computus
compŭtus, i, m. [computo],
- a computation (late Lat.), Firm. Math. 1, 12 fin.; Auct. ap. Goes. Agrim. p. 236.
computus, ī, m. (computo), die Berechnung, Firm. math. 1, 12 extr. Gromat. vet. 331, 3 sqq. Cassiod. de astron. 14: vulg. Nbf. compotus, Gromat. vet. 309, 24 u. 338, 16.
de ~o vel loquela digitorum
alterius modi ~us, articulatim decurrens
centenarius [numerus ] qui ‥ in ~o digitali de laeva transfertur in dexteram
centenarius numerus ‥ in ~o articulari de sinistra transit in dexteram
cur in quibusdam mensibus ad eosdem dies in anno secundo vel tertio vel quarto ~us cursus solaris non pervenisset
competum,getælne
Rotbertus Lotharingus ‥, omnium liberalium artium peritissimus, abacum precipue et lunarem compotum et celestium cursum astrorum rimatus
supervixit S. Johannes [Bev. ] in episcopatu x annis et vj mensibus et xiij diebus, de quibus nulla mentio fit in compoto annorum in [Bede ] Historia Anglorum
debet tricesimus quintus annus cycli Dionysii concordare in ratione compoti tricesimo quarto anno Nativitatis Christi
compotus est scientia numerationis et divisionis temporum
scientia de tempore est scientia distinctionis et numerationis temporum [? ex ] exteriorum corporum motibus et ex humanis legibus nascentium ‥ et hec vocata est compotus ab autoribus quasi compotus [? l. computus ] a computando dictus
misit idem papa [Honorius I ] litteras de Pasche observacione, ne contra paschalem compotum ‥ aliud Pascha celebrarent
contra paschales ~os
presbyter debet habere ‥ divinos libros, sc. missalem, lectionarium, ‥ ~um et librum cum lectionibus ad nocturnas
modo [valet ] xiiij li. et xiij sol. et iiij d; et de istis sunt liij sol. ad compotum; et reddit alias [libras ] blancas
sciatis me concessisse civibus meis Lundon’ tenendum Middlesexe ad firmam pro ccc li. ad compotum(
reddendo lv li. de incremento firme ad compotum ad Scaccarium nostrum(
interfecti a parte Danorum comites novem, ‥ preterea populus sine compoto
ideo sunt in manu regis, quia nemo fuit qui redderet compotum
vic. reddit compotum de xxv m. argenti de debitis patris sui
inter duos principaliter conflictus est ‥, thesaurarium scilicet et vicecomitem, qui assidet ad compotum
in qua [(civitate Lond’ ] supersint [v. l. supersunt ] ardua compota et ambigua placita corone ‥ regni
quod ad proprium scaccarium sive compotum reddituum vel expensanim suarum numquam residere, numquam hujuscemodi domus proprie ratiociniis dignatus sit intendere
alii predicti officiales omnes qui redditus percipiunt quater in anno ‥ de administratione sua compotum reddant, coquinarius vero qualibet hebdomada
allocate ‥ in compotuo suo ad Scaccarium
quatenus citari faciatis ‥ executores ut ‥ compareant coram nobis ‥ cum ‥ testamento, inventario et aliis instrumentis ‥ raciocinium et finale compotum super administracione sua in bonis ‥ defuncte reddituri, facturi et recepturi
pro solucione ‥ ij s. unde W. R. oneratus est in compotuo reddito ‥ pro j anno tantum
qwoniam compotus inter magnates et ceteros minores dominos est valde necessarius, ut sciant quantum expendere possunt de suo proprio, ne modum excedant nec per necgligenciam decipiantur in suis expensis faciendis
clericis ad audiendos compotos forinsecos(
abbas R. [ob. 1335 ] compotus [sic ] et raciocinaciones suorum officiariorum et obedienciariorum recepit
ad hunc ~um persolvendum tempus credimus opportunum a kalendis Julii usque ad festum sequens translacionis ‥ S. Thome
ut patet super audicionem †composti
frater ‥ correxit taliter suorum compotos rotulorum ut de pecuniis creditoribus debitis defalcaret pene cc li.
~orum rotulatore
expensarum ‥ clariorem competum efficere curabo
Francia debetur Edwardo. lippe, videte! / compotus ornetur(
dicit vir evangelicus eis ‘precipe non sublime sapere’ [], cum sint tantum ballivi Domini compotum strictissimum redituri 1 Tim. vi 17
[mors ] tollit agenda viris, reddit tamen actibus ipsos, / compotus ut fiat Judicis ante pedes
tandem ‥ de manibus Walteri [episcopi ] ‥ ecclesias de Hertlepe et de Hoo, quas habebat ad firmam et compotum ‥, prior evicit
[(] ad compotum offices held
demandam ‥ ponat in respectum usque super proximum compotum suum ad Scaccarium
pretium ‥ scire faciat baronibus ‥ super proximum compotum suum
de quibus [pavonibus ] in vendicione super compotum j, quia deficit
remittuntur W. preposito xlij s. de x quarteriis siliginis venditis super ultimum compotum de incremento exitus, quia inquisitum fuit quod sufficienter respondebat(
idem reddit compotum ‥ de xj s. viij d. receptis de ij quar. et dim. fabarum venditis super compotum
vel ante vel statim post compotum berthonarius de braseria mensuret totum braseum quod remanebit post compotum in annum futurum ‥ et, si aliquid inde deficiat, statim super compotum vendatur
vendicio super compotum: de rebus venditis super compotum vij li. ij s. viij d. quad.
oner[an ]tur de xxiiij s. de lactagio super compotum
respondet ‥ de ij s. vj d. de bruera vendita et concelata super compotum, prout compertum est per inquisicionem, et de ij s. oneratis super compotum de hiemacione duorum boum concelatorum super compotum
de diversis rebus disallocatis, subtractis et venditis super compotum
ut patet per ij paria literarum ipsius clerici de recepto ostensarum super ~um
pro iij virgatis ‥ de viridi(kersey emptis pro scaccario et domo compoti
locum unum ad quem sui ducatus Normannie exitus, proventus et commoda forerit adducta, quem cameram compotorum nuncupant, assignavit
unus clericorum domus nostre compoti
in reparacione ‥ domus compotorum
pro reparacione tabule ~i domus Scaccarii
de quo [A. de Douglas ], quia bastardus erat, modicum compotum tenuerunt amici ejus
compŭtus, ī, m. (computo), calcul, compte : discere computos Firm. Math. 1, 12, apprendre à compter.
Compotus, a Computo, as, numeratio, vel numeri assignatio, vel doctrinalis ars. Antiqui tamen dicebant Computus, sicut exigit derivatio, quod nos abhorremus, propter vocis absonantiam.Est igitur Computus
numeratio, vel
numeri assignatio: qua notione Julius Firmicus, si Scaligerum audimus, primus usus videtur. Idem Firmicus lib. 1. cap. 2 :
Cursus hos syderum assiduæ observatione Computationis invenimus.Infra :
Vides ut primos discentes Computos digitos tarda agitatione deflectant ?Lib. 3. cap. 11 :
Cælestium rerum scrutatores, alii enim Computos exercent, alii difficilium litterarum aut inventores aut magistri oriuntur.Lib. 4. cap. 1 :
Scient Computos, scient Musicam, etc.Cap. 2 :
Cœlestibus religionibus occupatos, seu peritis Computationibus syderum cursus interpretantes.Lib. 6. cap. 30 :
Et quantacumque Computus fecerit summam.S. Hieron. Epist. 58. cap. 2 :
Omnes propositionum vestrarum calles ad unum Computum confluunt.Utitur etiam Innocentius de Casis litterarum. Versus antiqui apud Hariulfum lib. 4. Chron. Centul. cap. 36 :
Leges Edwardi Confess. ubi de urbe Londinensi :Ex his thesaurus fit mercibus amplior unus, Quem numerare nequit, vel si quis Compota novit.
In ea itaque supersunt ardua Compota, et ambigua Placita coronæ, et Curiæ Domini Regis.
Ipsi enim erant doctores,Computatores et magistri, sive ad festivitates celebrandas, sive ad cætera.
Comparut en sa personne Jehan le Merchier, ou nom et comme procureur de laditte ville de Corbye, et a recognut comme les Compteurs de laditte ville, par certain sergent à mache d'icelle ville, avoient ou eussent fait contraindre, etc.Vide Ordinat. reg. Franc. tom. 9. pag. 610. art. 11.
Comptaige, in Ordinat. ann. 1415. ex Reg. 170. Chartoph. reg. ch. I :
Item les molleurs et Compteurs auront droit de Comptaige et mollage de toute maniere de busche vendue et livrée à Paris à compte et à molle.
Tenir compte, priser, Æstimare. Lit. remiss. ann. 1395. in Reg. 149. Chartoph. reg. ch. 164 :
Respondit dictus Raymundus quod ea quæ arrestaverateodem sensu, legitur in aliis Lit. ann. 1393. ex Reg. 144. ch. 265 :(bajulus) ipse desarrestabat, et quod de ejus arresto aliud Compotum non tenebat, quam de pejori fundo femoralium sive bracarum totius patriæ faciebat. Acompter,
La femme Jehan Poulain se complaignist que Pierre le Leu et Gilet son frere...... lui avoient dit vilenie, ..... disans qu'ilz ne Acomptoient à elle ne aux siens un festu.
Brussel, tom. 2. de Usu feudorum ad calcem pag.
Dominus Rex surrexit de camera requestarum, quæ tunc sibi fiebant, et ivit ad aliam minorem cameram bene prope, in qua erat paratum unum Computatorium.
Cameraantiqua est apud nos, et ipsi Regno, ut creditur, coæva ; probabilissimum enim est semper exstitisse viros Palatinos, quibus
Computaseu rationes ederentur denariorum fiscalium. His rationum Præfectis nullum erat olim stabile domicilium : quocumque Rex pergebat, pergebant et ipsi. Sunt qui putant
Cameram ComputorumParisiis a S. Ludovico stabilitam fuisse ; quod in illius Regis Præcepto anni 1262. legatur :
Que ceux qui auront receu et despendu les biens des villes, viennent à Paris pour rendre Compte à nos Gens, de leur recette et de leur dépense.Sed verisimilius est id non contigisse nisi regnante Philippo Pulchro, qui ut
Parlamentumita et
Cameram ComputorumParisiis constituit. Huic
Cameræ, quæ unica tum erat in toto regno Gallicano, rationes referebantur omnium Provinciarum : sed aliæ postmodum in variis urbibus institutæ sunt, quarum jurisdictio certis limitibus coercetur. Rotomagensis ab Henrico III. instituta Curiæ vectigalium ejus urbis ab eodem Rege conjuncta est ann. 1580. Aliæ sunt Divionensis, Nannetensis, Montispessulana, Aquensis, Gratianopolitana, Mettensis et Palensis, ambæ supremo harumce urbium Senatui copulatæ ; ac tandem Insulensis pro regionibus in ditionem Ludovici Magni redactis. In iis omnibus Curiis Præsides sunt, Regiarum rationum Magistri, Auditores, Correctores, Advocatus et Procurator generales, ac demum Scriba, aliique, sed inferioris ordinis Officiales seu Ministri.
Cameras ComputorumDalphini Viennenses quas
Computatorum Banchasappellabant. De his audiendus est Humbertus II. in sua Ordinatione de variis Officiorum generibus ann. 1340. in Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 402 :
Unde cupientes,inquit, imitari Prædecessorum nostrorum, aliorumque Regum et Principum bonos mores et anticas consuetudines pro reformatione agendorum suorum et consulto regimine, ut Computorum examinatio, dubiorum declaratio, et negotiorum concurrentium frequens collatio, modo et forma debitis fieri possint, Magistrorum Rationalium et Computatorum Bancham in dicta civitate Gratianopolitana teneri perpetuo statuimus et immutabiliter ordinamus, volentes quod quatuor inter Magistros Rationales et Computatores, et non plures, ad ipsum exercendum Officium sint certitudinaliter deputati, ibidem personaliter residendo, qui Computa nova et vetera, ac præsentia et futura diligenter examinent, neminem gravando prece, pretio, timore, gratia et amore, nec jura nostra aliquatenus obmittendo, nec minus pro dubiis concurrentibus declarandis ad nos, vel ad dictum nostrum Consilium debeant habere recursum, et alia conservare procurent quæ nos sub sigillo nostro trademus iisdem.
Ecclesiasticuspotissimum intelligitur, uti definitur a Durando lib. 8. Rational. cap. 1 :
Notitia cursus lunæ ac Kalendarum,seu
scientia certificandi tempus secundum solis et lunæ progressum. Quæ quidem methodus a Græcis
Embolismus, seu
mysterium embolismi, a parte totum. In Computo autem præsertim docentur, tempus Paschatis, Cyclus decemnovennalis, Epactæ, Bissextus, saltus Lunæ, 4. Tempora, Kalendæ, Idus, etc. Concurrentes, et alia hujusmodi. Eadmerus in Vita S. Wilfridi cap. 10 :
Quatuor ab eo libros Evangeliorum, rationabilem Paschæ terminum, aliaque nonnulla quæ in patria sua nequiverat, didicit.
Compotinotitiam Presbyteris et Clericis adeo necessariam censuerunt veteres, ut Statuta Ecclesiastica seu Episcoporum pro suis diœcesibus, pene omnia, illud iis magna cum sollicitudine ediscendum præscribant. Cap. Aquisgran. ann. 789. cap. 70. et Capitula Caroli M. lib. 1. cap. 68 :
Ut Scholæ legentium puerorum fiant, Psalmos, Notas, Cantus, Compotum, Grammaticam, ..... discant.Lib. 4. addit. 1. § 5 :
De Computo, ut partes discant omnes.Eadem habentur lib. 6. cap. 226.
Ut Presbyteri Computum discant.Ratherius Veronensis in Synodica ad Presbyteros, et Inquisitio de Presbyt. apud Reginonem cap. 92 :
Compostum minorem, id est, Epactas, Concurrentes, Regulares, Terminum Paschalem, et reliquos, si est possibile, sapiat.Ita apud Hincmarum in Capit. ann. 852. cap. 8. Haitonem Basileensem Episc. in Capit. cap. 6. Walterium Aurelian. Episc. in Capitul. cap. 22. Joan. Abbatem S. Arnulfi in Vita B. Joan. Abb. Gorziensis cap. 3. num 18. etc. Adde Lambecium lib. 2. Comment. de Bibl. Cæsar. pag. 212. Ea etiam notione
Compotumusurpat Aimoinus in Vita S. Abbonis Floriac. cap. 7 :
Post exaratas Compoti calculationes, post solis ac lunæ viarum declaratas dimensiones, in divinas quoque animum intendit.Rudolphus Presbyter auctor est Rabanum
de Computu confecisse dialogum unum. Hunc nuper edidit Steph. Baluzius lib. 1. Miscellan. Scripserunt præterea
CompotosVenerabilis Beda in Carminib. quæ inscribuntur
de Variis Computus regulis, et lib.
de Ratione Computi: Manfredus, cujus Compotus habetur tom. 1. operum ejusdem Bedæ : Gilda, cujus Compotum haberi MS. in Bibliotheca Cottoniana monet Usserius Armachanus in Epistol. Hibernic Pandulphus Capuanus, ut auctor est Petrus Diacon. de Viris illustr. Casin. cap. 26. Fulbertus in Poemat. pag. 180. Chilpericus, vel Helpericus Abbas, apud Vincentium Belvac. lib. 25. cap. 9. Trithemium et Mabillonium ; Cassiodorus, Richardus Præmonstr. Abbas apud Pithœum pag. 256. Magister Anianus, Durandus lib. 8. Rational. Joannes de Janua, ut ipse testatur in V.
Concurrens, et alii præter veteres, qui de Cyclo Paschali scripsere. Cujusmodi sunt e Græcis, S. Maximus, Andreas Cretensis, Nicephorus Gregoras, Isaacus Argyrus, et alii, quorum computos collegit Petavius, in Uranologio.
CompoustGallice, in Lit. remiss. ann. 1472. in Reg. 197. Chartoph. reg. ch. 278 :
Ung frere du suppliant qui va à l'escolle et alloit estudiant le Compoust.
Artis Computatoriæ magister, apud Monachum Engolismensem in Vita Caroli Magni ann. 787.
Calculator, apud eumdem eod. anno :
Victorius natione Aquitanicus, Calculator studiosissimus composuit Paschalem Cursum post quatuor priores Compotistas, id est, Hippolytum, Eusebium, Theophilum, et Prosperum.Charta Sancii Regis Navarræ 1061. apud
Yepezin Chronico Ordinis S. Benedicti tom. 4 :
Sunt præterea bene instructi ad Ecclesiastica officia Psalmistæ, Computistæ, Cantores, Lectores, et fide sancta pleni.Thwroczius in Carolo Rege Hungariæ cap. 97 :
Quorum Walachorum numerum ibi per Ungaros occisorum subtilis solummodo infernalis Compotista collegit.Epitaph. Joannis a Sacrobosco :
De Sacrobosco qui Compotista Joannes, etc.
Dedit etiam ei in manu Computorium,.id est, Kalendarium cum Necrologio communi solitum, inquit Mabillonius, in quo nomina defunctorum procerum scripta erant, etc
Cuentas, numerorum calculos, seu rationes vocant. Guill. de Thoco in Vita S. Thomæ Aquin. num. 106 :
Computum suum, cum quo quotiens diceret orationem Dominicam numeraret.Vide Capellina.
Nobis humiliter supplicarunt quod faceremus augeri et cudi dictam monetam Jaccensem, sub eadem lege, pondere, et figura, usque ad quatuor Compotos et dimidium, sic quod esset dimidius Compotus obolorum, et nos quatuor Compotos et dimidium faceremus cudi a festo S. Michaelis proximi ad tres annos continue numerandos.Eadem habentur in Charta Petri II. Reg. Arag. ann. 1350. ibidem.
SagetEpisc. Apamiarum circiter annum 1300. apud Marten. Anecd. tom. 1. col. 1333. C. :
Item mandavit sibi dictus Episcopus, quod haberet bonum cor et nobile, et quod omnia venirent sibi ad votum, asserens prædicta posse fieri de facili, quia Rex omnino nihil valebat, et mandavit sibi unum Computum de ave. Aves elegerunt in Regem quamdam avem vocatam Duc, et est avis pulchrior et major inter omnes aves, et accedit semel quod Pica conquesta fuerat de Accipitre dicto Domino Regi, et congregatis avibus, dictus Rex nihil dixit nisi quod flavit Vel. Idem de Rege nostro dicebat ipse Episcopus, qui ipse est pulchrior homo de mundo, et tamen nihil scit facere, nisi respicere homines.