basis
basis, a foundation, base, support, pedestal, villae
băsis, is and ĕos (gen. basis, Vulg. 3 Reg. 7, 27; 7, 34: baseos, Vitr. 10, 15; acc. usu. basim, but BASEM, Inscr. Orell. 1263 al.: basidem, Ven. Fort. 8, 14; abl. usu. basi, but base, Treb. Pol. Gall. 18, 4; Inscr. Grut. 63, 3: BASIDE, ib. 16, 14; gen. plur. BASIVM, Inscr. Orell. 3272), f., = βάσις, a pedestal, foot, base.
- I In gen.: in basi statuarum, Cic. Verr. 2, 2, 63, § 154; 2, 2, 66, § 160; 2, 4, 34, § 74; id. Phil. 9, 7, 16: quo (sc. ad sepulcrum) cum patefactus esset aditus, ad adversam basim accessimus, id. Tusc. 5, 23, 66: colossici Apollinis basis, Vitr. 10, 6: supra basim eriguntur regulae, id. 10, 13; Ov. P. 3, 2, 52; Phaedr. 2, epil. 2; Plin. 17, 25, 38, § 244; Suet. Vesp. 23; Inscr. Orell. 49; Vulg. Exod. 26, 19: villae, the foundation-wall, Cic. Q. Fr. 3, 1, 2, § 5.—
- B Trop.: bases virtutis, foundations, Vulg. Ecclus. 6, 30.—
- II In partic., prov.: aliquem cum basi suā metiri, to measure a pillar together with its pedestal, i.e. to give false measure, to estimate too high, Sen. Ep. 76, 31.—
- III Esp.
- A In math.: basis trianguli, the base of a triangle, Cic. N. D. 2, 49, 125: arcus, the chord of an arc, Col. 5, 2, 9; 3, 13, 12.—
- B In archit., the lowest part of the shaft of a column, Vitr. 4, 1, 6 (our pedestal is expressed by spira, q. v.).—
- C In gram., the primitive word, the root, Varr. ap. Non. p. 79, 33.—
- D Of cattle, a track, footprint, Veg. 1, 25, 6; 1, 26, 1; 1, 3, 46 al.
basis, is u. eos, Akk. im, Abl. ī, f. (βάσις), die Grundlage, I) eig.: A) als t. t. der Architektur: a) das Fußgestell, der Sockel, das Postament, statuae, Cic.: colossici Apollinis, Vitr.: columellae, Cic.: sepulcri, Cic.: bases abacorum, Friese, Sockel der Zimmerwände (s. abacus no. IV, b), Plin. – Sprichw., alqm cum basi sua metiri, jmd. samt seinem Untergestelle messen = bei ihm einen zu hohen Maßstab anlegen, ihn überschätzen, Sen. ep. 76, 31. – Bildl., bases (Grundlagen) virtutis, Vulg. Sirach 6, 30. – b) der unterste Teil des Säulenschafts, scapi, Vitr. 4, 1, 6 (was wir »Base« od. »Säulenfuß« nennen, heißt bei Vitruv spira, s. d.). – c) die Grundmauer, villae, Cic. ad Q. fr. 3, 1, 2. § 5. – B) als mathem. t. t., trianguli, die Grundlinie, Cic. de nat. deor. 2, 125: arcus, die Sehne, Col. 5, 2, 9. – C) die Fußsohle des Viehes, Veget. mul. 1, 25, 6. – II) übtr.: A) als gramm. t. t., das Grundwort, ut ipsa vox basis eius, Varr. sat. Men. 362. – B) als t. t. der Metrik, die Verbindung zweier Füße, Mar. Victorin, 1, 11, 38. p. 47, 4 K.: basis iambica, trochaice, Diom. 505, 14 u. 30: bases trochaicae, iambicae, Mar. Victorin. 2, 8, 6. p. 90, 10 u. 12 K. – C) als rhet. t. t., die Grundlage der Erzählung, Donat. Ter. Eun. 1, 2, 36. – ➳ Genet. basis, Vitr. 10, 11 (16), 9. Vulg. 1. regg. 7, 27 u. 34, od. baseos, Vitr. 10, 15 (21), 2: Akk. klass. basim, später auch basin, Cael. Aur. acut. 1, 8, 54. Diom. 505, 14 u. 30, od. basem, Corp. inscr. Lat. 9, 1656 u. 10, 5848. Gromat. vet. 297, 17, od. basidem, Ven. Fort. 8, 18 (in epist.): Abl. klass. basi, später base, wie Treb. Poll. Gallien. 18, 4. Gromat. vet. 286, 8. Corp. inscr. Lat. 10, 5779 u. ö.: Genet. Plur. basium, Corp. inscr. Lat. 12, 1904. Vulg. 3. regg. 7, 28: Akk. Plur. baseis, Corp. inscr. Lat. 1, 1146 u. basis, ibid. 10, 825: Abl. Plur. basibus, Plin. 34, 17. Arnob. 6, 18.
lignum ‥ longitudinis xij pedum ad faciendam domunculae ~im
fundit quod remansit de ipsa aqua benedicta ad bassem altaris
~is,syl
~es,tredelas velstæpas , ‥ ~is,post
pergens ad opus sancti martyris, cui ex lapidicina ~es extrahebat
unde statua Machometi ferrea in aere stet sine aliquo vinculo vel ~i
in vase quadam lubrica et instabili pedes fixit ‥ super vasim ubi pedes tenebat, vidit x aspidum capita inde prodeuncia
ut nec ~es nec stylos columnarum illius efficerent firmitudinis ut sustinere sufficerent molem
pro ‥ virgis et petris ad basas emptis pro eadem [bercaria ]
[J. abbas, ob. 1316 ] fecit ‥ domum capituli ‥ artificiose constructam cum volta optima absque ~e media
ad obstruend’ ~es et platas ‥ molendini aquatici
de jcrosseheved de petra et jcrosseschaft cum j †baso [l. base ]
columpna rotunda, cristalina continens reliquias ‥ cum basa et coopertorio rotundis de argento deaurato(
hec bassis, A.growndwalle , ‥ hec basys,growndpelyr
cor ‥ in medietate pectoris collocatum ‥ ~i insidens
quid ~is, quid catheta, ‥ contemplans
bāsis opem tibi dat, cathetus et hypotenusa
res visa est ~is et opponitur illi angulo
omnia ‥ habent angulos, puta et quod octo ~ium et quod duodecim ~ium et pyramis
Anglie cancellarius, columpna veritatis et semper penes ipsum regnum ~is fidelitatis
fidei orthodoxe ~es tutissime et columne ‥ fiant
stetit supra pedes suos homo ac solidatis ~ibus ejus et plantis regi presentatur
potuit et ~es ejus et plantas ad plenum consolidare ut gressus rectos faceret
in ij ~ibus emptis pro carectis, xviij d.
in j pari ~ium
băsis, (12) is, f. (βάσις), ¶ 1 base, piédestal : hæc erat posita sane excelsa in basi Cic. Verr. 2, 4, 74, celle-ci était placée sur un piédestal très élevé || [prov.] metiri aliquem, cum sua basi Sen. Ep. 76, 31, mesurer qqn avec sa base, le surfaire ¶ 2 base [dʼune colonne], soubassement, stylobate : Vitr. Arch. 4, 1, 6 ¶ 3 base [dʼun triangle] : Cic. Nat. 2, 125 ¶ 4 corde [dʼun arc] : Col. Rust. 5, 2, 9 ¶ 5 racine [dʼun mot] : Varro Men. 362 ¶ 6 [métrique] base, groupe de deux pieds : Mar. Vict. Ars Gramm. 1, 11, p. 47, 3 ; Diom. 505, 14 ¶ 7 plante du pied [des animaux] : Veg. Mul. 1, 25, 6.
➳ gén. -is, mais aussi -eos Vitr. Arch. 10, 15, 2 ; acc. -im ; mais -in Diom. 505, 14 et -em Vitr. Arch. 9, 4, 2 ; Grom. 297, 17 ; et -idem Fort. Carm. 8, 12, 2 ; abl. -ī, mais -e Treb. Gall. 18, 4 || d. abl. pl. basibus Plin. 34, 17.
- 1. (archit.) voetstuk, sokkel, fundering [statuae; villae];
- 2. (math. t.t.) grondlijn, basis [trianguli];
- 3. (Laatl.) brugpijler.
basis is, f
- , βάσις, a foundation, base, support, pedestal, villae: (statuā) abiectā basim manere: Scipionis, i. e. of his statue. — A base: trianguli.