videre

videre [CL] 1 to perceive through sight, see, look on (also transf. or in fig. context, also w. internal acc. or ellipt.). b to have sight of, (also) to set eyes on, catch sight of; c (as form of contact or experience). d (absol.) to have the faculty of sight. cujus obturatus est oculus i. carnalis, sed spiritualiter ‥ ~eo visiones Dei Comm. Cant. I 441; ~eant oculi ejus occisionem suam Gildas EB 59; parietes hactenus stare ~entur Bede HE II 16 p. 117; 955 constipulatorum nomina inferius notata ~entur CS 903; ecce, mirabile visu, ‥ spiritus ‥ conquievit Gosc. Edith 279; quod ~eo ultra vitrum, ejusdem esse coloris cujus est et vitrum Anselm (Ver. 6) I 183; leprosus, visu horridus W. Malm. Wulfst. II 7; sepeque mens oculo, sepius aure, videt L. Durh. Dial. I 264; cuidam virgini contigit ~isse visionem T. Mon. Will. II 5; 1208 ipse ~it eundem W. per medium unius fenestre SelPlCrown 47; homo ‥ saliendo ~et procul M. Scot Phys. 33 (cf. ib.: oculi longe ~ent); Deus potest ~eri intuitive et beatifice Ockham Quodl. 605; ut ‥ alienigene ‥ hoc ~ere possint, ponunt pedes super pedes incolarum et sic ~ere poterunt quod incole ~ent Higd. II 42.  b Tritonem ‥ qui in ‥ Carpathio mari et circa oras Italiae visus fuisse describitur Lib. Monstr. I 52; nunquam audierunt nec ~erunt brevem ex parte regis DB I 32rb; c1150 notum sit omnibus hanc cartam ~entibus et audientibus me dedisse ‥ Ch. Chester 95; c1200 ecclesie filiis hoc scriptum visuris vel audituris salutem MonA VI 76a; supposito quod tu ~eas Socratem a remotis et nescias quod sit Socrates Kilvington Soph. 45a.  c nullum ibi reptile ~eri soleat Bede HE I 1 p. 12; heu! quod unquam ~i te! ecce filius mortis sum ego! Latin Stories 118.  d tuum est quod audio, quod ~eo, quod vigeo, quod valeo Bald. Cant. Serm. 3. 11. 520A; Deus facit omnem hominem cecum vel ~entem Ockham Quodl. 135. 2 to inspect, examine (also transf.); b (document); c (~imus, introducing attestation of inspection of document or attested copy). a1166 coronator ‥ vel vicecomes ‥ interfecti ~ebunt plagas (Leg. Malc.) RegiamM I f. 6v; sumone ‥ liberos et legales homines ‥ . et interim terram illam ~eant Glanv. XIII 3; juratores dicunt quod C. visa fuit a quatuor feminabus que dixerunt quod violata fuit PlCrGlouc 112; 1238 mandatum est baronibus de scaccario quod assumptis justiciariis de banco, ~eant demandam quam faciunt Cl 69; quod omnes armature ‥ per vos ~antur Leg. Ant. Lond. 130; 1276 coronator cepit duos solidos ‥ antequam voluit ~ere unum hominem nostrum Hund. I 2b; 1458 deputare ‥ duos ‥ quibus ‥ committatur potestas ~endi privilegia concernentia servientes universitatis MunAcOx 754; cc ma' trav' avenae, visae per J. G. Househ. Bk. Durh. 168.  b s1192 litteras ‥ revocatorias ‥ non ~imus ‥ nec earum transcriptum sigillis appositis et authenticis consignatum G. Ric. I 242.  c 1428 in literis nostris patentibus ‥ tenorem et ~imus literarum patencium ducis Britannie ‥ continentibus Cl 278 m. 13d.; 1444 est necesse transmittere ad has partes le ~imus (et transcriptum sive copiam) ‥ litterarum ‥ factum per manus notarii Lit. Cant. III 190; 1557 avecq troys vidymus de saufconduict SelPlAdm II 62. 3 to see, notice, observe (condition, process, or sim., also w. ref. to intentionally directing sight); b (result or other posterior or future condition, etc., also transf.). ~ete fratres quomodo iste ‥ per providentiam Dei electus ostenditur V. Cuthb. I 3; ~it undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis Bede HE I 7 p. 20; c1198 vides ut folium / quod vento rapitur / in altum tollitur / et subito deprimitur (Pol. Poems) EHR V 317; ego hanc quam ostenditis puellam ~eo nihil in se pecudis habentem Alb. Lond. DG 4. 7; ac si diceret ‘‥ ~e [ME: loke] filia, quomodo punietur’ et ibi ~ebitis [ME: schule seon] eum verberari AncrR 63; aspice spinosum caput meum, ~e corpus meum sanguine ubique detinctum Spec. Laic. 20.  b vestri laboris fructum in aeterna me patria ~ere concedat Bede HE I 23; quae res quem sit habitura finem, posterior aetas ~ebit Ib. V 23 p. 351. 4 (of seer, visionary, or sim.) to see (also pr. ppl. as adj. and sb.). hoc est onus Babylonis quod ~it Isaias filius Amos [Is. xiii 1]. quomodo ~it? eia, fratres, qui nunc prophete appellantur olim ~entes dici solebant (Ailr. Serm.) CC cont. med. IID 30; o propheticum, o ~ens et videntis oculatum animal! H. Bos. Thom. III 3; qui nunc dicitur propheta olim dicebatur ~ens ‥ ideo simplex propheta vel ~ens vocatur, id est, Scivias Harclay Qu. 1. 86; ille ~entissimus Esaias Bradw. CD 73B. 5 to note with understanding, appreciate, perceive (state of affairs, fact, or sim.), (also) to recognize, realize; b (w. acc. & inf.); c (w. indir. qu., esp. w. ref. to finding out). d (viso w. cl.) in view of (the fact that or sim.). e to suppose, consider, deem, to have or take (view). 1355 visa impossibilitate recuperacionum suarum SelCKB VI 104.  b ~ens spretam suam doctrinam sectamque esse dispectam Bede HE III 26 p. 189; artificiosa ‥ ad contraria diduci posse ~ebit expertus Balsh. AD 66; ~ens ‥ se nihil in hunc modum proficere posse Gir. EH I 7; ~emus multos tam novos quam antiquos in artibus suis ‥ multa bona dicere Hauboys 180.  c scies et ~ebis ‥ quam malum ‥ est reliquisse te dominum Gildas EB 33; mane surgite ad vineas, ~ete si floruit vinea Ad. Scot QEC 826B; lege philosophum, vide si mencior Walt. Wimb. Carm. 328; o mirabiles Judei, attendite et videte / si est dolor sicut [MS: similis] dolor meus Non-Cycle Plays 6. 718.  d 1304 facta proclamacione et viso quis pro dicta custuma ‥ plus dare voluerit ‥ RGasc III 424a; 1438 viso quod aliud non poterit obtineri responsum a clero ‥ Conc. III 527a.  e 1225 que collecta fuerint ‥ assignentur viris fidelibus ‥ quos hujusmodi cure ~eritis deputandos Pat 585. 6 to pay regard to, look at, consider, attend to (matter, course of action, or sim., also intr.). b (w. melius expedire and dat.) to consider to be expedient (for), ‘to see fit’ (cf. 10 infra). ~eamus, inquam, quid salvator mundi factorque dicat Gildas EB 92; qualiter esse debeat procurator breviter ~eamus Ric. Angl. Summa 19; quid de captivis nostris statuendum ~eamus Gir. EH I 14; postquam ~imus de credentibus ‥ hereticorum erroribus, consideremus de credentibus ipsis Ockham Dial. 644; nunc ~endum est que sunt ille veritates quas ‥ Id. Pol. III 49; cum ‥ visum sit prius quod omnes medie brevientur ‥ Hauboys 328.  b secundum quod ei ~erit melius expedire Bracton f. 302b; 1346 disponet pro anima mea prout sibi ~erit melius expedire Test. Ebor. VI 33. 7 to keep watch, look out, (also) to take care. b (w. ut, quod, ne or sim.) to take care, mind (out), or see to it (that). ‘~ete,’ inquit Dominus, ‘vigilate et orate.’ Dunstanus igitur videns ~it qui ‥ oculis apertis laqueos inimici ‥ declinavit Adel. Blandin. Dunst. 9; si tibi non videas, illico captus eris Gower VC V 418.  b noli ‥ ita loqui, vide ut sanum sapias Bede HE V 13 p. 311; et ~eat [AS: wite] alius, ut quod forisfecit emendet sic sicut lex edocebit (Quad.) GAS 363; c1163 ~ete ne ullo modo inde disturbentur Ch. Chester 149; cum febris iracundie mentem accendit, ~e ut ephemera sit Neckam NR II 191. 8 (pass.) to be seen, appear. extemplo divinum prodigium ‥ circumadstantibus ‥ turbis ~ebatur Felix Guthl. 5; adveniens ‥ somnus ‥ / candidus en subito videbatur ductor adesse Æthelwulf Abb. 695; ~ebatur nobis in sompno quod ‥ Gir. SD 8. 9 (pass.) to seem, appear. c692 quotiens ‥ aliquid offerre ~emur vestra vobis reddimus Land-ch. 13; de his quae memoria digna ~ebantur Bede HE pref. p. 6; ~etur mihi ‥ quia durior justo fuisti Ib. III 5 p. 137; regi coelorum gratias reddant, si se [sic] sapere alta ~entur Æthelw. II prol.; 1166 in te ‥ plane ~ebor injurius, si cuiquam a peregrinatione mea scripsero J. Sal. Ep. 179 (172); majori cura ~eri virtuosus quam esse cupiebat Gir. EH I 4 p. 235; visum fuit illi plenam convalescentiam recepisse Canon. G. Sempr. f. 154v; ita enim cito [anguis] movet eam [sc. linguam] ut triplicem ~eatur habere linguam Bart. Angl. XVIII 8 p. 1003; non ‥ pro parte, ut vissum est, set pro principio Bacon VII 22. 10 to seem good or appropriate. te ‥ eas [sententias] edisserente ego, sicubi michi ~ebitur, obviabo Adel. QN intr. (ed. Burnett (1998) p. 90); Deo aliter visum W. Malm. Wulfst. II 16. 11 (inf. act. or pass. as sb.) view, opinion. ex mandato ‥ ad dicendum secundum ~ere nostrum veritatem Wycl. Eccl. 142; 1406 quod ‥ per suas ‥ literas ‥ omnibus ‥ communitatibus Christianitatis, secundum ~ere ‥ dominorum de collegio premissa omnia indicabit Conc. III 287; c1430 haec juxta ~ere nostrum creditur esse scriptura conveniens Reg. Whet. II 441; 1440 exoro quatenus ~eri vestrum super premissis, quando placuerit, mihi remittere velitis Pri. Cold. 115.