ducere

ducere [CL] 1 (w. pers. obj.) to guide, bring, escort; b (under compulsion, esp. leg.). c to ‘draw’ (criminal to execution). d to lead, command (mil. or fig.). e to lead (fig.), induce. si quis laicus de monasterio monachum duxerit furtim, ‥ intret in monasterio Deo servire Theod. Pen. I 3. 1; angelicis turmis ad caeli culmina ductus Aldh. CE 3. 15; quasi contra ortum solis brumalem me ~ere coepit Bede HE V 12; aut unum hominem secum ~ebat pro honore v hidarum DB I 64v; docto crede dŭci, si vis ab eo bene dūci Serlo Wilt. 2. 28; Ib. 32 (v. ducenti); 1168 in liberatione Algari de L. probatoris et in apparatu ejus pro eo †discendo [sic MS] Pipe 36 (cf. ib. 174: pro ipso [probatore] ~endo et reducendo); ipsam [mulierem cecam] ad manum trahens secum in hospitium duxit Gir. Hug. III 3; Hist. Roff. 59v (v. chorea 4); 1381 (v. conscientia 2c).  b Ignatius Antiochiae ‥ episcopus ‥ cum ad passionem ~eretur Gildas EB 74; si in captivitatem ~ta fuerit, vir ejus v annos expectet Theod. Pen. II 12. 21; sorores / diri tortores ducunt e carcere caeco Aldh. VirgV 2223; si quis latronem ‥ ceperit et captum ultra duxerit ‥ (Leis Will.) GAS 497; 1219 positus fuit ‥ in prisona et fuit ~tus in pleno comitatu CurR VIII 142; 1313 in ferris ~tus fuit ad barram Eyre Kent I 81; opto quod nulla Trojana ~atur illuc captiva Trevet Troades 61.  c 1378 habeat judicium claye et ~atur a Guyhalda per Chepe MGL III 425.  d Theodbald ‥ cum omni illo, quern ipse ~ebat, exercitu peremtus est Bede HE I 34; ille qui ex parte AM ~et omnes suos homines qui sunt in Φ per paginas ΦT Ludus Angl. 161.  e Christianae pietatis, quae ad regnum perenne ~it, devotione Bede HE IV 14; pio ~tus amore Ib. V 7; 798 (12c) rex ‥ sera ~tus penitentia CS 291; auditores in benevolentiam ‥ ~endi Adel. ED 21 (v. docilitas); 11‥ monachi ~ti misericordia Feod. Durh. 127n; Bacon Tert. 187 (v. 2 confricare c); conscientia ~tus balliviam suam dimisit Latin Stories 124. 2 to marry: a (wife); b (husband). a si quis presbiter ‥ uxorem extraneam duxerit, ‥ deponatur Theod. Pen. I 9. 4; mallet si ditem ducere sponsam Aldh. VirgV 1269; uxores quas inlicite duxerunt Wulf. Æthelwold 16; DB II 232 (v. 1 amare 1b); fratres ‥ fratrum defunctorum uxores, non dico ~unt, sed traducunt, immo verius seducunt Gir. TH III 19; 1217 ita quod ‥ filiam Eustacii ‥ ~at in uxorem Pat 49; 1247 Willelmus I. dat dim. m. pro habenda saisina masuagii quod Willelmus le P. tenuit et pro ~enda relicta ipsius Willelmi SelPlMan 11; Higd. VII 23 (v. divortiare a); cum vir noviter duxerit uxorem [ME: haveð ilead wif ham] ‥, benigne aspicit ejus gestus AncrR 78.  b 1130 Willelmus filius Ricardi ‥ r. c. de xj li. et xiij s. et iiij d. ut mater sua ~eret virum ad electum suum Pipe 92. 3 a to drive (animals). b to lead (hounds). a ego ~o [AS: ic læde] eos [boves] ad pascua Ælf. Coll. 91; 1279 ~et ad aulam domini sui omnes oves quas habet a festo S. Mich. usque ad Natale Domini Hund. II 461a; 1283 debent ~ere et reducere porcos domini ad nemus Cust. Battle 30.  b †845 (11c) liberata ‥ ab hospitorum [sic] refectione vel venatorum ‥ et puerorum qui ~unt canes CS 450; c1175 (v. currere 2a); 1246 invenit ‥ messorem villate de B. ~entem duos mastinos contra defensum forestariorum SelPlForest 83; 1255 homines ‥ equites ‥ transierunt per landam de B. ~entes leporarios Ib. 31. 4 (naut.): a to tow. b to pilot or command (a ship). c (w. lighthouse as subj.) to guide seafarers. d (w. ship as subj.) to convey. a 1296 (v. cabula d).  b 1205 probos marinellos ad eas [galeas] ~endas Pat 52b; 1217 navem quam Thomas V. ~it Pat 68.  c errantes fluctibus actos / arcibus ex celsis signans ad litora duco Aldh. Aen. 92 (Farus) 8.  d 1336 in fretto navis conducte ad ducend’ stokfissh de S. Botholfo usque ad Novum Castrum Ac. Durh. 532; 1435 magistro navicule que duxit ambaxiatores Francie versus Franciam ExchScot 610. 5 to carry, cart (things); b (farm produce, esp. man.); c (w. cart as subj.). Thaddeus ‥ / quem duxisse ferunt Christi cum grammate scedam / Abgaro Aldh. CE 4. 12. 3; carrum in quo eadem ossa ~ebantur Bede HE III 11; 1173 (v. dolium 1a); c1228 meremium ‥ ad ~endum per aquam ad maneria sua Feod. Durh. 236 (cf. ib. 279: cum ipse aliquando precederet ~entes meremium, forestarii arestaverunt ipsos ~entes cum meremio); 1267 (v. districtio 5c); 1278 nullus qui ~it wysdam mensurat eam, sed ille qui ad hoc juratus fuerit (LBLond. A f. 130) MGL I 725; 1335 in expensis ‥ euncium Londonias ‥ pro ‥ cc libris ibidem ~endis Comp. Swith. 240; 1340 lanas ‥ ~i fecerunt (v. cokettare).  b † c1100 (14c) ~et fimum et vigilabit circa faudam (Ext. Binham) Med. E. Anglia 267; a1128 (v. apparare 1a); a1197 invenire debet viam ad ~endum fenum per terram suam (Ch. Marg. de Bohun) Camd. Misc. I 74; 1222 faciat [sic] iij quar. brasii et ~et inter duas aquas; et erit quietus de iij operationibus, nisi duxerit super diem festivum (Ext. Ely) Med. E. Anglia 260; c1283 debent facere quantum facit dim. hida, sc. sarculando, falcando, fenum vel bladum ~endo ‥ Cust. Battle 29.  c 1269 forestarius ‥ cepit de qualibet carecta ~ente buscam vel meremium ‥ iiij d. SelPlForest 51; s1323 ad preparand’ viam carecte episcopi ~entis harnesia de Thamisia apud hospicium episcopi Hist. Roff. f. 43. 6 a to derive. b (w. in consuetudinem) to turn into a custom, make a habit of. c to lead, point (to a conclusion). d to effect, bring (to a condition). a nomina de verno ducentes tempore prisca Aldh. Aen. 8 (Pliades) 5; genus a proavis ‥ nobile ‥ ~ens Bede HE II 1 p. 73; Correct. Alch. 5 (v. ductibilis 2).  b c1220 si quis silentium non tenere in consuetudinem duxerit Cap. Arr. 270.  c si ab effectibus arguatur ad causam, magis deducunt in oppositum et in errorem‥. proprietas istius nature ad extra est contingenter causare; et ad oppositum hujus magis effectus ~unt, in errorem‥. de proprietatibus eciam aliarum substanciarum patet idem, quia effectus magis ~unt in ‥ necessitatem earum quam in contingenciam Duns Ord. I 24–5.  d si limetur scissura [in tintinabulo] et ad equalitatem ~atur, fiet sonus clarus Quaest. Salern. Ba 1; c1240 consideravit quod si totam severitatem expenderet forsan legatus pape ‥ in irritum ~eret Higd. VII 35; si paciatur fluxum ventris restringatur ‥, quia citissime ~eret eum ad mortem J. Mirfield Brev. 86. 7 a to emit. b to draw, lead (fluid). c (med.) to draw out; cf. educere 4c. a ~ta crebro suspiria Aldh. VirgP 48; spissa statim spiramina / duelli ducunt agmina (Id.) Carm. Aldh. 1. 30.  b siccis nam laticum duxisti cautibus amnes Aldh. Aen. pref. 32; quanquam ambigant medici utrum in mediam cordis cellulam respiratio aerem continuo tractu ~at aut ‥ Alf. Angl. Cor 6. 4; c1228 requisitus de aque ductu, dicit quod vidit ‥ aquam ~i ad monasterium per terram episcopi Feod. Durh. 264; Bracton 221b (v. continue 1a); nec penetrativum ~et secum grossum ‥ nec stans retardabit currentem Bacon IX 116.  c scoria argenti ‥ miscetur medicaminibus per emplasticam et cicatricem ~entibus Alph. 178; quare uncia mirobalanorum si distemperetur in aqua frigida plus ~it quam uncia et semis si distemperetur cum aqua calida Quaest. Salern. R 34. 8 a to direct, guide the movement of. b to draw (a thread). c to draw compasses or (?) a circle. d to draw or trace a line (also fig.); cf. 7a supra. e (w. in se ipsum) to erect a square on (a line). f (math.) to multiply, (w. in se ipsum) to square. a Aldh. VirgV 2640 (v. contus a); a sinistra primum ad dexteram ~ebant stilum Bonif. Met. 112; obliquum cultrum a fronte victime usque ad caudam ante immolationem ~ere consueverant Alb. Lond. DG 6. 32; 1329 pro iiij hamis ferreis pro dicta rama post appensionem ejusdem inde ~enda [Building in Eng. 328: †ducendandum] KR Ac 467/6 m. 6.  c ~as compassum Dastin Ros. 12 (v. 1 compassus 1a).  d ~ta ex puncto E linea perpendiculari ET Rob. Angl. (I) Alg. 82; Adel. QN 71 (v. distrahere 5a); variarum gentium originalem a puncto lineam ~ere Gir. TH intr. p. 7; lineam rectam ~ere Bacon VIII 89 (v. curvus 1a); Peckham QA 121; Bradw. CD 36E (v. contingentia 1).  e in omni triangulo rectangulo, quadratum quod a latere recto angulo opposito in se ipsum ~to describitur equum est duobus quadratis que ex duobus reliquis lateribus conscribuntur Adel. Euclid 155.  f longitudo cortinorum viginti octo erat cubitorum, qui est numerus quaternarius septies ~tus Bede Tab. 427; Byrht. Man. 3 (v. duodecies); omnis integer, si ~atur in aliquam fractionem, ex genere illius fractionis efficitur Adel. Alch. 21 (cf. ib. 25: radix ‥ est cujuslibet numeri numerus qui in se ipsum ~tus ipsum efficiet); nunc dicendum est qui [numerus] proveniat exductu [l. ex ductu] cujuslibet terminorum primi ordinis ~ti in semetipsum aut ex quolibet uno in quemlibet alium ejusdem limitis ~to Ocreatus Helceph 133; de ratione denarii bis ~ti ad productionem millenarii Ad. Marsh Ep. 180; [novenarius numerus] si in se ~atur, 81 producit Mus. Mens. (Anon. VI) 399. 9 to lead (direct the course of) a road. b (w. road or sim. as subj.) to lead, run (also fig.); c (refl.). †680 (10c) haec sunt territoria ad P. pertinentia: ‥ ab occidente U. per illum portum ad locum qui dicitur H‥. et sic ~itur in Lang Port CS 50; 1313 quidam regiam viam duxit ex obliquo propter proficuum suum Eyre Kent I 91; 1430 ad aliam stratam que ~itur versus capellam (Ch.) Med. Bor. Snowd. 298.  b per latam diversorum vitiorum morti proclive ~entem ‥ discurrebant viam Gildas EB 22; B. V. Dunst. 25 (v. documentum 2b); viam quae ~it Cantuariam arripuit Osb. Mir. Dunst. 22; 1263 habeant unam largam viam ‥ que ~it de B. usque tenementum R. carectarii (Agardsley, Staffs) BBC 377; ‘iter cecum’ ‥ quod ~it ad infernum Trevet Troades 53; s1330 Thorne 2056 (v. gardinum 1b); c1350 usque ad altam viam que ~it de E. ad S. Dryburgh 231; 1420 quoddam venellum ~ens ad le Slyke Feod. Durh. 24n.  c quo se trames ~ebat Felix Guthl. 37; c1300 in illo viculo qui se ~it versus ‥ portam de W. Reg. Malm. I 117; 1349 cheminum quod se ~it a mari usque Ludam Pub. Works I 226. 10 a to lead (life). b to spend (time). a vitam sine crimine ducens Aldh. VirgV 828; usque ad diem Ascensionis ‥ vitam ~ebat Cuthb. Ob. Baedae clx; si sine te possimus vitam ~ere [AS: adreogan] Ælf. Coll. 98; 1290 cum ‥ ordinaverimus quod ‥ [Judei] per negociaciones et labores suos ~erent vitam suam (Stat. Jud.) SelPlJews xl; B. Virgo Maria, nonne solitariam vitam duxit [ME: ledde]?  AncrR 52; ‘degere evum’, i. e. ~ere vitam Trevet Troades 19; 1439 quamdiu ‥ vitam duxerit in humanis StatOx 261.  b ab illis abbas ubi moram hesternae diei duxerint sciscitabatur Felix Guthl. 43; noctem ~ebat pervigilem Bede HE V 6; 790 laetum duc diem Alcuin Ep. 8; o utinam laetos, pueri, feliciter annos / ducatis Frith. 634; pro ineptissima vanitate noctes ~imus insomnes Ailr. Spec. Car. II 24. 72. 573D; vigiles lunas et duros ducere soles J. Exon. BT VI 38; plurimas noctes ~ebam insompnes P. Cornw. Rev. I 205 p. 198. 11 to conduct: a (battle); b (dance); c (affair, proceedings). d (?) to convene (court). a 720 (v. duellum 1a); 1169 (v. consideratio 3).  b R. Cold. Cuthb. 136, etc. (v. chorea 1a).  c intelligens placitum non ~i per rectitudinem DB I 32; 1285 teneatur assistere ‥ Johanni in causa ‥ vel eciam ipsam causam incipere et ~ere, si necesse fuerit RGasc II 256; 1300 quod ‥ inter vos et ipsum hoc ita secrete ‥ ~atur quod ‥ inter alios nulla mencio habeatur Ib. III 400.  d 1225 ballivi ‥ non permittunt eos [coronatores] hundredum ~ere ‥ ut inquisiciones faciant SelPlCrown 117. 12 to reckon, consider: a (w. pro); b (w. gdv.); c (w. other compl.). a 803 si ‥ hoc nostrum mandatum ‥ spreverint et pro nihilo ~unt (Clovesho) CS 312; 956 (12c) nisi anathema fieri pro minimo ~at CS 957; omnem gloriam mundi pro nihilo duxit Ailr. Serm. 19. 318C; pro miraculo ~i Gir. TH III 27 (v. dominari 1a).  b nec putei laticem spernendum ducimus altum Aldh. VirgV 218; 1093 possessiones priori et conventui concessas ‥ propriis duximus exprimendas vocabulis Ch. Durh. *7 p. 56; c1190 eam [confirmacionem] ‥ sigilli nostri apposicione duximus corroborandam Cart. Osney IV 45; 1222 presenti scripto sigillum nostrum duximus apponendum Cart. Boarstall 6; 1255 rex tunc habebit consilium †quod [MS: quid] de assarto illo duxerit faciendum Cl 53; 1376 quousque dominus de eodem aliud duxerit disponendum Hal. Durh. 137.  c nos ‥ nullius momenti ~as Gildas EB 36; personas ‥ ad formam virginalis materiae congruentes praeterire incommodum duxi Aldh. VirgP 45; Bede HE V 2 (v. commodus 1); Ælf. Æthelwold 1, etc. (v. dignus 1b); de conviciis ‥, que si mihi ‥ dicta fuissent, semimortuum me ~erem H. Hunt. CM 1; quos nominare superfluum duxi H. Albus 89; ea ‥ non inutile duxi in unum congerere Gir. TH pref. p. 21. 13 to think fit, resolve: a (w. inf.); b (w. acc. & inf. pass.). a ea duximus summatim adjicere A. Tewk. Add. Thom. 1; s1189 de ‥ nominibus episcoporum duximus supersedere Diceto YH 68; a1198 cartam sigilli nostri testimonio duximus roborare Reg. Malm. II 13; 1226 nuntii quos ad predicandum ‥ in Anglia [Hospitalarii] duxerint destinare Pat 47; s1316 pauca ‥ huic scripto duxi inserere Trokelowe 95; 1335 forma commissionis ‥ valitura quousque duxerimus eam revocare Lit. Cant. II 111; Kymer 3 (v. curare 4a).  b Adel. QN 37 (v. cavatura b); 1257 in hujus rei fidem et testimonium presentibus sigillum nostrum duximus apponi (Lit. Episc. Sar.) SelPlForest lxxxix; 1448 huic ‥ scripto ‥ sigillum nostrum duximus apponi Reg. Whet. I 50.