agere

agere [CL] 1 to drive. b (w. iter) to direct. c to urge, induce. d to pass, spend (a period of time). e to emit, yield up, bring forth. errantes fluctibus actos / ‥ ad litora duco Aldh. Aen. 92 (Farus) 7; inimicis qui ‥ praedas in terra agebant Bede HE I 14; nubes ‥ ventorum viribus acte V. Merl. 758; opilio pastas oves agebat †ac [? l. a] pascuis W. Cant. Mir. Thom. IV 43; navis motu suo acta preterit W. Fitzst. Thom. prol. 15; per juga, per sepes Jovis egit ad oscula se pes Serlo Wilt. 18. 48; s1297 molendino cuidam quod vento agebatur Trevet 359.  b iter agentes Bede HE V 6; quando rex iter agit Domus Reg. 133.  c catervas / quantas exemplis egerunt credere Christo Aldh. VirgV 1185; Hadrianus ad suscipiendum episcopatum actus est Bede HE IV 1; laicos ‥ ut ad discendum psalmos intendererent agebat G. Crispin Herl. 108; audacia agebat Brittones in hostem; fortitudo vero hostis agebat imprudentiam eorum in confusionem H. Hunt. HA II 12; aguntur petulancia R. Bury Phil. 17. 218; s1463 pudore actus, non voto, ad ecclesiam festinavit Croyl. Cont. B 537.  d quadragesimae tempus agere Bede HE IV 30; in magna perfectione vitam egerat Ib. V 9; 1504 dum diem in humanis egerit Conc. III 649.  e prostratum ac jam animam agentem Beleth RDO 4. 17; 1309 agendo penitencie dignos fructus Lit. Cant. I 34 (cf. Luke iii 8). 2 (trans.): a to do, perform (in general sense). b to perform, practise (a specific act), to conduct, apply (procedure). c to execute (an official act or document). d to play the part of. a aegit, wraec GlC A 316; 680 totum hoc contra evangelii praecepta ‥ agere noscuntur Aldh. Ep. 4 p. 484; cuncta quae agenda didicerat sollicitus agere curabat Bede HE III 19; digna viro vir ago, si te colo, summa virago Serlo Wilt. 18. 85; 1312 de predicto appello nichil ulterius actum fuit SelCCoron 66.  b 610 ad sola missarum sollemnia agenda (Lit. Papae) Bede HE II 29; missae solemnibus actis Aldh. VirgV 979; joci varietatem ‥ agere ceperunt V. Cuthb. I 3; jejunium agere Bede HE IV 14; pontificatum agente Sergio Ib. V 7; Deo gratias agens Ib. 21; missa matutinalis pro eo festive agatur Lanfr. Const. 186; amplis ‥ edificiis modicas expensas agunt W. Malm. GR III 245; 1166 pridie quam ad hanc causam agendam venimus Canon. G. Sempr. 90v; excubias agere Beleth RDO 21. 33; cum nocturnas ‥ agunt vigilias Gerv. Tilb. III 61; medico cuidam ‥ qui ejus tunc curam agebat Gir. PI III 14; 1245 qualiter concilium agi debeat (Invent. S. Paul.) Arch. L 498; vices agens subdiaconi M. Par. Maj. III 339; ad agendam penitentiam Ib. 512; 1325 qualiter ‥ agatur nocturna laus; ‥ qualiter matutini agantur Ac. Durh. III 717; 1328 dominacioni vestre preces agimus Conc. II 551; in crastino in capitulo agat inde clamorem Cust. Cant. 78; c1400 si volueritis michi agere communem legem Wyche Ep. 539.  c 673 actum in mense et indictione supra scripta (Syn. Hertf.) Bede HE IV 5; 681 (12c) actum in mense Octobri indictione nona CS 57; 858 hactum est CS 496; 938 (14c) acta est hec prefata donatio ‥ indictione xi CS 728; 1307 actum fuit istud testamentum die Jovis Deeds Balliol 56.  d fratrem ‥ admonuit ut comitem, non monachum, ageret W. Malm. GR V 398; egit officialem Ferr. Kinloss 39. 3 (absol.) to act, conduct proceedings. b (w. adv. or sim.). c (w. ut) to effect, contrive, design. d (w. inf.) to strive, venture. e to take legal action. f to celebrate mass. genera ‥ et species ‥ cum se in diversas species ‥ multiplicent agere videntur Eriug. Per. 472B (cf. ib. 463A: : haec a Graecis vocantur ‥ πράττειν ‥ quae Latialiter dicuntur agere); Anselm I 187 (v. agentia); Adel. QN 44 (v. 7b infra).  b ut prave agere metuat Bede HE II 1; quasi unus e convivis agebat Ib. V 5; †1082 (12c) senes ‥ qualiter ‥ apud Sanctum ageretur Cuthbertum ‥ exquisiti Feod. Durh. xxxviii; dicis agisque bene Serlo Wilt. 23. 6; quos in vita neglegentius egisse novimus Pull. Sent. 917A; civitas semper civiliter agens Devizes 25v; errassem ‥ si aliter egissem Rolle IA 239; 1450 cum tua voluntas omnis in bene agendo bonis studentibus diversetur Let. Ch. Ch. 16.  c actum est ut aliqua videre possemus Osb. Mir. Dunst. 1; agit unusquisque pro gradu suo ‥ ut regem ‥ non taedeat Ailr. Ed. Conf. 751B.  d s1065 quatinus lector agnoscat quanta cura rex egerit a periculo ‥ absolvi Ciren. IV 16; si bene sibi cavet, a tanta sententia ipse viderit et aliis improperare turpia parcius agat Gir. Symb. I 31 p. 324.  e Ric. Angl. Summa 4 (v. actio 4a); 1268 ita ‥ quod ‥ attornatos facere possint tam agendo quam defendendo MGL II 253; 1285 consules ‥ debent ‥ facere, ducere et agere in judicio contra ‥ impedientes RGasc II 261; 1357 de ‥ agendo, defendendo, excipiendo, replicando MunAcOx 193; si jus accreverit homini agendi in judicio Fortescue LLA 23.  f agitur illa hebdomada de S. Trinitate RegulC 59. 4 (absol. w. prep.): a (w. ad) to promote. b (w. contra) to contravene. c (w. cum) to deal with. d (w. de) to deal with, treat of. e (w. in) to be in (a condition or place). a c1318 ad ipsorum exheredacionem ex certo proposito agebamus J. Mason Ep. 16.  b ecclesiam nostram vestre subjicere contra decreta ‥ agit H. Cantor 5v.  c 1220 misericorditer agitur cum eo SelPlCrown 127.  d in contrarium agatur de illo qui permanet in sua malicia Cust. Cant. 251; phisica est sciencia agens de natura rerum SB 36.  e eo in extremis agente, ‥ conveniant omnes ad tuendum exitum ejus RegulC 65; 1325 episcopo in rebus humanis agente Lit. Cant. I 156; 1406 dum ageret in humanis Ib. III 98; Gurmundo in Britannie regno ‥ jam in sceptris agente Gir. TH III 38; c1228 tunc aberat et agebat in transmarinis Feod. Durh. 295; 1374 tenens locum ‥ decani ‥ in remotis agentis Cart. Boarstall no. 844. 5 (gdv. as sb. f. s., sc. missa) celebration of mass. altare ‥ in quo ‥ a presbytero loci illius agendae eorum sollemniter celebrantur Bede HE II 3; dum agendam mortuorum sedulus orator passim deambulando cantaret Gerv. Tilb. III 17. 6 (gdv. as sb. n. pl.): a celebration of mass. b conditions, terms. c legal proceedings. d affairs, business. a intra missarum agenda prorupit in lacrimas W. Malm. GR II 218; in agendis parvulorum mortuorum ‘requiem’ oramus Pull. Sent. 917A; pontificalem benedictionem agendis interserens, missam more solenni ‥ peregit Ad. Eyns. Hug. V 12.  b hec sunt pacis agenda [AS: ðis is ðæt frið] (Quad.) GAS 127.  c tertius [liber] est de statu et agendis causarum (Quad. Argumentum) GAS 535; si quis in curia sua vel in quibuslibet agendorum locis placitum tractandum habeat (Leg. Hen.) Ib. 564.  d de statu et agendis regni (Quad. Argumentum) GAS 532; 1191 precipimus ut secundum dispositionem vestram de omnibus agendis regni nostri ‥ faciatis (Lit. regis) Diceto YH 91; 1214 pro agendis dilecti et fidelis nostri G. de M. Pat 107b; 1218 ad agenda nostra parcium illarum feliciter disponenda Pat 152; 1219 propter quod removeremur a consilio et agendis filii nostri (AncC II 5) RL I 34; risum proscribit luctus, ludum dolor, ira / mensuram, somnum clamor, agenda stupor Garl. Tri. Eccl. 16; s1262 ipse major omnia agenda sua per illos [cives] agebat Leg. Ant. Lond. 55; 1342 agenda nostra vestre propiciacionis manibus ‥ recommendamus (RomanR) Foed. V 313b; s1321 [rex] retinuit ‥ Hugonem le Spenser sibi secretarium et per eum ductus ‥ fuit multociens in agendis Avesb. III 77; 1382 quod major pars ‥ populi ‥ nostro ‥ consilio in agendis potissime regulantur (Lit. IV Ordinum) Ziz. 294. 7 (pr. ppl.): a active, actual (phil.). b (as sb. n.) agent (phil.). c (as sb. m.) agent, deputy. a intellectus agens dicitur qui influit in animas nostras illuminans ad scientiam et virtutem, ‥ licet intellectus possibilis possit dici agens ab actu intelligendi Bacon Maj. III 45; variatur per potenciam quamdam agentem et aliam possibilem, quia respectu ejusdem objecti aliud principium oportet esse potenciam activam, ut faciat objectum in actu cujus est agens ‥ Knapwell Not. 187.  b ‘occido’, quod est patientis et agentis ut ‘ruo’ Aldh. PR 140 p. 196; agentia et percutientia ab agente et percutiente dicitur, quae sc. agens et percutiens ‥ activa sunt Anselm (Ver. 8) I 187; quidquid ‥ in aliud agit, ‥ a patiente tamen in agens agitur Adel. QN 44; agens naturale multiplicat virtutem suam a se usque in patiens Gros. 60; agentia nobilia non possunt [complere suas species], ut angeli et celestia et homines et cetera animata Bacon Tert. 109; c1301 agens est prestancius paciente Quaest. Ox. 346.  c 1542 per me J. H. presbiterum ‥ agentem Wills Richm. 36. 8 (p. ppl. actus as sb. n.): a act, deed. b (record of) proceedings. c act of Parliament. celsis ubi floruit actis (Hymn) Bede HE IV 18; actio et percussio ab ~o et percusso, quae passiva sunt, derivantur Anselm (Ver. 8) I 187; a1350 omnia ~a judicialia, sine quibus ad sentenciam perveniri non poterit, sine scriptura procedant StatCantab 325; 1435 ~um corporale ‥ incontinencie MunAcOx 509.  b 1231 nullam sectam producit nec ~a ostendit CurR XIV 1394; 1237 nisi [procurator] apud ~a fuerit constitutus Conc. Syn. 256; c1530 ex ~is ‥ visitacionis nostre nobis constat Vis. Leic. 308; 1546 requisivit ‥ officialem ad delendum ‥ ~a et contractus una cum ~o assignacionis, cessionis et translacionis Offic. S. Andr. 157.  c 1549 sub penis ~orum Parlamenti Conc. Scot. II 120.