summa
summa, the top, summit
it will be enough to say the main point of this matter
it surpassed a total of 80,000
- I Lit., that which is highest in any thing, the top, summit, surface (post-Aug. and very rare): testudines evectae in summā pelagi, Plin. 9, 10, 12, § 35 (cf. summus, I. s. v. superus).—
- II Transf., that which is most important or prominent in any thing, the main thing, chief point, principal matter; the sum, height, substance, summit, completion, perfection
- A In gen.: leges a me edentur non perfectae ... sed ipsae summae rerum atque sententiae, the main points, chief particulars, Cic. Leg. 2, 7, 18: cujus rei satis erit summam dixisse, id. Inv. 1, 20, 28: ex hac infinitā licentiā haec summa cogitur, ut, etc., id. Rep. 1, 43, 67: lectis rerum summis, Liv. 40, 29, 11: haec summa est, hic nostri nuntius esto, Verg. A. 4, 237: summa est, si curaveris, ut, etc., Cic. Fam. 13, 75, 2: in hoc summa judicii causaque tota consistit, id. Quint. 9, 32: eam ignominiam ad summam universi belli pertinere ratus, to the issue of the whole war, Liv. 32, 17, 3; cf.: haec belli summa nefandi, Verg. A. 12, 572: solus summam habet hic apud nos, the first place, pre-eminence, Plaut. Truc. 4, 2, 15 (725): qui vobis summam ordinis consiliique concedunt, Cic. Cat. 4, 7, 15: summam alicui rei dare, perfection, culmination, Quint. 3, 2, 1: 5, 10, 72; 11, 2, 41; 12, 1, 20: remittendo de summā quisque juris. strict or extreme right, Liv. 4, 43, 11.—
- B In partic.
- 1 Of a reckoning of numbers, the amount, the sum, sum total, including each of the single items, as if counted: quid, tu, inquam, soles, cum rationem a dispensatore accipis, si aera singula probasti, summam, quae ex his confecta sit, non probare? Cic. Fragm. ap. Non. 193, 11: addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat, id. Off. 1, 18, 59: Py. Quanta istaec hominum summa est? Ar. Septem milia, Plaut. Mil. 1, 1, 46 (46): equitum magno numero ex omni populi summa separato, Cic. Rep. 2, 22, 39: subducamus summam, id. Att. 5, 21, 11: summam facere, id. Verr. 2, 2, 53, § 131.—
- 2 Of money, a sum, amount.
- α With pecuniae: pecuniae summam quantam imperaverit, parum convenit, Liv. 30, 16, 12: pecuniae etiam par prope summa fuit, id. 33, 23, 9: summa pecuniae signatae fuit talentūm duo milia et sexcenta, Curt. 3, 13, 16: accessit ad hanc pecuniae summam sex milia talantum, id. 5, 6, 10: pecuniae summa homines movit, Liv. 22, 61, 1; 38, 11, 8; 40, 46, 16; 42, 62, 14; cf.: census equestrem Summam nummorum, Hor. A. P. 384: ob parvam pecuniae summam erogatam, Val. Max. 4, 8, 1.—
- β Without pecuniae: de summā nihil decedet, Ter. Ad. 816: hac summā redempti, Liv. 32, 17, 2; 22, 61, 2: Marcellus decem pondo auri et argenti ad summam sestertii decies in aerarium rettulit, id. 45, 4, 1: quācumque summā tradet luxuriae domum, Phaedr. 4, 4, 44; creditor totius summae, Quint. 5, 10, 117: actor summarum, Suet. Dom. 11.—
- 3 Without reference to a count, the sum, the whole: de summā mali detrahere, Cic. Tusc. 3, 23, 55: summa cogitationum mearum omnium, id. Fam. 1, 9, 10: meorum maerorum atque amorum summam edictavi tibi, Plaut. Rud. 1, 2, 2 (90): ergo ex hac infinita licentiā haec summa cogitur, Cic. Rep. 1, 43, 67: proposita vitae ejus velut summa, Suet. Aug. 9: vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam, Hor. C. 1, 4, 15: summarum summa est aeterna, the sum of all sums, the sum of all things, i. e. the universe, Lucr. 5, 361; so, summa summarum, Plaut. Truc. 1, 1, 4 (25); Sen. Ep. 40, 13; and: summa summaï, Lucr. 6, 679. —
- 4 Adverb.
- α Ad summam, on the whole, generally, in short, in a word: ille affirmabat ... ad summam: non posse istaec sic abire, Cic. Att. 14, 1, 1; so, ad summam, id. ib. 7, 7, 7; id. Off. 1, 42, 149; id. Fam. 14, 14, 2; Hor. Ep. 1, 1, 106, Juv. 3, 79.—
- β In summā, in all: Drusus erat de praevaricatione a tribunis aerariis absolutus, in summā quattuor sententiis, Cic. Q. Fr. 2, 16, 3; Plin. Ep. 1, 22, 6; 2, 11, 25: in omni summā, Cic. Q. Fr. 3, 5, 5 —
- γ In summā, at last, finally (post-Aug.): diu colluctatus est: in summā victus occumbit, Just. 13, 8, 8; 22, 1, 8; 37, 1, 8.—
- C Transf., the whole (opp. a part): magnam res diligentiam requirebat, non in summā exercitus tuenda, sed in singulis militibus conservandis, Caes. B. G. 6, 34; cf.: summa exercitus salva, the main body of the army, id. B. C. 1, 67: solet quaedam esse partium brevitas, quae longam tamen efficit summam, Quint. 4, 2, 41: quaedam partibus blandiuntur, sed in summam non consentiunt, id. 4, 2, 90.—
- 2 That which relates to the whole, as opp. to a part; with gen., the general, supreme: (Remi dicebant) ad hunc (regem) totius belli summam omnium voluntate deferri, the command in chief, Caes. B. G. 2, 4: neque de summā belli suum judicium sed imperatoris esse, id. ib. 1, 41: cum penes unum est omnium summa rerum, regem illum unum vocamus, authority over all affairs, the supreme power, Cic. Rep. 1, 26, 42: is, qui summam rerum administrabat, id. Rosc. Am. 32, 91: ad te summa solum, Phormio, rerum redit, Ter. Phorm. 317: ad summam rerum consulere, for the general interest, Caes. B. C. 3, 51: ad discrimen summa rerum adducta, to a general engagement, Liv. 10, 27: discrimen summae rerum, id. 10, 14: quos penes summam consilii voluit esse, cum imperii summam rex teneret, the sole command, Cic. Rep. 2, 28, 51; cf.: qui vobis summam ordinis consiliique concedunt, id. Cat. 4, 7, 15: imperii, Caes. B. G. 2, 23; id. B. C. 3, 5: quod penes eos (Bituriges), si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant, the whole credit of the victory, id. B. G. 7, 21; so, victoriae, id. B. C. 1, 82.—Poet.: summa ducum, Atri des, Ov. Am. 1, 9, 37.
quinquagies novem et quinquies octo, quae simul in unam redacta ~am cccc et xc calculantur
quod ‥ numerus vasorum et specialiter singulorum et in ~a generaliter omnium commemoratur ammonet nos quia Dominus ~am electorum suorum ‥ in libro aeternae memoriae scriptam continet
porticus ‥ eandem cubitorum ~am in altitudine habebat
si ab uno usque ad septimam decimam summam singulos numeros per augmenta conputaveris, posteriores numeros semper prioribus adjungens, totius calculationis ~a in centum quinquaginta tribus adcrescit
a prima ‥ olympiade quicquid factum dicitur, per quaternarium multiplicata numeri ~a manifestatur, sicut in cronicis dicitur
vendi faciat vetera robora in boscis nostris ibidem usque ad sumam xx marcarum
~a xiiij l. iij s. viij d.
somma redditus
J. ‥ nuper vicecomes ponit loco suo H. ‥ ad reddendum domino regi compotum usque ad ~am
emebant blada per forstallum diversi generis ad ~am cccc quarteriorum
~a reparacionum et aedificacionum maneriorum, cancellorum, molendinorum, tenementorum, et aliarum domorum ‥ se extendunt [sic ] ad 395 li. 3 s. 10 d.
~a lateris xiij l. xv s. v d.
unde ~a totalis est duo millia et quingente et sexaginta j marce
~a ~arum archidiaconatus Lincolnie mmmmccclxij l. xvj s.
~a totalis istius rotuli
~a totalis forinsecarum. summa infra estimacionem iij l. iiij s. ij d.
~a totalis, tam expensarum, liberacionum, et onerum hujus anni, quam eciam reparacionum
~is omnibus tam particularibus quam totalibus perpensis atque examinatis
de ix li. ‥ de admerciatis pro forisfacto foreste que omnia in ~am redacta sunt consideratione baronum secundum breve Alani ‥ quod est in thesauro quia particule eorum uno rotulo comprehendi non poterant
Simon de Hales respectum habet de debitis suis usque super ~am suam post festum S. Michaelis
vicecomes habet diem ad ~am suam jactandam et arreragia sua reddenda(
facta ~a vicecomitis, debet cxlj li. ix s. iij ob.(
nullus vicecomes reddens hic compotum ‥ debeat ‥ ~am compoti, que est finis compoti, fieri petere quousque percomputaverit de omnibus summonicionibus scaccarii comitatum suum contingentibus(
~am pecuniae non parvam
servienti lego centum viginti mancusas auri, ut ipse de illa ~a distribuat duas mancusas auri populo pauperi
deforciat lv s. ij d. ob. de ~a decem marcarum pro uno sacco lane
in tali theca ~as pecuniae accipiens pauperibus distribuat
ad capiendum aliquam ~am magnam averiorum seu animalium in namum
solvebat suo tempore multas ~as, primo regi Henrico VIII pro libera electione consuetam ~am, viz. £ 160
decem ‥ praeceptis omnis divinae legis ~a comprehenditur
laus reginae ‥ omnem prorsus codicis ~am complectitur
hec est sane ~a totalis quare tot grammaticorum ‥ volumina ‥ renovare studuimus
ut ita in se ~am belli et totius prelii pondus excipiens Philistea omnis victoria et ipse pre ceteris victorie gloria ponatur
scire cupientes quae esset hujus magisterii ~a, vel quibus gradibus ascendi potuisset ad eam
etsi omnes ad perfectionis ~am pariter pervenire non possimus, non tamen erimus extra numerum bonorum
eosne ad ~am amicitie conscendisse fatebimur?
habentes ‥ ex te causam nature, per te formam scientie, in te ~am vite
totiens inquietare ‥ de re quam ad ~am perducere nolit
Deus caritas est. ‥ haec est summa omnium bonorum, haec est optima pars, quae numquam auferetur
erit facilis absolutio, quia labore alieno ~a negotii confitietur
post reditum ‥ de Babilone per pontifices rerum ~a gerebatur usque ad Hyrcanum
quasi rerum ~am ipsi committens
Thoma nostro ‥ jam velut rerum ~am gerente
versibus quibus forensem sepulchri ambitum decoravit. quorum hec erat ~a, ut ‥
hec ‥ est ~a hujus narrationis
cartulas ‥ quarum ~a fuit ut Godwinum summo universorum tripudio exceptum regie sororis nupciis darent
omnium deinde bellorum quae gessit hec ~a est
hujus ~am epistole domno pape optulerunt
ad ~am, tunc erant Angli vestibus ad medium genu expediti
~a super Priscianum magnum in pargameno. ‥ ~a super Priscianum constructionum in pargamenum
hanc presentem ~am auream compono per vj libros distinctam
ascripserunt ei [sc. Alexandro ] magnam ~am illam, que est plusquam pondus unius equi, quam ipse non fecit sed alii
~a J. Belet de ecclesiasticis officiis(
ipsi bene curant de predicta ~a de Mantael eo quod leges Normannie bene in eo continentur
Magister ~arum, 2(o fol. in tabula ‘an posse’
alium librum vocatum Magister ~arum
- 1. hoogste plaats of rang [ordinis; imperii opperbevel; totius belli opperleiding]; ➤ -am alci concedere;
- 2. (metaf.) hoofdzaak, belangrijkste punt, onderwerp of inhoud, hoofdgedachte [postulatorum voornaamste eisen; epistulae; orationis; sententiae; iudicii];
- 3. som, totaal; ➤ -am facere of subducere optellen; ~ -arum eindresultaat; addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat;
- 4. geld(som) [magna; parva];
- 5. massa, grote hoeveelheid [praedae; frumenti];
- 6. totaliteit, geheel, totaal [exercitūs; rerum de situatie in zijn totaliteit; victoriae volledige overwinning]; ➤ ad -am of (in) -a over het geheel genomen, over het algemeen, om kort te gaan.
一共。總言。價。本。爲要。總官。全。— rerum 王權。國政。朝政。Summam subducere vel conticere vel facere 算總帐。共計。Summam habere 爲首。Actor summarum 監督算帳。Ad summam vel in summa 總而言之。\Summai pro* Summae.
Suggest a Translation
See an image
Summa crediti, in leg. 1. Cod. Th. de Usuris (4,10.)
Capitis summa, apud Paulum in Collect. Sentent.
Somme. Testam. Henrici Archiep. Ebredun. Cardin. Ostiens. ann. 1271. inter Instr. tom. 3. Gall. Christ. novæ edit. col. 180 :
Summam meam ligatam lego vicecancellariæ Romanæ, et aliam solutam Studio Parisiensi.Vita Alexandri III. PP. apud Murator. tom. 3. pag. 447 :
Et cum fecisset sibi conscribi Evangelia et aliquos libros Bibliæ in vulgari et nonnullas auctoritates Sanctorum quas Summas appellavit, etc.Inter ejusmodi opera celebris est
Summa sancti Thomæ Aquinatis, in rebus Theologicis ;
Placentini, Azonis, Aureanuncupata
Summa Hostiensis, in utroque jure ;
Angeli de Clarassio, quæ
Angelicadicitur, in rebus ad conscientiam seu mores pertinentibus ; et aliæ quas hic appellare superfluum est. Vide Summistæ.
Libros quoque plurimos inter quos præcipuum librum Decretorium cum Summis ejus a Magistris compositis scribere fecitGotfridus Comes, apud Acher. tom. 5. Spicil. pag. 529. in Chron. Casaur.
Summa artis notariæ, quam Rolandino Passagerii civi Bononiensi tribuendam esse, non Patavino, ut Cangius censuit, probat Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 667. Idem tom. 3. col. 930. meminit cujusdam operis Medico-chirurgici ann. 1275. cui titulus :
Summa conservationis et curationis, quæ Gulielmina dicitur. Summa Bernardinamemoratur in Instr. ann. 1392. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 165. col. 1. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 56. v° :
Qui Symon de Bosancuria dedit ecclesiæ Lingonensi libros juris civilis et canonici, videlicet.... Sommam Monardi, Sommam Joffredi.Charta ann. 1348. in Lib. Annivers. S. Germ. Prat. fol. 51. r° :
Comme... frere Guillaume de Paris, à présent prieur de nostre église, de sa bonne pourvéance et du bien de lui, nous ait loiaument acheté et acquis un livre ou volume, appellé Somme des confesseurs, en deux volumes, translaté de Latin en François par maistre Gieffroy des Néefs, etc.
Item quod litteras seu Summas facultatum prædictarum per se ipsius non emet, nec retinebit(librarius) .
Sommet. Chronic. Farf. apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 539 :
Et pro solidisVide Summum.l. concessit in Bucciniano cum ecclesia sancti Andreæ, Summam montis S. Cosmæ.
- summus; sc. res, the top, summit; hence, fig., the chief place, highest rank, leadership, supremacy: vobis summam ordinis concedere: summam imperi tenere, the supreme power, Cs.: ad te summa solum rerum redit, T.: totius belli, the command in chief, Cs.—The main thing, chief point, principal matter, sum, essence, substance: leges non perfectae . . . sed ipsae summae rerum atque sententiae, the main points: lectis rerum summis, L.: haec summa est; hic nostri nuntius esto, V.: summa est, si curaris, ut, etc.: universi belli, the main issue of the war, L.: ad summam rerum consulere, for the general welfare, Cs.: ad discrimen summā rerum adductā, to a general engagement, L.: remittendo de summā quisque iuris, extreme right, L.: summa ducum Atrides, the flower of leaders, O.—An amount, sum, aggregate, whole, quantity: de summā mali detrahere: summa cogitationum mearum omnium: summa exercitūs salva, the main body of the army, Cs.—In reckoning, the amount, sum, total, aggregate: addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat: subducamus summam.—Of money, a sum, amount: pecuniae summam quantam imperaverit, parum convenit, L.: pecuniae summa homines movit, L.—With ellips. of pecuniae: De summā nihil decedet, T.: hac summā redempti, L.—In the phrase, ad summam, on the whole, generally, in short, in a word: ille adfirmabat . . . ad summam; non posse istaec sic abire: Ad summam; sapiens, etc., to sum up, H.—In the phrase, in summā, in all, in fine: absolutus, in summā, quattuor sententiis: in omni summā.
-
…dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit ; nunc esse regem Galbam ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri ; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L ; totidem Nervios, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…cornu legio duodecima et non magno ab ea intervallo septima constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt ; quorum pars ; ab ; aperto latere legiones circumvenire ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII ; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ferre possent, et item separatim, ; quot ; pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII ; ex…
Julius Caesar, Gallic War
-
…consumpse ante acta diesque. quod si in eo spatio atque ante acta aetate fuere e quibus haec rerum consistit summa refecta, inmortali sunt natura praedita certe. haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti. Denique res omnis eadem…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…iussit frater, ducam ad Thaidem. O fortunatum istum eunuchum qui quidem in hanc detur domum Quid ita Rogitas Summa forma semper conservam domi Videbit ; colloquetur ; aderit una in unis aedibus ; Cibum nonnunquam capiet cum ea ;…
Terence, Eunuchus
-
…civitatem revorterat. Nam postquam Cn. Pompeio et M. Crasso consulibus tribunicia potestas restituta est, homines adulescentes summam potestatem nacti, quibus aetas animusque ferox erat, coepere senatum criminando plebem exagitare, dein largiundo atque pollicitando magis…
Sallust, Catilina
-
…veniat in mentem, qua lege populus Romanus de pecuniis repetundis optimis iudiciis severissimisque iudicibus usus est. circumstant te summae auctoritates, quae te oblivisci laudis domesticae non sinant, quae te noctes diesque commoneant fortissimum tibi patrem, sapientissimum…
Cicero, in Verrem