stare

stare [CL] 1 (of person or animal) to stand, be in a standing position. iij noctis horis stando vigilet Gildas Pen. 22; me flecti genibus fessum natura negavit / poplite seu curvo palpebris tradere somnos / quin potius vitam compellor degere stando Aldh. Aen. 96 (Elefans) 16; alii ‥ stantes nudi versis capitibus contra naturam deorsum ad terram, et expansis cruribus erecti pedes ad coelos sursum prominebant V. Cuthb. I 3; stans in medio pontifex se ita expurgavit W. Malm. GP III 105; an ‥ jacendo vel sedendo aut stando orare oporteat (Samthanna 20) VSH II 259; 1436 sub pena standi super colistrigium (North Leigh, Oxon) CourtR 197/54. 2 to stand up, stand firm (also transf. & fig.). b to make a stand in battle, stand and fight, resist (also transf. & fig.); c (impers. pass.). si non potuerunt peccare, non potestate sed necessitate servaverunt justitiam. quare non magis meruerunt gratiam a Deo quia steterunt aliis cadentibus, quam quia servaverunt rationalitatem quam perdere nequiverunt Anselm (Casus Diab. 5) I 243; murus pro domo Israel contra colentes Baalim stare fortiter nisus est Ord. Vit. X 9 p. 55; terribile prelium fragili humane nature fuit, videre abyssum tumentem, et non fugere eam; et forte fuit sibi stare contra undosum certamen (Abbanus 17) VSH I 14; quid nos deiceret? si firmiter in pede stemus / fraus nisi nos superet, nichil est, quod non superemus M. Cornw. Hen. 217; a1290 si primus pater stetisset Quaest. Ox. 113.  b quadragenarius dierum numerus quo Philistaeus procedebat et stabat contra Israel Bede Sam. 614A; c789 state fratres et viriliter pugnate pro eo, qui fortiter pro nobis vincebat Alcuin Ep. 5; 801 harum obsecro lectio litterarum animum tuum confortet viriliter agere et constanter stare in acie exercitus Christi Ib. 232; victo ‥ Willelmo et fugiente cum suis Geroius stetit, bellumque donec Herbertum cum omnibus suis in fugam cogeret viriliter sustinuit Ord. Vit. III 2 p. 23; 1169 stantes in prelio in die discriminis, et per fidem regna vincentes Becket Ep. 584.  c hic statur acutis / contis, et gladiis pugna cruenta madet Garl. Tri. Eccl. 86. 3 (of thing) to be in an upright position on or set in the ground or other support, stand; b (transf., of written symbol). c (of thing normally recumbent or sim.) to be or become upright, stand erect. d to stand out in relief, be prominent. quinquaginta simul stabant simulacra metallis Aldh. VirgV 1325; projecto puero super hastas stantes sursum positas, nec potuerunt jugulare vel lacerare eum (Cainnicus 34) VSH I 164; [the land called Odelgateland as far as the standing stone] petram stantem Cart. Fount. II 67n; 1448 j crucem parvam argenteam deauratam stantem garnashyd cum gemmis (Invent. All Souls) Arch. J. LI 121.  b omnis nota recta, hoc est quadrata stans, in capite carens omni tractu, habens notam vel notas ex parte post descendentes, larga dicitur ut hic Wals. Mus. Mens. 76.  c quando turgescens pontus in cumulum creverit et in quanta proceritate ut murus ‥ ante eum steterit Aldh. VirgP 29; amnis, qui stans seorsum crispantibus undis se collegerat in cumulum, alveo suo redditus est W. Malm. GP II 73.  d in medio clipei stat ferreus umbo Aldh. Aen. 70 (Tortella) 4. 4 to stand still. b (of liquid) to lie in pools, lie stagnant. c (of ship) to lie (at anchor, in port). d (of thing normally in motion) to remain still or motionless. e (of celestial body) to appear stationary in the sky (also w. ref. to Jos. x 13). populus a longe stabat et orabat, solusque Moyses ascendit ad Dominum Bede Sam. 537B; cogor namque procul, nec vos latet, ire; sed astans / ibo, discedens stabo, meabo manens L. Durh. Dial. II 556; tempus ‥ numquam stat, dum omni celeritate futura per presens labuntur in preterita H. Reading (I) Dial. VII 1242B; sic ‥ composita est hominum natura, ut vel crescant semper vel decrescant, proficiant semper vel deficiant, quia stare nesciunt res humane Gir. TH III 12.  b per aquam que stat super eum [sc. lapidem] de pluvia in vestigio capitis sancti Declani ‥ morbi ‥ repelluntur (Declanus 3) VSH II 36; 1378 fuit ab antiquo quedam aqua stans ex pluvia superveniente in pratis ‥ villatarum predictarum Pub. Works I 135; nimphea ‥ nascitur in aquis stantibus vel locis non cultis et aquosis Alph. 126.  c naves in anchoris stantes tempestate correptae ‥ dissolutae sunt Bede HE I 2; apud Tranum navis preparata stabat Ord. Vit. VII 12 p. 216.  d reversus ‥ pater reperit navim stantem, quam ante reliquerat per amfractus maris, per vada marina volantem. stabat autem navis quia quem emiserat expectabat V. Birini 12; stat mare, terra patet nobis vicina, fugatis / sero licet tenebris, solque diesque redit L. Durh. Dial. III 185; 1384 si predicta molendina steterint ob defectum separacionis, quod predictus R. habebit allocacionem in firma sua secundum racionem ejusdem tempore stacionis eorumdem Doc. Leeds 113.  e sol ‥ ad imperium Josue fixus in celo stabat H. Reading (I) Dial. VII 1242D; elevatus est sol et luna stetit in ordine suo Ailr. Ed. Conf. 745A; nonne per oracionem Josue dux populi solem stare fecit inmobiliter ‥? Spec. Incl. 2. 1. 5 to come to a halt, stop moving. b (of movement, process, or sim.) to come to a stop, cease. c (impers. pass., also w. ad or in). et mox stare facit bacchantes agmine turmas Aldh. VirgV 1525; Sathan ulterius fugiendi licentiam non habens stetit Ord. Vit. VI 9 p. 73; aspere bestie ‥ festinantes venerunt ad eum; et videntes vultum ejus ‥ omnes impetum deposuerunt, et mites steterunt ad pedes sancti (Abbanus 16) VSH I 13; tenuit vulnus manibus suis, et statim sanguis stetit (Ib. 37) Ib. I 25; viderunt navem ‥ de occeano ad se venientem ‥ procul autem ab eis supra mare illa navis stetit (Albeus 46) Ib. I 63.  b ita crudelitas regis, omnem pene nobilitatem pervagata, in homine ultime sortis stetit W. Malm. GR I 41; alterum eque congressum librata in caput spatha a vertice ad inguina diffiderit, nec adhuc ictus horrendus steterit, sed sellam et spinam equi penitus disciderit Ib. IV 373; stante eadem ambulacione Ockham Quodl. 95.  c sequens gravari non debet, nisi sit enclitica, quia non sistitur in primo, sed transitur ad posterius, ubi statur Bacon CSPhil. 239; erit processus in infinitum vel stabitur ad locum indivisibilem Ockham Quodl. 27; ita aut proceditur in infinitum ‥ aut statur in aliquo non habente prius Duns Ord. II 152. 6 to take up or be in a position (esp. of association, support, opposition, hostility, or sim.), to take sides, stand (by) (also transf.): a (w. cum, simul, or sim.); b (w. pro, contra, or sim.). a c801 quomodo stetisti cum domno apostolico, secundum meae petitionis cartulam, mox ‥ archana cordis mei cubilia ‥ in gaudium apertis ostiis prosiluerunt, plena voce cum apostolo decantare ‥ Alcuin Ep. 212; sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent, ita injusti, si cum justis stetissent, pariter confirmati essent Anselm (CurD I 17) II 75; 1170 quemadmodum dominus rex fideles nostros in gratiam receperat, ita nos omnes qui cum illo steterant in gratiam reciperemus Becket Ep. 684 p. 335; 1177 simul secundum Deum stabunt in quocumque negocio Dryburgh 48; stemus simul: si enim simus inseparabiles, erimus et insuperabiles M. Par. Maj. V 646.  b c797 si nunc erubescit confiteri peccata sua et per paenitentiam emendari, stabit accusator malignus contra eam Alcuin Ep. 131; 1166 nec sibi stabant ex adverso, nec tendentes in contraria, repugnabant alterutro G. Foliot Ep. 170; 1170 amici nostri et proximi nostri steterunt contra nos, persecutorum gladios acuentes Becket Ep. 692; c1174 totus conventus unanimiter stabat adversus eum, et clerus et populus patrie Ep. J. Sal. 310 (322); viriliter state pro domo Domini P. Blois Ep. 121. 355B. 7 to be situated, located, or placed, to lie, stand, rest (in a particular place or position); b (geom.); c (of mus. notation; also impers. pass.). d (stare in mensa) to be at table. e (stare pro) to stand for, represent. cujus pars minor quadratum altare ante ostium ‥ ejusdem monumenti stat Bede HE V 16 p. 318; siquis ‥ arborem stantem extra viam ‥ prostraverit DB I 1rb; c1130 lx solidos de ecclesia S. Margarete in nostro cymiterio stante Ch. Westm. 244; cum ‥ in locum ubi nunc ecclesia in honore ipsius condita stat advenisset Ord. Vit. VI 9 p. 72.  b cum ‥ linea linee supervenerit, fuerintque duo anguli ex utraque parte linee equales, erit eorum uterque rectus, lineaque supra lineam stans perpendicularis ad eam supra quam stat Adel. Elem. I 12.  c perfecta ascendendo est illa, quando ultimus punctus stat perpendiculariter supra penultimam. imperfecta est, quando stat obliquo modo Garl. Mus. Mens. 2 p. 49; ascendendo vero longa super longam, vel super brevem ‥ penitusque super omnem obliquitatem descendentem recte stari [? l. stare] potest Haudlo 136; nota quod illa regula est generaliter quando due species minores stant inter ij species majores, vel inter punctum divisionis et speciem majorem Wals. Mus. Mens. 86; quando reperiuntur due pause semibrevium simul stantes, cantus erit de tempore perfecto Hothby Cant. Fig. Ve 43.  d s1285 in die ‥ S. Stephani episcopus cum fratre suo et aliis episcopis et omnibus qui ad festum venerant cum priore steterunt in mensa Ann. Durh. 65.  e cum hoc quod dico ‘pars’ stet pro materia [i. e. non pro forma] exercitus ‥ Bacon XV 29; potest ‥ nomen stare pro voce et pro re; et pro voce dupliciter Siccav. PN 78; 1450 supplicat ‥ quatenus tres anni in philosophia ‥ possint sibi stare pro completa forma, ad effectum quod possit admitti ad opponendum in ‥ theologia MunAcOx 732. 8 to stand or have position in a (written) text. stat praeterea nomen sinzigiae serviens figurae compositae Aldh. Met. 141; si scandere vis ‘censego’ et facere dactylum ‥ agis ut inmunis stet vocalis altera superveniente vocali de foris Bede AM 129; Eadzinus ‥ / ‥ / cujus in hoc modico stat mentio scripta libello Wulf. Swith. II 134; mna ‥ est grecum, et nuncquam in biblia invenitur, nisi in solo Luca quia grece scripsit evangelium et interpres dimisit stare ut fuerat Bacon Gram. Gk. 75; si autem hec vocalis ‘e’ pronuncietur acute, per se stare debet sine hujus vocalis ‘i’ precessione, verbi gracia bevez, chevez ‥ et sic de consimilibus Orthog. Gall. S 2; isti termini ‘veritas’ et ‘falsitas’ possunt stare simpliciter vel personaliter in istis proposicionibus Ockham Quodl. 575. 9 to be, or to be placed or established (in particular situation or sim.). b (stare in studio, in studendo) to be engaged in study. c (stare in servitio or sim.) to be in service. d (stare cum) to serve, be in the service of. e (w. complement) to serve as, to be. alii fame confecti accedentes manus hostibus dabant in aevum servituri, si tamen non continuo trucidarentur, quod altissimae gratiae stabat loco Gildas EB 25; c794 via, per quam itur, veritas, ad quam pervenitur, vita, in qua statur Alcuin Ep. 78; c1105 de gratia, in qua te Deus stare fecit, gaudeas Anselm (Ep. 343) V 280; suprema felicitas regni in precipiti stetit W. Malm. GP V 256; dictus miles ‥ pecunie summam ‥ Thome non reddidit ‥. et diu steterit idem miles in mora solvendi predictam pecunie summam FormMan 22.  b 1307 dispensatum fuit ‥ quod possit stare in studio apud Oxoniam et Cantebrigiam per biennium Reg. Carl. I 282; 1322 volumus ‥ quod uni garcioni et equo uni ‥ Willelmi in nostro monasterio ‥ deserviatur, eciam si in scolis steterit in studendo Reg. Winchcombe I 347; 1432 lego Willelmo puero meo qui stat apud Susseti in studio ad exhibucionem suam vj marcas argenti si scolas continuare velit, item Johanni Gardiner puero meo qui stat Wygornie ad sui exhibucionem iiij marcas Reg. Cant. II 492.  c c790 in cujus servitio cotidie statis in domo sua, illum habetis in caelis omni hora suffragatorem Alcuin Ep. 51; 1258 quilibet ‥ militum ‥ debet capere quolibet die quadraginta dierum ‥ iiij solidos ‥ dum stant in servicio domini regis SelPlMan 62.  d 1299 nec liceat alicui allopare seu tenere servientem vel ancillam vicini sui vel alterius sine voluntate illius cum quo prius steterit (Ir. Exch. Mem.) EHR XVIII 509; 1414 item lego T. B. clerico meo pro quolibet anno quo mecum steterit in officio xxti solidos Reg. Cant. II 1.  e 1260 maritavit ‥ sororem suam cuidam W. C. qui pluribus annis stetit berebruttus Cust. Glast. 199; 1374 in expen. d'ni Joh'is Prioris morantis apud B. per tempus quo predictus H. stetit bursarius Ac. Durh. 581. 10 (leg.): a (stare recto, judicio, or sim.) to submit oneself to the judicial process, to appear in court to defend one's suit, to stand trial. b (stare in testimonio) to give evidence, bear witness. a 1164 excommunicati non debent dare vadium ad remanens, nec prestare juramentum, sed tantum vadium et plegium standi judicio ecclesie ut absolvantur Const. Clar. 5; si quis alium plegiaverit de stando ad rectum in aliqua loquela Glanv. X 5; 1198 juri stabunt ad voluntatem regis quando erga eos loqui noluerit Pipe 25; c1220 nemo nisi sit libere condicionis stabit in lege contra burgenses meos BBC 145; 1265 ita ‥ quod stet recto in curia nostra, si nos vel alii super aliquibus transgressionibus ‥ versus eum loqui voluerimus Cl 217; c1343 pro illo est minime presumendum, qui judicium subterfugit, quando tenetur stare in judicio. papa autem non tenetur stare in judicio Ockham Dial. 454 (recte 554); 1375 plegios ‥ de stando judicio et legi (Pat) EHR XVI 103; 1573 ita tamen quod stet rectus in curia nostra Pat 1104 m. 1.  b si quis in mendaci testimonio manifeste stabit [AS: and gyf hwa on leasre gewitnesse openlice stande ‥] ‥ non admittatur deinceps in legitimum testimonium (Quad.) GAS 339; quicumque coram primarios homines meos foreste in falso testimonio steterit et victus fuerit, non sit dignus imposterum stare aut portare testimonium, quia legalitatem suam perdidit (Ps.-Cnut) Ib. 623. 11 to be (in particular state, w. adj.); b (w. adv. expr., also impers.). c1372 [cotagia] nunc stant vacantia Hal. Durh. 112.  b cui demon, “‥ duo sunt sacerdotis filii.” cui ille, “dic ‥ qui sunt mei.” at ille “non dicam, quia pejus staret aliis duobus” Latin Stories 43; volumus ‥ inquirere qualiter stat vobiscum V. Ric. II 116; haway, ehodum, quid stas? Levins Manip. 196. 12 (in quot., of institution) to exist, be in existence, stand. monasterium ‥ cum tempore regis Edgari solo fere nomine staret, per beatum Oswaldum archiepiscopum nonnichil resuscitatum est W. Malm. GP IV 156. 13 (of city, building, or sim.) to continue to stand. nam pagana procul vulgi cultura manebat, / qua stetit antiquo dilubrum more dicatum Aldh. VirgV 1519; ecclesiam ‥ fecit, cujus tecto vel longa incuria vel hostili manu dejecto parietes hactenus stare videntur Bede HE II 16; urbs stetit Urbano stante, ruente ruit Ord. Vit. X 1 p. 2; grandes sunt lapides ‥ stabunt in eternum G. Mon. VIII 10. 14 to remain or stay (in a place). si [adamans] in sanguine arietis missus fuerit et ibi aliquantum steterit, mollificatur Comm. Cant. I 295; 798 nonas Augustas ad monasterium Sancti Amandi habemus dispositum venire; et ibi die dominica stare Alcuin Ep. 150; siquis adesset ibi laudem qui reddere Christo / neglegeret, cella solus sibi staret in una / cum fratres solitae peterent convivia mensae Wulf. Swith. I 1398; virum religionis ‥ sub ipso tempore quo apud nos stetit eum cognovimus W. Malm. GP I 36; 1228 in veniendo, morando, stando ibidem et inde redeundo Pat 215; temporibus quibus idem Thomas stetit in curia Romana Thorne 2067. 15 to continue to be or exist, to continue to hold one's position or place, remain; b (w. complement). Suuithuni, cujus stat mentio semper in evum Wulf. Swith. II 202; regnum Cantie, quod ab anno incarnationis Domini quadringentesimo quadragesimo quarto steterat W. Malm. GR I 15; Urbano stante Ord. Vit. X 1 p. 2 (v. 13 supra); stetit Saul in regno dum Samueli obedivit Pull. Sent. 920D.  b 1534 fiat decretum ‥ ut ‥ cancellarius ‥ non teneatur resignare officium cancellariatus sui de biennio in biennium, sed ut stet perpetuo cancellarius durante vita sua StatOx 336. 16 (of opinion, policy, rule, or sim.) to stand, to be or remain fixed or in force. b (phil., stare cum) to be consistent with. c (impers., in quot. w. acc. & inf.) it is possible. fixa ‥ stat mihi sententia Bede TR pref. p. 175; stat praedicta pii lex et sententia regis / in commune bonum quam sanxerat ille benignus Wulf. Swith. II 453; ubi tainus habet duas optiones, amicitie vel lage, et amicitiam eligit, stet hoc ita firmum [AS: stande þæt swa fæst] sicut ipsum judicium (Quad.) GAS 232; c1309 ideo predictum vocare ad waranciam stet in suo robore Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 53; s1377 stante ista ordinacione, crevit tumultus in populo MGL I 41; 1514 [ad] sententias interdicti suspensionis sive excommunicationis standum promulgandum Eng. Clergy 198.  b oppositum conclusionis ‥ optime stat cum eis [sc. premissis] Bacon Tert. 71; um necessitate Dei stat quod illud ad quod immediate se habet est mutabile Duns Ord. IV 326; nulla res erat propria alicui apostolo neque etiam speciali collegio apostolorum ‥ cum quo stat, quod aliqua fuerunt communia apostolis et aliis, sed non erant propria apostolorum Ockham Pol. II 771.  c sic partes circumferenciales terre stat tremere et alterari propter sui porositatem Wycl. Log. II 161. 17 to stand by, adhere to (promise, agreement, policy, or sim.): a (w. dat., also pass.); b (w. prep.). a 1204 affidaverunt quod starent dicto meo super divisis illis Regesta Scot. 440; 1214 cum ‥ mandatis ecclesie per omnia stare jurassetis MunAcOx 1; 1256 compromiserunt se stare ordinacioni Henrici Cl 114; c1313 volumus ‥ ut ‥ absque exhibicione quarumcumque aliarum litterarum ‥ presentibus litteris adhibeatur indubitata fides et plena, et perinde stetur et credatur eisdem ac si littere dicte donacionis exhiberentur RGasc IV 951; semper standum est majori parti, nisi a minori parte probetur aperte, quod non est standum majori parti Ockham Dial. 807.  b non stetit juxta Domini praeceptum Alcuin Dub. 1078A; quid vobis faciendum esset nostrum consilium requisistis, in consilio nostro non stetistis, sed insuper praecepto nostro inoboedientes exstititis Anselm (Ep. 237) IV 145; 1257 compromiserit se stare [? l. ad] consideracionem dilectorum fidelium nostrorum Cl 121; 1336 juxta ‥ ordinacionem vestram stare promittimus in toto Lit. Cant. II 139; 1361 ad legem corone stare noluerunt in contemptum domini regis SessPLincs 6; 1415 fideliter ad omnes leges et consuetudines regni Anglie pro posse suo stabit et eas custodiet et perimplebit Mem. York II 119. 18 (stare ad) to rest, depend, be based (on). 1229 ad arbitrium ecclesie stabit an vestes aut tres solidos et sex denarios habere maluerit MonA V 253a. 19 (stare per, w. quominus, quod, or sim.) to be due to, to be (person's) fault (that). nam per quemcumque in statum suum restituatur: per illum utique stabit, per quem statum suum recuperabit Anselm (CurD 8) II 103; 1167 nec per dominum regem nec per vos ‥ stat quominus preceptum domini pape adimpleatur Ep. Becket 339; 1169 nec per eum stetit, nec per nos, quod pax reformata non est Becket Ep. 584; 1198 non stetit per predictum Radulfum quod loquela illa non venit in curia regis Pipe 190; 1261 set dicunt quod per ipsum Johannem stetit quominus predictus batellus et catalla sua ei deliberata fuerunt SelCWW 119; 1327 per eundem Thomam occasionaliter stetit et stat quare receptus non fuit hactenus, nec admissus Lit. Cant. I 234. 20 to stand at the price of, cost. 1358 compotum custumariorum ‥ lasta, videlicet, coreorum stante ad xl s., et c pellibus ad x s. ExchScot 596. 21 a (gram.). b (in gl., w. ref. to supposed etym. of justitia). a exceptis iiij participiis, que sunt ‘satus, ratus, status, datus’, reliqua omnia habentia a ante -tus in preterito producuntur, ut amatus Abbo QG 9 (4).  b justitia i. e. statio juris ‥ revera luctuosum est quando justitia stat. i. cessat Osb. Glouc. Deriv. 281.