centenarius
centēnārĭus, a, um, adj. [centeni],
- consisting of a hundred, relating to a hundred: numerus, Varr. L. L. 5, § 86 Müll., p. 26 Bip.: grex, id. R. R. 2, 4, 22; 3, 6, 6: pondera, Plin. 7, 20, 19, § 83: ballistae, throwing stones weighing a hundred pounds, Lucil. ap. Non. p. 555, 25: fistula, of a hundred inches, Vitr. 8, 7; Front. Aquaed. 29; 62; Pall. Aug. 12: basilicae, a hundred feet long. Capitol. Gord. 32: rosae, i. e. hundred-leaved, Tert. Cor. Mil. 14: libertus, possessed of a hundred thousand sesterces, Dig. 37, 14, 16; cf. Just. Inst. 3, 8 2: cenae, of a hundred asses, Paul. ex Fest. p. 54 Müll.; cf. Tert. Apol. 7 (but in Ann. 2, p. 97 is to be read centimanos, acc. to Lachm. ad Lucr. 2, p. 107). —
- II Subst.: Centēnārĭi, ōrum, m., = centuriones, Veg. Mil. 2, 13.
centēnārius, a, um (centenus), hundert enthaltend, aus hundert bestehend, numerus, Varr. LL. u. Augustin.: grex, Varr.: pondera, Hundertpfundgewichte, Zentner, Plin.: ballistae, hundertpfündige Schleudersteine, Lucil. fr.: rosa, die Zentifolie, Tert.: fistula, deren Blech vor der Krümmung hundert Zoll breit war, Vitr. u. Frontin.: formae, Geldformen im Werte von 100 Goldstücken, Lampr.: infantes centenarii, mit 100 Armen oder Köpfen, Arnob. 2, 75: vir centenarius evasit, wurde ein hundertjähriger, Ps. Apul. herb. 100, 1: so auch centenario contiguus, beinahe hundert Jahre alt, Amm. 24, 1, 10: centenariam transgredi aetatem, über 100 Jahre alt werden, Hier. ep. 10, 1: cena, für hundert Asse, Paul. ex Fest. u. Tert.: libertus, der hunderttausend Sesterze besitzt, ICt.: procurator, der hunderttausend Sesterze Gehalt hat, Inschr. in den Berliner Sitzungsber. 1905. S. 945. – subst., a) centēnārium, ī, n. (sc. pondus), das Hundertpfundgewicht, der Zentner, Isid. 16, 25, 4. – b) centēnāriī, ōrum, m., α) Beamte, die hunderttausend Sesterze Gehalt haben, Cod. Iust. 10, 19, 1. – β) = centuriones, Veget. mil. 2, 8 u. 13.
~ius perfectus est numerus
tertia [progressio ] a ~io numero usque ad millenarium
hundreth , centum, ‥ ~ius
cum sis non quatriduanus [cf. ] sed ~ius fetens et computrescens in vitiorum fetoreJohn xi 39
fuit [Gregorius IX ], cum a seculo isto recessit, fere ~ius
contra papam ‥ quoad temporalia currit prescripcio, saltem ~ia
cum prefatus episcopus ~ius ‥ existat
penes ~ium recompensatorem Jesum
vobis tribuat ~ius compensator
le Centener Rewardour
hundredus [constat ] ex hidarum aliquot ~iis set non determinatis
nonnulla ~ia hominum perierunt et jumentorum
pro lana ~ii ovium cujuscunque generis
stante ~io pellium ad j m. in custuma
volo quod eligantur quadringenti pauperiores de patria ‥, quorum quilibet primi ~ii pauperior et remocior de patria habeat j panem
solut’ serratoribus pro serratura cccc ‥ pedum asserum, pro quolibet ~io xij d.
unoquoque ~io [ovium ] numerato per sexcies xx
pasturam ad quingentas oves majoris ~ii numeri
pasturam ad octingentas oves per majorem ~ium
stante ~io, viz. sexies viginti pellium, ad j m. in custuma
de custuma octingenta et triginta duodenarum panni lanei, computando sexies viginti pro centinario
~ii numeri nomen ab eo quod c librarum pondus contineat, quod pondus propter perfectionem numeri ~ii instituerunt Romani
averium eorum [mercatorum extraneorum ] quod venditur per ~ium, ut cera, alumen et hujusmodi, [solebat ] ponderari per stateram domini regis
ita quod emptor habuit ad quemlibet centinarium iiij li. pro tractu
Roberto Bellmaker capienti pro ~io iiij s., pro mmmm et cccc lib. viij li. xvj s.
annos relaxacionis habuerat nonaginta duos et, ut ~ii numerus plene adimpleretur ‥, hospitalis S. Spiritus ‥ se fratrem fieri procuravit
monasteria fundata ante Benedictum fuerunt et †congregacionis [l. congregaciones ] monachorum quamplures in quolibet ~io annorum post Christi passionem sub regula institute
post tot annorum ~ios a Christo nato
hecatontarchi, hoc est ~ii
computat liberasse Hugoni de C., ~io, pro vadiis suis et c sagittariorum, quorum v vintenarii, ‥ dicto ~io percipiente per diem vj d., quia cum equo discooperto, . ix li. xij s. viij d.(
quod ‥ de ‥ Northtrithingo millenarios, ~ios et vintenarios pro predicto numero mmmm hominum peditum in millenis, centenis et vintenis ducendo eligatis
levare facias ‥ racionabiles expensas pro ~io qui homines predictos ‥ ad nos ducet
J. M. ~ius, armatus ‥ cum hasta etbaner
primum nuncietur concionatori ~ii [(AS: ]cyðe hit man ðam hundredesmen
~iique conventus adeatur [(AS: ]sece man hundredes gemot ;: requiratur hundretum Quad.
sicut regnum dividitur in plures comitatus, comitatus in plura ~ia, ita ~ium unum in plures decimationes(
[rex Edwardus ] loco eidem dedit octo et semis ~ia [], que juxta lingue idioma : octo hundreda et dim. Mem. S. Edm. I app. 363 hundret indigene vocitare consueverunt
ego Eadgarus rex omnibus episcopis, abbatibus, comitibus, vicecomitibus, ~iis ceterisque agentibus
intersint episcopi, comites, vicedomini, vicarii, ~ii(
cum majores cause insurgebant, referebant eos ad alios majores justiciarios quos sapientes supradicti super eos constituerant—sc. super x decanos—, quos possumus vocare ~ios, quia super c friborgas judicabant(
hec est consiliatio quomodo †~ius [(v. l. ~ii ] conventus observari debet [AS: ]hu mon pæt hundred haldan sceal
centēnārius, a, um, au nombre de cent, qui compte cent : grex centenarius Varro R. 2, 4, 22, troupeau de cent têtes ; centenaria ætas Hier. Ep. 10, 1, âge de cent ans.
- 1. honderd bevattend;
- 2. v. gewicht, lengte, prijs enz.; ➤ centenarii liberti met een bezit v.
- 100. 000 sestertiën.
vocabant, centum videlicet militibus præfecti.Centuriones
Centenispræerant, judices minores qui per Centenas jus dicebant, et Comiti suberant,
CentgraffGermanis.
Centgraffintelligit de minori judice, qui per Decanias tantum, non per Centenas jus dicebat. Vide Centa.
Centenarii, qui et Centenariones, vel Vicarii qui per pagos statuti sunt, Presbyteris plebium, qui baptismales Ecclesias tenent, et minoribus Presbyteris præsunt, conferri queunt.
Nullus Judex publicus, nec Vicarius, aut Centenarius, etc.Privilegium Ludovici Imp. tom. 2. Maceriarum Insulæ Barbaræ pag. 45 :
Ludovicus Dei providentia Imp. Aug. Episcopis, Abbatibus, Ducibus, Comitibus, Vicedominis, Centenariis, Teloneariis, etc.
Tribunum, nunc
Centenarium, nunc
Vicecomitemvocari, scribit Arxius ad Vitam S. Galli ap. Pertz. Histor. tom. 2. pag. 12. not. 3.
Tunginumeundem esse, quem
Centenarium, contendit Savinius Hist. Jur. Rom. med. temp. tom. 1. § 81. sed nescio an recte, cum in cap. 48. Leg. Sal. emend. ubi
Tunginus vel Centenariusinitio dicuntur, in fine sit
ante Theoda vel Tunginum. Conf. Grimm. Ant. Jur. Germ. pag. 757.
Centinarius, in Alsat. Dipl. num. 94. tom. 1. pag. 76.
, in Capit. 1. Caroli Mag. ann. 802. cap. 13.Centenarii Legem scientes
Ut nullus homo in placitoLex Langob. lib. 2. tit. 52. § 10.Centenarii , neque ad mortem, neque ad libertatem suam amittendam, aut ad res reddendas vel mancipia judicentur : sed ista in præsentia Comitis vel Missorum nostrorum judicentur.
Omnis controversia coram Centenariis diffiniri potest, excepta redhibitione rerum immobilium et mancipiorum, quæ non potest diffiniri nisi coram Comite.Eadem habentur in Capitul. Caroli M. lib. 4. cap. 26. Capitul.
Ut ante Vicarium et Centenarium de proprietate et libertate judicium non terminetur aut acquiratur : nisi semper in præsentia Missorum Imperialium, aut in præsentia Comitum.Capitul. 2. ann. 810. cap. 15 :
De rebus et mancipiis, ut ante Vicarios et Centenarios non conquirantur.
Volumus ut Comites nostri licentiam habeant inquisitionem facere de Vicariis et Centenariis, qui magis per cupiditatem, quam propter justitiam faciendam sæpissime placita tenent, et inde populos nimis affligunt.
Comes præcipiat suo Vicecomiti, suisque Centenariis, ac reliquis ministris reipublicæ.Si bellum ingrueret, Centenarii munus erat Centenam suam, seu Centenæ suæ milites in aciem educere, ut est in Legibus Wisigoth. lib. 9. tit. 2. § 3. Eorum etiam præsertim cura erat, ut districtus latronibus, aut prædatoribus purgarent, ex Capitulis Caroli C. tit. 11. pag. 111. 1. Edit.
Regnante D. Hludowico..... sub Pabone Comite, et sub Hunoldo Centenario, Indictione 5.Vide Concilium Arelatense ann. 813. can. 23. et Leges Edwardi Confess. cap. 32. præterea Rhenanum lib. 2. Rerum Germ. pag. 88. et Loccenium lib. 2. Antiquit. Sueco-Gothicar. cap. 3.
friborgispræerant, Savinium in Histor. Jur. Rom. med. temp. § 83. not. g.