X
- ks, although etymologically it represented not only cs (as in lux, from luc-s, and dixi, from dic-si), but also gs (as in lex, from leg-s; rexi, from reg-si); hs (as in traxi, from trah-si; vexi, from vehsi); and chs (as in the word onyx, from onych-s, borrowed from the Greek). The hardening of a softer final (g, h, ch) before s into the c-sound, which occurs in the last-mentioned cases, is found also in several roots ending in v and u: nix for niv-s, vixi for viv-si, connixi for conniv-si, fluxi for fluv-si, from fluo (root FLUV; cf. fluvius), struxi for stru-si. Less frequently x has arisen from the combinations ps and ts: proximus for prop-simus (from prope), nixus for nit-sus (from nitor), the latter being used along with the collateral form nisus, as also connivi with connixi, and mistus (from misceo) with mixtus. An exchange of the sounds ss, or s and x, took place in axis for assis, laxus for lassus; cf. also Ulixes, from the Sicilian Οὐλίξης, Etruscan Uluxe for Ὀδυσσεύς; so, too. Sextius, Exquiliae = Sestius, Esquiliae; cf. also Ajax = Αἴας. In the later language of the vulgar, the guttural sound in x disappeared, and s or ss was often written for it; as vis for vix. vixit for visit. unsit for unxit, conflississet for conflixisset, in late Inscrr. (v. Corss. Ausspr. I. p. 297 sq.); hence regularly in Italian, and frequently in the other Romance tongues, the Lat. x is represented by s or ss. Respecting the nature of x in composition, v. ex.By a mere graphic variation, one of the constituent sounds of x is often expressed in inscriptions (but not the earliest, v. Corss. Ausspr. I. p. 296) by an additional c or s; as SACXO or SAXSO for saxo; VCXOR or VXSOR for uxor; CONIVNCX or CONIVNXS for conjux; even both sounds are sometimes thus expressed, VICXSIT for vixit.As an abbreviation X stands for decem, ten; it was stamped upon the silver denarius, so called because it was valued at ten asses.
qui [Latini ] ‥ post perceptionem Dominicae fidei Η et Χ et Ρ et Ω cum Α Graecas litteras ‥ recipiunt ‥ intromittentes Χ et Ρ propter nomen Xpi'
Xriste, tui est operis, quia vestis et ipsa sepulchro / inviolata nitet: Xriste, tui est operis
Xristicolas passim perdens per tetra venena
Xristus, -ti, i. chrismate unctus, inde Xristianus ‥ et hec Xristianitas ‥ et hoc Xristianismum
Hec Est Nobilitas Regnantibus Inclita Cunctis / Virtutum Series, Relevans Examine Xpus(
Rex Es, Xpicolis Ale Ne Grave Ledat, Id Effer(
coniferata sive conconata area ‥ cruci Constantino ostensae ‥ non dissimilem, et ex linearum dispositione crucem intelligunt †latera [l. litera ] X intersectam, ut sic Christum in ea passum significarent, cujus nominis Graece scripti prima est litera X. plerunque autem superiorem partem erectae lineae in litteram P flectebant ‥ et hinc error vulgaris ‥ Christi nomen hoc modo scribens Xps, Xpi, Xpm
X quoque littera consonans ejusdem potestatis gratia duplex nuncupatur, ut ‘axis’
ut ait Martianus quicquid -C- atque -S- formatur, -X- sola sibilat, et in sono suo utrasque litteras representat
vis prepes mundi velut x transponitur alti / qua movet et salvat omnia forma crucis
de x littera ‥ cum pro denis sola videbor, / unaque sum forma sed vim retinebo duarum
Latino more computando D notat quingentos, j unum, c centum, l quinquaginta, v quinque, x decem
-
…quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit plus quam pollicitus esset Caesarem facere ; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt intellegere sese, tametsi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X ., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…longissimeque absint ; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia ; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…armata L ; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint ; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse ; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…quidam ex militibus X. legionis dixit plus quam pollicitus esset Caesarem facere ; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eius filio mutua et utitur excusatione temporis, si Lepta, si ceteri, soleo mirari de nescio quis HS X X cum audio ex illo se urgeri. vides enim profecto angustias. curari tamen ea tibi utique iubet .…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…filio mutua et utitur excusatione temporis, si Lepta, si ceteri, soleo mirari de nescio quis HS X X cum audio ex illo se urgeri. vides enim profecto angustias. curari tamen ea tibi utique iubet. an…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…praeter, , pithag ., V praeter, pithag ., ,, pitag ., G ubi ab X discrepat plerumque pytag. habet, ,, alt. loco, , phytag ., , H, phytag…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
(chi) as a symbol.
Χ=χιλίαρχος; X=600.
ΧΜΓ=Χριστός, Μιχαήλ, Γαβριήλ (Bull. de Corresp. Hellén. ii. 30).
as a symbol.
In Greek.—Ξ = ξένοι on Attic ephebic inscriptions. As a numeral = 14 (old system). ξʹ = 60; ͵ξ = 60,000.
In Latin.—X=10. See numerus.