balista
balista, balistārĭus, balistĭa, v. ballist-.
2. bālista, s. 1. ballista.
1 bālista, etc., v. ballista, etc.
Ballesta, Vulgo
Arbaleste. Balista manualis, Joanni de Janua, in voce Machina.
Genus machinæ, quo sagittæ plus arcu jaciuntur.
Lex Wisigoth. lib. 8 tit. 4. § 23 :Illic est etiam gemino Ballista volatu, Quæ post se mortem linquit, et ipsa fugit.
Si quis... laqueos vel arcus prætenderit, seu Balistas.Monachus Vallis Sarnensis in Hist. Albig. cap. 42 :
Ecce sagitta per Balistam ab adversario emissa servientem illum percussit.Guill. Brito lib. 2. Philippid. :
Nec tamen interea cessat Balista, vel arcus, Quadrellos hæc multiplicat, pluit ille sagittas.
Balistæ grossæ a turno, Balistæ a pesarola. Balistæ a pectoribus, ibidem cap. 23.
Rectæ Balistæ quibus istæ Muschettæ proprie deputantur, sunt Balistæ, quæ Balistæ a pectoribus nuncupantur.Raimundus Montanerius in Chr. Aragon. cap. 272 :
E sen casa nau feyts metre par teror, Tres Ballesters de torn, è quius vol mal simplor.
Balistæ cum cornu, apud Jacobum de Vitriaco lib. 3. pag. 1143 :
Inventi sunt in Damiata tribuculi quatuor cum petrariis et mangonellis plurimis, Balistæ cum Cornu fortissimæ, magnalium balistarum et arcuum... magnus numerus.In Aresto Parlam. Par. 9. Maii recensentur pariter aliæ Balistarum species,
Balistæ ad unum pedem, Balistæ de cornu ad duos pedes, Balistæ ligneæ ad duos pedes, Balista sine nuce quæ duos projicit quarellos.
Balista de torno vel de lena, in Processu B. Petri de Luxemburgo tom. 1. Junii pag. 590 :
Erant duæ Balistæ à Tour, et quinque a duobus pedibus,tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 67. col. 2.
Duas Balistas ad Tor, et decem Balistas ad duos pedes, ibid. pag. 67. col. 2. Vide pag. 53. col. 1.
Balistam cornu optimam de torno, in Statutis Arelat. tit. 133.
Balistæ corneæ, apud Marten. Ampliss. Collect. tom. 1. col. 1114. Vide ejusd. Anecd. tom. 3. col. 90. et tom. 4. col. 726. Miræi opera Diplom. tom. 1. pag. 206. Edit. 1723. etc.
Balista a turno, in Annal. Genuens. Bartholomæi Scribæ ad ann. 1247. apud Murator. tom. 6. col. 512.
Balistra de cornu, apud eumdem ibid. col. 418.
Balista de cornu, vel de torno, in Statutis Massil. MSS. Perperam in Editis pag. 153. et 154.
de cornu, vel de corno.
a turnoet
a zirellasive
girellavidendus Jal. Archæol. naval. vol 2. pag. 175. Leg. Pirat. cap. 12. ap. Pardess. Leg. Naval. vol. 5. pag. 409.
Arbalestes de cor, in Comput. Barth.
du Drachann. 1338. Rursum :
Arbaleste de cor et d'if, à tour, à haussepié, à baudrier vel baudreer, à tailler.Ubi vel a forma, vel a materia, aut a ratione eas tendendi, aut ab iis quæ emittunt, denominationem habent, ut et quæ sequuntur.
xxxj. turni balisterii,ibid.
Balista fulcita suo ingenio... Balista fulcita suis utilibusvel
utensilibus et tractibus,
Item dimisit viginti quatuor Balistas pro majore parte de reverso.
Balistaet
Balistraaccipitur pro machina, qua saxa emittuntur ad quatiendos muros, quarum variæ species, de quibus copiose præ cæteris egit Angelus Portenarius in Felicit. Patavina lib. 5. cap. 5.
Balea, funda, vel instrumentum quod vulgo vocant Balestrum. Balestrare, cum Balestro aliquid projicere, vel percutere.
Balestrare, balista quadrellos emittere.
Sequenti enim die usque ad noctem, semper sagittando et Balestrando præliaverant.
Quando i Genovesi Balastravano un quadrello di Balestro, quelli saettavano tre saette con lornarchi. Balestra prediera,apud Petrum Gerardum Patavinum lib. 7. de Ezzelino tyranno pag. 75.
In medio autem turris eratlx. cubitorum fortis, pugnatoreslxxx. in ea cumxx. Balistris.
Ballistra,
Tormentum murale.
Ballistra.
Teutonici tamen in ipsis gatis cum arcubus et Balestris occulte morantes.Vide Ballestra.
qua sagitta emittitur.
Balista, apud Ludewig. tom. 4. Reliq. MSS. pag. 424.
Balista, in Stat. crimin. Cumanæ cap. 142. ex Cod. reg. 4622 fol. 94. r°.
Francigenis nostris illis ignota diebus Res erat omnino, quid Balestarius arcus, Quid balista foret.
Hinc balistarum usum Gallos accepisse a Richardo I. rege Angliæ, post eumdemNul ne savoit riens d'arbalestes, El tems dont je fais remembrance, En tout le royaume de France.
Rursum ubi de morte Richardi :Venus estoit nouvellement Des arbalestes li usages ; Richart qui de tiex fais iert sages, Tout soit il d'autre déporté, L'ot issi ains en France aporté, Si com les croniques desqueuvrent.
Ainsi fina par le quarel, Qu'Anglois tindrent à deshonneste, Li rois Richart, qui d'arbaleste Aporta premier l'us en France ; De son art ot male chevance.
arcu baleariutuntur in præliis. Monachus Vallis Sarnensis cap. 63 :
Habebant præterea Balistarios, qui, etc.Concilium Romanum ann. 1139. cap. 30 :
Artem illam mortiferam et Deo odibilem Balistariorum et sagittariorum adversus Christianos et Catholicos exerceri de cetero sub anathemate prohibemus.Concil. Lateranense IV. can. 18 :
Nullus quoque Clericus Rottariis aut Balistariis aut hujusmodi viris sanguinum præponatur.Ubi Interpreti Græco,
Balistarii,
Ruptariosfuisse censuit. Cæsarius lib. 1. cap. 16 :
Quidam Balistarius... telum balistæ imposuit, ut sanctum Abbatem feriret.Sanutus lib. 2. part. 4. cap. 8 :
Quilibet Balistarius duas balistas habeat.Thwroczius in Chron. Hungar. cap. 50 :
Salomon autem Balistarius Regis unum illorum ictu balistæ fulminavit.
Ballistarios, canes, aves et equos tuos in illis, quarum nulli vel pauci sunt reditus, introducis.Adde S. Bernardum tom. 1. pag. 1134. Edit. 1690. Breviarium Hist. Pisanæ ad ann. 1173. apud Murator. tom. 6. col. 186 :
Eodem anno mense Julii Pisani miserunt in auxilium Comitis Ildebrandinicxl. milites cum Balistrariis.
Los Cathalans son los pus subirans Balesters del mou.
Principes... habeant Balistarios.
Dix sept mille furent armez sur les conrois, Sans les arbalestriers, qui furent Genevois.
Ballistrari,
Eos qui erant in turribus Balistando, turrim etiam Veronicam diruentes.
balistæejaculabantur. Charta Philippi Augusti ann. 1218. pro civibus Podiensibus :
Balistrariæ eorum de novo factæ propter guerram penitus obstruantur.
Dum tamen redeant infra territoria dictorum locorum purgare infra duas Balistatas.Hist. Cortus. lib. 2. apud Murator. tom. 12. Script. Ital. col. 800 :
Deinde usque ad crosariam magnam, quæ est in medio dicti burgi, distantem a porta Bericæ, forte per unam Balistatam.Vide supra Arbalista 1.
Ibique stetit nostrum stolium prope turres portus Pisani per unam Balistatam tota die ipsa et nocte sequenti.
Balistislocandis aptus, Gall.
Feci fieri.... pro Balistamento unum mantellum, ubi de colle Grisono nostri in castro balistrarent.
Item de ludis ad Balistam, ad palmam, ad taxillos....... Inhibentur tales ludi.Lit. remiss. ann. 1382. in Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 20 :
Gautier de Monchel, escuier, chastellain et garde du chastel d'Estaples,.... pour bien de paix, et nourrir amour entre les compaignons dudit chastel jouans de l'arbaleste, et pour plus entretenir et accoustumer icellui jeu, donne un espervier d'argent au mieux jouant de l'arbaleste, avec certains autres pris et joiaux, et eust icellui chastellain fait ce savoir et signifier paravant ledit jeu en plusieurs lieux ;... pourquoy plusieurs compaignons et arbalestriers du pays fussent venus en laditte ville d'Estaples audit jour, et eussent joué d'arbalestes.
Item unum altare de diaspero rubeo, et aliorum colorum inclusum in ligno de opere Balistarum.Hoc est, ligno, quo balistæ conficiuntur.
bālista see ball-.