sumere

sumere [CL] 1 to take hold of; b (~ere arma). torridus altaris ni sumptus forcipe carbo / calculus Aldh. VirgV 76; ~imus ipsi, accipimus ab alio. ‥ cum permittimus ipsi tollere, dicendum “~e” Bede Orth. 53; sumpserat hinc calicem vitrei de vena metalli, / hauserat et manibus venerandi dona liquoris Æthelwulf Abb. 782; vas ‥ ipsius liquoris in manum episcopus ~psit Eadmer V. Anselmi II 67; ~ens unum racemum ex fructibus, admirans ejus magnitudinem, ait ‥ (Brendanus 51) VSH I 126; ~ta penna cum qua scribere consueverat V. Edm. Rich P 1802B. b dux noster ‥ arma militaria ~it W. Poit. I 6; adeo sibi arrogavit ut contra patrem arma ~eret W. Malm. GR III 235; contra luctum consolationis arma ~enda sunt H. Bos. Ep. 13. 1437B. 2 to put on, don (clothing or sim.); b (as symbol of office, status, or sim.); c (~ere crucem or sim., esp. w. ref. to the crusades). d to receive the touch of, be touched by. lanea villosi sprevit velamina pepli / linea brumosis sumens mantilia flabris Aldh. CE 7. 11; 799 non horruisti vestimentum ~ere carnis Ep. Alcuin. 182; ornatus qui contra hostem ~itur eum singulariter decebat W. Poit. I 6. b purpureas sumens Christo regnante coronas Aldh. CE 3. 16; Judith ‥ post obitum Manasse ~pto [gl.: i. accepto] viduitatis theristro et spreto sponsali peplo Id. VirgP 57; statutum est ut ‥ pallium in Anglia delatum ‥ ab Anselmo quasi de manu beati Petri pro summi, quo fungebatur, pontificatus honore ~eretur Eadmer HN p. 82; cum ‥ habitum monachicum ~psisset Ord. Vit. III 3 p. 45; a1190 die qua pater meus canonicalem habitum ~psit Dryburgh 5; 1205 antequam ~pserat abitum illum CurR III 324. c ut ‥ signum salutifere crucis in dextero humero ~erent, militieque sue probitates super paganos famosi optiones satis exercerent Ord. Vit. IX 2 p. 466 (cf. ib. IX 2 p. 468: ex illa hora qua crucem Domini ~erent); s1188 reges Anglie et Francie crucem ~pserunt Feudal Man. 90. d in qua tecta Deo jussit cito parva locari, / sumeret ut sub eis sacram baptismatis undam Alcuin SS Ebor 197 (cf. ib. 1489: ubi bellipotens sumsit baptismatis undam). 3 to take or consume (food or drink, also absol.); b (w. ref. to the Eucharist); c (medicine). surrex si ceciderit in liquorem, ‥ et [liquor] ~atur si vivens sit; si vero mortua, omnis liquor projiciatur foras Theod. Pen. I 7. 8; solidos sueras sumere corde cibos Alcuin Carm. 32. 10; persuadere contendis quod veram carnem verumque sanguinem in hoc sacramento ~amus Lanfr. Corp. & Sang. 433D; neque ‥ alium aut aliunde potum ~ere poteras, qui tibi cordi esset Eadmer V. Anselmi I 13; acceperunt vassa sua, ut de aqua preterfluente ad refrigerationem sitis ~erent (Brendanus 27) VSH I 108; in cibis et potibus temperantie medium tenuit, ne prorsus abstinens argueretur superstitionis, aut immodice ~ens crapula gravaretur J. Sal. Thom. 11. b post annum et dimedium eucharistiam summat et ad pacem veniat, psalmos cum fratribus canat Gildas Pen. 1; ~ebat et honorabat condecenti reverentia hostiam salutarem W. Poit. I 49; Dominicum corpus et sanguinem ~ere Eadmer V. Anselmi II 40; pene cotidie †suinebat [l. ~ebat] dulcissime corpus Christi Domini, quo salvari credidit Anselm Bury Mir. Virg. 35; eucharistiam sacram qui totiens conficiunt et ~unt Gir. GE I 50. c licenter ‥ peccabimus, quia remedium salutare ad altare ~ere possumus? H. Reading (I) Dial. V 1212C; si ~enda fuerit cum medicina [? l. fuerit medicina], noli ~ere nisi de consilio plurimorum Bacon V 59; eligma, i. medicina calida per os ~pta SB 19; latentes bestias odore solo fugat, ictibus eorum eque medetur sive vulneribus illinitum sive in pocione sive in cibis ~ptum Alph. 177. 4 to take (information, meaning, or sim.) in (with the mind), to come to know, understand, recognize, or appreciate; b (with ref. to spec. interpretation of word, proposition, or sim.). dehinc syllabarum conjunctiones cognoscere; tunc verborum sumere notitiam; postremus nobis est orationis usus assumendus Alcuin Didasc. 964A; sume, pater, placidus modulantis vota poete Æthelwulf Abb. 1; spargamus inde bonum odorem, ut alii ~ant exemplum Ailr. Serm. 23. 22. 326A; cujus jocum ceteri non jocose ~entes Brompton 908. b corporibus ‥ non convenit tactus isto modo ~ptus T. Sutton Gen. & Corrupt. 53; [illi sermones] dicuntur subcontrarii, quia particulariter ~pti, sunt veri Ib. 60; dominium communiter sive large ~ptum isti impugnatores tali modo diffiniunt vel describunt ‥ Ockham Pol. I 306. 5 to seize, take (possession or custody of), catch. b to seize (chance), to make use or take advantage of (opportunity). a804 animam vero suam Christus pro nobis posuit; et quando voluit, posuit; et quando posuit, Patri commendavit; et iterum, quando voluit, ~psit eam [cf. Joh. x 18] Alcuin Ep. 307; Gisa ‥ ingentem gazam clanculum ~psit Ord. Vit. IV 5 p. 190; aquam liquidam inveniunt, et in ea copiam piscium ~unt (Brendanus 29) VSH II 280; 1220 ~erant [sic] arcum suum cum sagitta sanguinolenta RL I 83; [episcopus] more decessorum suorum multa ~eret a suis clericis Ad. Eyns. Hug. IV 7. b saecularium non respuentis convivia, ut praedicationis ~eret occasionem, venit cum rege ad mensam ejus Alcuin Hag. 688D; ~pta securitatis occasione Gir. TH III 20. 6 to take or embark on (course of action, rest, or sim.); b (journey); c (delay). d (~ere initium or sim.) to make a start, begin (cf. et. 8h infra). e (~ere finem) to have or reach an end. optatam sumpsit semper sine fine quietem Æthelwulf Abb. 596; illuc peregrini ‥ securi veniebant, et ibidem post laborem tutam repausationem ~ebant Ord. Vit. VIII 8 p. 313; rogavit beatissimus Henanus sanctum Edum, ut ~eret caritatem apud eum (Aedus 32) VSH I 43; fatigati ‥ requiem ~pserunt (Brendanus 9) Ib. II 273; abbas ‥ cum eodem comite diem ~sit [sic] amoris Whittlesey Cont. 228. b praecipitesque fugam nigre sumpsere falanges Æthelwulf Abb. 424; s838 quonam, rex, iter ~is? M. Par. Maj. I 378. c s1255 dilationem ~psit negotium M. Par. Abbr. 344 (v. 3 dilatio b); 1325 executio testamenti ‥ Roberti ‥ variis modis ~psit hactenus dilationem Lit. Cant. I 134. d sumpto [gl.: i. accepto] viriliter castae conversationis tirocinio Aldh. VirgP 10; 793 ubi primum ‥ Christiana religio in nostra gente ~psit initium, ibi miserie et calamitatis coepit exordium Alcuin Ep. 16; ~amus hoc exordium Ælf. Bata 5. 13; initium ~ere considerationis Balsh. AD rec. 2 125 (v. initium 1e); annus solaris ‥ a kalendis Januarii ~it initium Gerv. Cant. Chr. 88; qualiter primo ~psit exordium monasterium de Melsa Meaux I 73 tit.. e ad vitam cupiant properare beatam, / in coelis nunquam poterit quae sumere finem Æthelwulf Abb. 187; in his negotium regis ita finem tunc temporis ~psit [v. l. assumpsit] Eadmer V. Anselmi II 51. 7 to assume or come into possession of, receive, acquire; b (w. abstr. obj.). c to receive into one's custody. d to receive or welcome (person); e (w. ref. to Assumption of BVM into Heaven or the feastday of its celebration). iij Quadragesimis quantum ~it penset et tribuat medietatem in elymosinam Egb. Pen. 13. 11; cujus ministerio temporalia bona ~serunt [sic] Bede HE IV 13 p. 232; de vij hidas quas ~psit comes M. in Treunge DB I 136va; celica sumpsisti, dum tu terrena dedisti Greg. Eli. Æthelwold 2. 2; ut [ovis, capra, juvenca, leo] ratione pari fortune †numera [ed. Hervieux: munera] sumant Walt. Angl. Fab. 6. 1. b extinctos anima redeunte per artus, / redditus est vitae ‥ sumpta virtute valescens Alcuin SS Ebor 792; haec loca per Dominum meruerunt gaudia tanta / sumere Æthelwulf Abb. 170; 1163 quotiens in regno meo de magnis aliquid agendum occurrit concilia celebranda sunt et consilia ~enda (Lit. Regis) Ep. G. Foliot 143; cum [abbas et conventus] experientiam de ipso [Johanne] ~pserint, si eis secundum Dominum videatur, in fratrem recolligere Ad. Marsh Ep. 47; ad gradum cotidie veniam ~et, culpam suam cognoscens ac judicium ~ens, quousque eidem culpa relaxetur Cust. Westm. 193. c pallium etenim ipsum Anselmo primitus deferendum a Romano pontifice ~pserat Eadmer HN p. 248. d miseris meis hominibus, qui me benigne in tuo nomine in suis finibus ~pserunt et me matronam suam receperunt, subveni auxilio (Ita 33) VSH II 128. e dies Domini datur hec, quartaque sequente / in vigili portum sumpta Maria dedit Elmh. Metr. Hen. V 244 (cf. ib. 881: in vigili ventus sumpte flat vela Marie); ascendit Christus, sumpta Maria tenet Ib. 914. 8 to take or obtain (from a source), to procure, draw, derive; b (part from whole, subset from set, or sim.); c (result from cause or sim.). d (ppl. as sb. n.) extract, excerpt (cf. et. 9b infra). e to exact (punishment). f (math., geom., etc.) to establish, derive, measure, or calculate (quantity or sim. as intermediate or final result). g to draw (argument or sim.), to infer, deduce (conclusion, opinion, or sim.). h (~ere exordium or sim.) to have or derive one's beginning, origin, or sim. (cf. et. 6d supra). ~untur etiam ejusdem pedis exempla ab adverbio qualitatis et quantitatis ut sancte, caste Aldh. PR 114; c744 semen verbi, quod de sinu catholice et apostolice ecclesiae ~ptum et nobis commendatum seminare aliquantulum studemus Bonif. Ep. 63; 801 ut exempla a te ~antur, et ecclesiastica officia venerabiliter et laudabiliter vobiscum agantur Alcuin Ep. 226; c1127 Dunfermelitani cenobii edificium a Cantuariensi ecclesia ‥ modum vite et ordinis sui ~psit documentum Regesta Scot. 8; corpus mortuum ‥ ad terram, de qua ~ptum est, revertitur, resumendum ab anima in ultima resurrectione Ailr. An. III 7; aliquid ~ere de nihilo, aut ~ptum in nihilum vertere Is. Stella Serm. 22. 17. 1763D. b de hac prebenda ~psit episcopus Bajocensis viij acras et dedit Alan clerico suo DB I 1vb; 1173 caput ‥ mulieris vir est, de viro ~pta est [Gen. ii 23], viro est unita P. Blois Ep. 154; exempla ‥ enuntiationum in quibus ‥ varientur principia, ex positis equivocationum exemplis facile erit ~ere Balsh. AD 45. c cum ‥ tempore non pauco ‥ vitae caelestis institutio cotidianum ~eret augmentum Bede HE III 22; ut decus et specimen tumbae per saecla maneret, / praemia pro modico sumpturus magna labore Alcuin SS Ebor 390; ultra trium mensium tempora, quibus semina rerum ~erent incrementa Gosc. Transl. Mild. 17; quasi virium incrementa pugnando ~erent W. Poit. II 23; aliundene vitam ~eret, nisi ab anima quam continet? Pull. Sent. 728B. d 1298 ad fidem pleniorem huic exemplo seu ~pto signum meum apposui consuetum Reg. Cant. II 1320; 1302 [litterarum apostolicarum] tenorem una cum ~pto quarundam aliarum litterarum apostolicarum ‥ vobis transmittimus Ib. II 763. e a mortuis etiam equorum ungulae supplicia ~psere, dum cursus fieret super jacentes W. Poit. II 23; si de rebellantibus graves penas ~erent W. Malm. GR II 180; tanquam de his qui fefellerant, penas ~ebant J. Sal. Pol. 421B; quid ‥ feci ‥ ut ‥tam crudele de me supplicium ~eres Free Ep. 62. f ~antur ‥ ad a et b multiplicitates equales, sintque h et z Adel. Elem. V 16; tabulam ‥ praenotavimus, per quam ‥ usque in tempora infinita ex annis quotlibet Romanis et mensibus cum diebus annorum et mensium et dierum Arabicorum aequalitas ~i queat Id. Elk. 2; si radicem numeri novenarii cum radice numeri quaternarii multiplicare volueris, multiplicemus 9 cum 4 et producentur 36. ~e ergo horum radicem, id est 6 Rob. Angl. (I) Alg. 100; primitus in compoto anotande sunt grosse recepciones [et] apponende, sine quibus expense ~i non possunt aliqua racione FormMan 12. g cum ‥ ex negotiis argumenta ~enda erunt, tria consideranda sunt Alcuin Rhet. 27; 1167 mentiuntur ‥ dominum papam omnibus regis Anglorum peticionibus annuisse, ex eo sumentes conjecturam quod excommunicati nostri absoluti sunt in adventu Johannis de Oxenefordia J. Sal. Ep. 204 (214); distinccio predicamentorum ~itur ex distinccione interrogatorum de individuo substancie Ockham Quodl. 567. h 680 signum a Nazareis ‥ ~psit exordium Aldh. Ep. 4 p. 483; nam volucres caeli nantesque per aequora pisces / olim sumpserunt ex me primordia vitae Id. Aen. 29 (Aqua) 4; 802 ut simoniaca heresis funditus subvertatur, quae male dominatur in multis, radicem a judicibus saeculi ~ens, ramos usque ad ecclesiasticas tendens personas Alcuin Ep. 258; unde ~pserit initium, totum successionis vitium Pull. Sent. 646C cap.; veritas de terra orta est, cum de sancta Maria humanitatis ~psit exordia Hon. Spec. Eccl. 849B; causa est sexta circumstancia, videlicet ‥ per quem res ~psit exordium [ME: hwer þurch hit bigon] AncrR 122. 9 to take ((esp. away) from one place to another), transport, convey. b (in notam ~ere) to take down in a note, to record (also p. ppl. as sb., cf. et. 8d supra). a1251 salvo libero introitu et ‥ exitu a quarrera usque ad Tamisiam ad petram ~endam ad gortum meum de predicta quarrera Cart. Boarstall 202; 1322 R. et. J. ‥ posuerunt se in fugam ad ecclesiam de E., et statim venerunt homines ‥ et ~pserunt eos vi et armis extra ecclesiam ad serviendum domino regi SelCCoron 75. b 1306 (1316) datum hujus ~pti die et anno supradictis RGasc IV 1571; 1542 [I, Henry Balfour ‥ public notary ‥ was present ‥ at the proceedings stated in the premisses, and have taken them down in a Note] in notam ~psi (Test. James V Scot.) EHR XXI 113. 10 to take along (with one, esp. to accompany on journey or sim.). celebrata fere missa, duo fratres ‥ egrediantur, ~entes secum aliquos ex famulis Lanfr. Const. 123; episcopus ‥ baculum pastoralem secum ~ens per funem descendit Ord. Vit. X 19 p. 109; cur‥ celos ascendens non eam secum ~pserit Hon. Sig. 517B; trecenti ‥ tubas et lagenas ~pserunt, ‥ noctu improvise in castra hostium veniunt, tubis clangunt, lagenas complodendo frangunt Id. Spec. Eccl. 841A; bene sciens paradisum remotam esse, viatica ad sufficientiam secum ~psit (Brendanus 52) VSH II 290. 11 (as stage of process) to take (raw material, ingredient, or sim.); b (to form part of whole or set); c (other resource needed in or used for action). si vis scire quota sit indictio, ~e annos Domini et adice tria, partire per xv, et quod remanserit ipsa est indictio anni praesentis Bede Temp. 14; ~esque lapides duos onichinos et sculpes in eis nomina [Exod. xxviii 9] Id. Tab. 469A; ~pserat de domo sua pulverem et eo subtulares suos impleverat ut tuto jurare posset quod supra terram suam consisteret Dominic V. Ecgwini I 19. b de semibrevibus ‥ et quod pro brevi et longa debeant ~i Haudlo 100 (cf. (Garl.) ib. 110: pro valore brevis ~untur tres semibreves). c c738 hoc polire runcinando ~pta lima ex officina grammaticorum reminiscemini (Lullus) Ep. Bonif. 98; ~psit fiscellam scirpeam ‥ posuitque intus infantulum [Exod. ii 3] Ad. Scot Serm. 188B; ~e cartam et scribe tibi vivendi secundum voluntatem Dei normam (Brendanus 10) VSH I 103; 1333 si quos ad gravandum nos in portu ‥ contigerit applicare, tunc eos ~pto ad hoc posse partium illarum si necesse fuerit capi RScot 252a. 12 to take or adopt (in, for, or as suitable for some role, purpose, or sim.), to pick on; b (in lieu of alternative); c (person for appointment, position, or sim.). d (also ~ere in conjugium) to marry, wed. e (~ere pectori) to take (matter, task, or sim.) to heart, to be concerned, worried, or anxious about. si quando aliquid deliciarum quovis eventu, et hoc summa cum parcitate, in escam ~ebat, idipsum in se postmodum gravi inedia vindicabat Eadmer Wilf. 23; istud kalendarium ‥ habet sibi suppositas duas tabulas ‥ ostendentes numerum et litteram dominicalem pro omni tempore, ~pto anno in quo fueris pro radice Elveden Cal. 5. b inter logicas proposiciones ‥ male distinguens et simplicem categoricam pro condicionali et ypotetica ~ens Gir. SD 110; sic longa pro se ipsa et aliquando pro semilonga ~i potest Haudlo 156; baucia, i. pastinaca agrestis, ~itur quandoque pro domestica SB 12. c homo qui ‥ nesciat quis eum ~at in plegium (Quad.) GAS 155; nec personas quae in regimen ecclesiarum ~ebantur per se elegit Eadmer V. Anselmi II 63; cujus [presulis] in obsequium sumptus sua pontificali / dextera pontifici sepius ipse fui L. Durh. Dial. I 419. d filiam Caroli ‥ in conjugium ~psit W. Malm. GR II 109; ut, filia Bonefatii marchionis ~pta, patri partibus illis adjutus adversaretur Ib. III 274. e non procedebant ad hujusmodi sanguinis judicia sed tolerarunt usque in alia maturiora, que regni negocia pectori sumabant Favent 19 (cf. Chr. Westm. p. 157). 13 to adopt (practice, opinion, or sim.); b (arrangement, agreement, or sim.). p675 diversas ob causas Petrum apostolum hunc ritum ~psisse asserimus Aldh. Ep. 4; rotae typus alludit eis qui spei certitudine confirmat [ed. PL: confirmati] citum de hoc saeculo transmigrandi cursum mentis ~psere Bede Sam. 545C; 798 dicentes ‥ quod orientales populi novem ebdomadas et Greci octo et Latini septem jejunare soleant; et inde consuetudinem Romanam ~psisse ecclesiam septuagesimos sexagesimos et quinquagesimos dies nuncupare Dominicos Alcuin Ep. 143; ibidem filia sua Ermenilda sub ea normam religionis, spreto regni culmine, postea ~psit Gosc. Werb. 94C; Clemens, tradente Petro apostolo, usum sacrarum vestium ex lege ~psit Hon. GA 573B. b sumunt fedus ovis, capra, juvenca, leo Walt. Angl. Fab. 6. 2; c1427 forma compromissi ~pti inter ‥ W. ‥ et ‥ J. FormOx 458 tit.. 14 to take on (form, state, condition, or sim., cf. et. 2 supra); b (role in drama). quae hominis imaginem relinquentes, bestiarum ac serpentium ~psere figuras Bede Acts 967C; e caelo Christum narrat humanum sumsisse corpus Alcuin CR 3. 15; 793 hominem factum, ~entem ex Maria corpus Id. Ep. 23; †956 (12c) o ineffabilis gratia que carnem ~ere dignata es CS 1183; sicut voluntate nostram ~psisti infirmitatem Ailr. Jes. I 6; Christus ‥ sibi Ecclesiam conjunxit per humanam naturam quam in Bethleem ~psit Hon. Spec. Eccl. 838C; colorem placiti †sinuans [MS: ~ens] ex evangelio Ziz. 104. b personam Christi sponsali dramate sumens Aldh. VirgV 2141. 15 to assume responsibility for, take up and deal with (task, project, enterprise, or sim.); b (case, matter, or point in or for discussion or sim.). c to take up (appointment, office, or sim.). d (in fig. context). nothus Anglorum germanus regmina sumpsit Æthelwulf Abb. 36; pastor ovile bonus sumpsit Ib. 552; 1475 me volebas ut tuo ‥ scolari ‥ novam togam ‥ emerem ‥ quod non modo (ut ~ere debeo) minime pretermitti, sed nec differri sinebam Lit. Cant. III 292. b primam ~psit archiepiscopus loquendi materiam de Willelmo de Curci, qui unum hospitiorum suorum occupaverat W. Fitzst. Thom. 39. c Athanasius post obitum Alexandri ~pto [gl.: i. accepto] ecclesiae praesulatu Aldh. VirgP 32; sedem pontificis Gunhardus in ordine sumpsit (Vers.) Ord. Vit. V 9 p. 360. d 1167 ipsius ‥ finem exspectant, in quo vel ~et sibi cornua principum insolentia, vel ‥ sustinebit defectum Becket Ep. 313; s1250 archiepiscopus ‥ ~ens ‥ cornua M. Par. Maj. V 124 (v. cornu 12). 16 to take it upon oneself or presume (to do something above one's rightful position). 1313 nova jam prodigia dicitur patrari / quando matri filia sumit dominari (Bannockburn) Pol. Songs 262.

Menu

Word wheel

sumere

Saved

Recent