calcar
calcar, a spur
- Lit., a spur as worn on the heel: calcaria dicta, quia in calce hominis ligantur, ad stimulandos equos, Isid. Orig. 20, 16, 6 (class. in prose and poetry; esp. freq. trop.): calcari quadrupedem agitare, Plaut. As. 3, 3, 118 (708): incendere equum calcaribus, to spur one’s horse, Hirt. B. G. 8, 48; so, concitare, Liv. 2, 6, 8; Curt. 7, 4, 18: stimulare, Val. Max. 3, 2, 9: subdere equo calcaria, Liv. 2, 20, 2; Curt. 3, 13, 8; 7, 2, 4: calcaribus subditis, Liv. 4, 19, 4; 4, 33, 7; Curt. 4, 16, 6: equi fodere calcaribus armos, Verg. A. 6, 881: calcaribus auferre equum, Sil. 10, 280.—
- B Trop., spur, stimulus, incitement: calcaribus ictus amoris, *Lucr. 5, 1074: dicebat Isocrates se calcaribus in Ephoro, contra autem in Theopompo frenis uti solere, Cic. de Or. 3, 9, 36: alter frenis eget, alter calcaribus, id. Att. 6, 1, 12; cf. id. Brut. 56, 204; Quint. 2, 8, 11; 10, 1, 74: anticipate atque addite calcar, Varr. ap. Non. p. 70, 13; * Hor. Ep. 2, 1, 217: immensum gloria calcar habet, Ov. P 4, 2, 36.—So also of the driving winds: ventus calcar admovere, Varr. ap. Non. p. 451, 29.—Prov.: addere calcaria sponte currenti, to spur a willing horse, Plin. Ep. 1, 8, 1.—
- II Transf., the spur on the leg of the cock, Col. 8, 2, 8.
~ar,spora
[cornipedem ] ~aribus cruentatum
ego [sutor ] ‥ facio ‥ flascones et calidilia, ~aria [AS: ] et chamosspurlepera
~aria, dicta quia in calce hominis ligantur,spuran
equitando non utuntur ‥ ~aribus
equos suos experiende velocitatis gratia ~aribus stimulabant
robiavit ei j gladium ‥ et quandam ~ariam
cum ‥ quedam ~aria mirabilis sculpture Wintoniensi episcopo a transmarinis partibus fuissent transmissa(
ipsum Henricum [Percy ]Hatspore vocaverunt, quod ‘Calidum ~ar’ sonat
in †calcularibus emptis xvj d.
terra j bovis soca et wasta est et reddit ij ~aria
reddendo una ~aria
reddendo ‥ unum par ~ar[i ]um deauratorum
servicium quod ‥ debemus Ricardo ‥ sc. quedam ~aria deaurata vel vj d.
servicium j parie ~ariarum deauratarum
per servicium ij ~ariorum deauratorum
unum parem ~ar[i ]um deauratorum
una ~aria superaurata
per liberum servicium ‥ unius paris ~arium †deauratariorum
reddendo ‥ j par ~arium deargentatorum
dat ‥ iiij paria ~arium †deauriatorum, precium cujuslibet xij d.
cum precio ij parium ~arium alborum, ‥ precium paris ~arium xviij d.
duo comites calciaverunt eum ~aria aurea sumpta de thesauro regis
liberate de thesauro nostro priori Westm’ ~area nostra aurea que facta fuerunt ad opus nostrum ad primam coronacionem nostram(
rex assignavit E. comitem Marchie ad deferendum ‥ die coronationis ‥ ~aria
hos precedet unus de magnatibus ad hoc per regem assignatus portans ~aria magna et deaurata
rex ‥ induetur ‥ cum ‥ ~aribus tibiis ejus coaptatis
insigniis militaribus interim sit privatus, nec ~ia deaurata nec gladium ‥ habiturus
E. princeps Wallie factus fuit miles ‥ a ‥ patre suo comites L. et H. ~aria pedibus ‥ principis ‥ apposuerunt
primo degradatus est [A. Hercle ], amputatis securi ad talos suos ~aribus, et sic vicissim discinctus est balteo militari, ablatis calceis et cirotecis
quos adulterinae titillationis ~ar incesti crimine cruentabat
sicut me frena nullius potentie tenere possunt ne tibi quelibet vota perficiam, nulla te ~aria moveant meam ‥ effugere societatem
dominus H. ‥ diligenter institit pro negotio vestro maturando ‥, cui freno potius quam ~ario fuit opus
[galli ] tibia munitur ~aribus
quod antiqui dixere liburnam, moderni galeam ‥ nominant, que longa, gracilis et parum eminens lignum a prora prefixum habet, quod vulgo ~ar dicitur, quo rates hostium transfiguntur percusse
in ~aribus et trandstevis xij d.
- 1. spoor, stekel; ➤ calcaribus equum concitare het paard de sporen geven;
- 2. aansporing, prikkel (meestal plur.); ➤ ignaviae calcar subdere; alter frenis eget, alter calcaribus (Cic.).
Redditus in frumento, avena, blado communi, nucibus, denariis, caponibus, gallinis, anseribus, ovis, panibus, garbis, Calcaribus, mutonagiis, etc.
De quibus reddunt viginti et quoque solidos annuatim, et tenent ad homagium planum et ad una Calcaria de placito ad mutationem Abbatis et ad mutationem de patre et filio.Charta anni 1409. inter Schedas D.
de Mazaugues:
Pro præmissis libertatibus... gratiis... hæredes... in signum nostri majoris dominii unum par Calquarium deauratum..... servire teneantur.
Calcaribus aureis pedes ejus astricti sunt.Hist. Caroli VI. de Ludovici II. Regis Siciliæ et Caroli fratris Militiis :
Eos accingit baltheo militari, et per Dominum de Chauvigniaco Calcaribus deauratis jussit Rex Carolus insigniri. Cavaliere a Spron d'oro,apud Joan. Villaneum lib. 8. cap. 13. lib. 10. cap. 1.
Eques auratus, Scriptoribus recentioribus. Raimundus Montanerius in Hist. Aragon. cap. 240 :
Lo Compte bataylla arengada ab 200. cavallers Francesos, tots ab Esperons d'or, e molt d'altres del pays, ab les gens de peu vench vers la campanya.Huc pertinet, quod olim obtinuit proverbium, apud Boncompagnum in Arte dictaminis MS.
Plus fulgent Calcaria, quam altaria. Ita fuisse veterum Francorum calcaria, auctor est Joannes Puricellus in Monumentis Ambrosianæ Mediolanensis Basilicæ pag. 71. quo loco tumulum detectum et apertum Bernardi Regis Italiæ, Pipini filii, describit :
Sed et Bernardi pedibus ita calceatis Aurata induerunt Calcaria, ex ære, quod nos vulgoVide Notas nostras ad Stabilim. S. Ludovici lib. 1. cap. 118.Rame nominamus. Figuræ tamen illæ erant parum admodum ab hodiernis et nostratibus diversæ : in exterioris cornu extremitate parvum erat et rotundum foramen, e quo superne fibula, inferne autem ansula eodem ex ære pendebant. Ansulæ consuta claviculo erat corrigia e corio, rubri pariter coloris, quæ desub pede per alterum inferioris cornu foramen modice longum deducta, et illi fibulæ inserta, Calcar pedi astringebat. Rotula vero et Calcaris dorso modice prominens senis et perbrevibus circum radiis acuminata vergit deorsum.
In eorum festis solemnibus(cum) equitabatur, suis doctoribus solvebantur, videlicet sella, frenum et Calcaria deaurata.
Et si aliquis eorum non esset Miles, debet servire domino regi cum caligis albis de scarleto, et Calcaribus Argentatis.Chron. Franc. ex Bibl. Memmiana :
Nous avons trouvé la bataille contre le plus vaillant escuier, qui oncques en son temps chaussa Esperons Blancs.
de Harcley, Comite Carlilensi, exauctorato, et propter læsæ Majestatis crimen suspenso :
Nempe primo degradatus est, Amputatis securi ad talos suos Calcaribus, et sic vicissim discinctus est baltheo militari.MS :
Statuta pro Militibus Balneaticis :Li Esperons li soit Copé parmi Prés del talon au branc acier forbi.
Si vous faites chose contre l'ordre de chevalerie, (que Dieu ne veuille) je Couperay vos Esperons de dessus vos talons.In Stabilimentis S. Ludovici lib. 1. cap. 128. dicitur de ignobili, qui militari cingulo donari se passus esset, quod
le porroit prendre li Rois, ou li Bers, en qui chastellerie ce seroit, et Trencher ses Esperons seur un fumier.
Carcaire, pro
Eperon, ut videtur, a Lat.
Calcar, mutata litera
lin
r, in Charta ann. 1370. inter Instr. tom. 11. Gall. Christ. col. 338 :
Il estoit tenu et subget(l'évêque d'Avranches) venir descendre de cheval à la porte de ladicte chapelle, et y descendre de dessus son mullet ou mulle, sur lequel ledict sieur évesque est monté, acoustré de sa robe et saion et chausses, housses et Caircaires ou digarts.
galeæ, quæ lignum præfixum habet, quo ratas hostium transfiguntur percussæ. Vulgo illud
Calcardicitur, ait Anonymus auctor Hist. Hierosol. pag. 1167. nostris
Vinum, quod primum libatur e duobus. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7646.
- 1 CEL-, CALC-, a spur: concitat calcaribus equum, L.: calcaribus subditis, Cu.: equi fodere calcaribus armos, V.—Fig., stimulus, incitement: alter frenis eget, alter calcaribus: vatibus addere calcar, H.: inmensum gloria calcar habet, O.
CALCAR(μύωψ, ἐγκεντρίς), a spur, an implement to which we find no reference in the Homeric writings, in which riding is so rarely mentioned, a goad (κέντρον) taking its place. Even in later Greek authors, it is often difficult to determine whether a goad or a spur is signified. But in Theophr. Char. xxi., where the μικροφιλότιμος, after taking part in a πομπή, walks about the market-place ἐν τοῖς μύωψι, we have a clear reference to spurs. Cf. Anth. P. 5.203; Diod. Sic. 17.20; Pollux, 1.210, 10.54, and perhaps Plat. Apol. 30 E, where, however, it is not clear whether μύωψ is a spur, or the fly from whose goading bite the spur was named. Similarly in works of art spurs are but seldom represented. A spur, however, is indicated on one foot of an Amazon on a vase of probably the 4th century (Bulletin de l'Académie de Bruxelles, 11. p. 76); and the left foot of the statue of an Amazon in the Vatican, which is held to be a copy from Pheidias, shows how the spur was fastened to the foot, although the spur itself has been broken off. Bronze spurs have also been found at Dodona (Académie des Inscriptions, June 1877).
Among the Romans the name leaves us in no doubt about the use of this appliance ( calcaria dicta, quia in calce hominis ligantur ad stimulandos equos, Isid. Orig. 20.16, 6), and we find the word used as early as Plautus (As. 3.3, 118), and very frequently in later writers. Numerous examples of Roman spurs are in the museums.
[J.Y] [J.H.F](μύωψ, ἐγκεντρίς). A spur, an implement not mentioned in Homer, who speaks only of the use of a goad (κέντρον). In Greek, it is in fact often doubtful whether the writer is referring to the spur or the goad. In works of art spurs are seldom represented, but bronze spurs have been found at Dodona.
The early adoption of this contrivance by the Romans appears from the mention of it in Plautus and Lucretius. It is afterwards often alluded to by Cicero, Ovid, Vergil, and subsequent Roman authors. On the other hand, we do not find that the Greeks used spurs, and this may account for the fact that they are seldom, if ever, seen on antique statues.
The spurs of a cock are also called calcaria.