glossæ Isonis Magistri ad Prudentii Apotheosin :
Concedimus vel offerimus Ecclesiæ vestræ, atque sacrosancto Altario, id est, ministeria Ecclesiæ, calicem argenteum cum sua paropside.... Scala argentea de sex solidos, etc.Infra :
Id est, psalterium, orationum, passionum, commitum et manualium, Scala argentea una, venapes 4. plumatios 5. etc.Ibidem :
Scalam argenteam cum nostro nomine, etc.Alia Rudesindi Episcopi Dumiensis æræ 930. tom. 5. pag. 424 :
Litones 2. Scalas exauratas 6. litones 7. moyolos exauratos 3. calices ex auro et gemmato 1. etc.
scalæ, seu pateræ formam confecta, Anglis vox nota. Liber Scacarii, cujus auctor esse creditur Gervasius Tilleberiensis, enarrans ut Henricus I. Rex Angliæ esculentos suos reditus in pecuniarios transtulerit :
Succedente vero tempore cum idem Rex in transmarinis et remotis partibus, sedandis tumultibus operam daret ; contigit ut fieret sibi summa necessaria ad hæc exempla numerata pecunia. Confluebat interea ad Regis Curiam querula multitudo colonorum, vel, quod gravius sibi videbatur, prætereunti frequenter occursabat, oblatis vomeribus in signum deficientis agriculturæ. Innumeris enim molestiis premebantur occasione victualium, quæ per plurimas Regni partes a sedibus propriis deferebant. Horum igitur querelis inclinatus Rex, definito magnorum Concilio, destinavit per regnum quos ad id prudentiores et discretiores cognoverat, qui circumeuntes, et oculata fide fundos singulos perlustrantes, habita æstimatione victualium quæ de aliis solvebantur, redegerunt in summam denariorum : de summa vero summarum, quæ ex omnibus fundis surgebat, in uno Comitatu constituerunt Vicecomitem illius Comitatus ad scacarium teneri, addentes ut ad Scalam solveret, hoc est, propter quamlibet numeratam libram 6. den. Rati sunt enim tractu temporis facile posse fieri, ut moneta tunc fortis, a suo statu decideret. Nec eos fefellit opinio : unde coacti sunt constituere ut firma maneriorum non solum ad Scalam, sed ad pensum solveretur, quod perfici non poterat, nisi longe pluribus appositis. Servabatur per plures annos ad Scaccarium lex hujus solutionis : unde frequenter in veteribus annalibus Rotulis Regis illius invenies scriptum, In Thesaurarioc. lib. ad Scalam : vel, In Thesaurarioc. lib. ad pensum.
Fit populi concursus non modicus, gaudent omnes vel Scalam qua vehebatur,Cap. 27 :(corpus S. Filiberti) seu etiam linteum quo tegebatur, se posse contingere.
Videres... aliquos carrucis, corbeculis, sellis gestatoriis, atque Scalis advehi.Denique cap. 28 :
Interim venerandum sepulchrum cum sacratissimo pignore de Scala deponitur, et in dextro cornu Ecclesiæ..... collocatur, atque in sinistro latere Ecclesiæ Scala ipsa appenditur.
Hinc..... et legem statuunt, ne forte vagantur Immemores, redeuntque sua consistere Scala.
Habet Eleemosynarius in quolibet anniversario Abbatum 2. panes, 2. mensuras vini, ac de omnibus missis duplicem missum, tamquam si esset vivus, et sedens ad Scalam, sive ad mensam.Occurrit ibi pluries.
Corps de troupes, nostris olim
Eschielle. Charta ann. 1393. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 861 :
Suumque exercitum in duas Scalas seu partes divisit, aliam vero Scalam in qua erant Britones Galicani, etc.
Infra :..... Ut subsit quæque Tribuno Scala suo.
Lib. 10 :Disposuitque acies per Scalas, perque cohortes Ordine compositas recto.
Lib. 11 :Efficiunt animis Scalam concorditer unam.
Gregorius Decanus Bajocassensis in Vita Urbani IV. PP. apud Massonum pag. 225 :Quos inter Regemque viri virtute corusci A stant continua serie, Scalasque suorum Quisque magistrorum densant, dum buccina sævum Obstrepat, ut celeri levitate ferantur in hostem.
In aciebus Scalaribus ordinatis, se ad invicem hostiliter sunt aggressi.Vide tom. 7. Spicilegii Acheriani pag. 225.
Amicum de Mirto Constantinopoli legatum miserunt pro exigendis Scalis et embolo promissis.
Li Lusidaires, vetus Poëma MS. :
:Joab s'est par matin levés Mult fu richement armés, Et Dus ses compagnons assembla, Et ses Eschelles ordena.
MS. :De la ville issent larons et paiens, A vint Eschielles mult bien appareilliés.
Les dis Eschielles en fait tot quoi tenir.
Vaccesau Roman
de RouMS. :
Will.Sa bataille ordena, ses Eschielles parti.
GuiartMS. ann. 1214 :
Idem :Puis retournent eus deus ferant Par les rens jusqu'à leur Eschiele, Sans perdre qui vaille une niele.
MS. :D'entre eux ont deus Eschieles faites, Cele où sont les plus honorables ; Conduit Gauchier li Connestables.
Chronicon MS. Bertrandi Guesclini :Bien chevauche li gentis et barné, A dis Eschielles qu'il a fait deviser.
Son Eschielle conduit par compas bellement, Vers l'Eschielle Bertrand qui moult ot hardement.
Charlemagne fit trois Eschelles, la premiere fu de Chevaliers, la 2. de gent de pié, la 3. de Sergent à cheval.Occurrit non semel apud sequioris ævi Scriptores vernaculos, Henricum
de Gauchyin Translat. libri de Gubern. Principum lib. 3. part. 3. cap. 12. Turpinum in Hist. Caroli M. Auctorem Hist. Bucicaldi 1. parte cap. 15. Brunetum Latin. in Thesauro Gallico MS. cap. 392. in Statutis Militum Ordinis Sancti Spiritus, seu nodi, etc. in Histor. MS. Belli sacri, etc.
Esquielle, in Poem. Rob. Diaboli MS. :
Ains passe toutes les Esquielles ; Les darraines, les premieres.
Quod est per mensura ad justa pertica mensuratas Scalas duo, et pedes duo in integrum, etc.Occurrit etiam tom. 3. pag. 47 :
Per mensuram ad justam perticam mensuratam Scalarum centum in integrum cum inferioribus et superioribus.
trajectus, vel
Scalæin portu Constantinopolitano, quem
Ceratinumvocabant, de quibus non semel agit vetus ejusdem Urbis descriptio, et nos multa congessimus in Notis ad Alexiadem pag. 312. 313. 314. 315. Glossar. med. Græcit. col. 1378. Sed et nostri
Scalas(
Escales) etiamnum vocant portus, ad quos applicant naves ex occasione aliqua, cum longius iter arripiunt, sive recipiendarum virium, sive recipiendarum mercium, vel exonerandarum gratia, idque
faire escaledicunt.
Scala 7.
Scala. Johan. Stellæ Annal. Genuens. apud Murator. tom. 17. col. 1300 :
Appulit Januam circa horam 20. et propter rapacitatem Boreæ, ad molem portus nimium conflantis, descendit ad Scalettam Darsinæ cum ejus honorabili comitiva.
, Leoni Imp. in Tacticis cap. 6. § 10. cap. 12. § 53. (ubi recte Phil. PigafettaΣκάλα
Staffavertit,) et Leoni Grammatico in Basilio Macedone pag. 470.
ItemOrdo processionis in Coronat. Pontif. Rom. apud Murator. tom. 3. pag. 649. col. 1 :(legamus) unam sellam equitandi deauratam et argentatam, et unam Scalam deauratam.
Scala Papæ, panno rubeo cooperta, quam portat equus albus, ductus per unum ex Parafrænariis, purpurea veste indutum : qui postquam Papa ascendit equum cum ista Scala, vadit in ordine suo, etc.
GuiartMS. ann. 1304. vers. 10628 :
Vide Notas ad Cinnamum pag. 462. et Glossar. med. Græcit. col. 1378.Diex con li destrier enselé, Que li garçon en destre mainent, Orgueilleusement se demainent, Et con li escucel des selles, Frains, seurorez, et compenelles, Et Eschelettes, et lorains, Sur ceus dont je parlai or ains, etc.
Scala papæ panno rubeo cooperta, quamUbiequus albus phaleratus portat...... Scala ipsa lignea, quæ gradus tres continet, equo pontificis apponitur, per quam equum suum ascendit.
Scala, idem quod nostris
In Angliam adduciturUbi legendum omnino videtur Scapha, Gall.(classis navium Normannicarum) feria sexta ante vigiliam Pentecostes submersis aut cæsis hominibus omnibus, qui erant in navibus, solis illis exceptis, qui in Scalis vix salvi fuerant fugiendo.
Scilla, Campanula. Usus Monast. Sangerm. inter Probat. Hist. ejusd. pag. 135. col. 2 :
Finito potu Prior percutiet Scalam tribus vicibus vel quatuor, etc.Vide Skella.
Post Nonam missa Quadragesimæ sonetur cum duabus Scalis.
Constituitur enim divini Officii assiduus custos, ac Scalæ capitalis illius loci.(Lego Scholæ.)
Concedimus.... omnes plateas, anditos ; qui ubique intus hanc civitatem,.... ut licentiam habeant pars vestri archiepiscopii in ipsis plateis et andetis Scalas ibidem ponere seu fabricare justa ratione, et desuper plateis et andito munimina et ædificia, seu piles et arcora facere.
Quatuor albas paratas, sine amictibus et zonis, quatuor Scalas cum uno præcinctorio et stolis.Ibid. pag. 67. col. 1 :
Item in armario episcopi mitram et duas Scalas, cum stolis et cum uno præcinctorio ; quinque mandilia, etc.
Scalæ ambulatoriæ sunt valde utiles ponendæ ad murum, causa defendendi et offendendi.
-
…ad libram fecerat turres, ut ex superiori pugnans loco integrosque semper defatigatis submittens et reliquis partibus simul ex terra scalis et classe moenia oppidi temptans, uti adversariorum manus diduceret, labore et multitudine telorum nostros vicit deiectisque defensoribus ,…
Julius Caesar, Civil War
-
…cognita Pompei profectione concursantibus illis atque in ea re occupatis volgo ex tectis significabant. per quos re cognita Caesar scalas parari militesque armari iubet, nequam rei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub noctem naves solvit. qui erant in…
Julius Caesar, Civil War
-
…iam inretitam teneret, qui locus, quod tempus illud, di immortales, fuit cum se ille fugiens in scalarum tenebras abdidisset, magnum Miloni fuit conficere illam pestem nulla sua invidia, M. vero Antoni maxima gloria quid…
Cicero, pro Milone
-
…; simul navibus circumvecti milites in exteriorem vallum tela iaciebant, fossaeque aggere complebantur, et legionarii interioris munitionis defensores scalis admotis tormentis cuiusque generis telisque terrebant, magnaque multitudo sagittariorum ab utraque parte circumfundebatur. multum autem ab ictu lapidum…
Julius Caesar, Civil War
-
…muro custodiae causa collocati, eo signo, quod convenerat, revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. milites positis scalis muros ascendunt, sed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt et longo itinere ab his…
Julius Caesar, Civil War
-
…occisus esset cum tu illum in foro inspectante populo Romano gladio insecutus es negotiumque transegisses, nisi se ille in scalas tabernae librariae coniecisset eisque oppilatis impetum tuum compressisset quod quidem ego favisse me tibi fateor, suasisse ne tu quidem…
Cicero, Philippicae
-
…magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur…
Julius Caesar, Gallic War
-
…processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua…
Julius Caesar, Gallic War
-
…non posse Scipio discessu exercituum ab Dyrrachio cognito Larisam legiones adduxerat ; Pompeius nondum Thessaliae adpropinquabat. Caesar castris munitis scalas musculosque ad repentinam oppugnationem fieri et crates parari iussit. quibus rebus effectis cohortatus milites docuit, quantum usum haberet…
Julius Caesar, Civil War