essaium

1 essaium, ~a [AN essai, OF essaie < LL exagium] 1 assay, testing: a (w. ref. to mines); b (of metals and coinage); v. et. essaiamentum, exagium 1; c (of weights and measures); d (of bread and ale); cf. assisa 4. a 1307 in factura fornellorum et aliorum ingenitorum [sic] pro assag’ de mina extracta ibidem faciend’ KR Ac 260/19 m. 1; assag[ium] Ib. (v. essaiator a); 1325 de ‥ j balanc’ pro asag’ ‥ alia balancia pro assag’ (Comp. Minere) Pipe 170 r. 53.  b facto ~io per quod firma dealbatur Dial. Scac. I 5K; 1229 in primo assaio (v. dealbare 2b); 1236 habet respectum ‥ ad respondendum de asaia monete cunei sui KR Mem 14 m. 11; 1248 examinationem [monete] quam assaiam vocant in hunc modum fecerunt ‥ (Examinatio Monetae) Doc. Eng. Mint 54; a1273 faciet ‥ assayam (v. essaiator b); 1291 assagium monete nostre nove RGasc III 19; c1350 debet hujusmodi assaium auri fieri in igne per iij dies et iij noctes in olla cum cimento de pulvere tegularum bonarum et rubearum et sale de Peyto RBExch III 1009; 1408 j par bilanc’ pro subtili assaia AncD D 708; 1414 facto ‥ assaio in pondere cum standardo libre Turris London’ Pat 394 m. 29; 1534 factoque inde assaio per ignem, videlicet per libram subtilem ponderis post scissuram eorundem [denariorum etc.] prout moris est KR Ac 303/2.  c 1316 habuerunt ‥ assisam panis et cervisie et custodiam et assaiam mensurarum et ponderum ChartR 102 m. 2; c1345 assaia mensurarum de aldermanria Johannis de Selewode Arch. Ox. II 267; 1368 quia assaia mensurarum et ponderum omnisque cognicio et punicio transgressorum ‥ assise mensurarum et ponderum forstallatorum ‥ ad vos et officium vestrum pertineant RScot 919a; emendas assise panis ‥ necnon assaiam mensurarum et ponderum et omnia alia que ad coronam pertinent Reg. Brev. Orig. 279b.  d s1258 pistores ‥ quorum panes non ponderaverunt secundum assagum civitatis ‥ exaltati fuerunt in tumberella Leg. Ant. Lond. 41; 1331 idem E. nunquam usus est facere assayam panis seu cervisie diebus feriarum seu mercatorum preterquam in ultima feria PQW 146a; 1366 conservatores de die in diem cum necesse fuerit de cervisia tastum et assaiam facient et secundum valorem dicte cervisie tastate inde ponant assisam Cl 204 m. 6a; 1539 †asseisinam [sic] et assisam panis, vini, et cervisie fractam ac assisam mensurarum et ponderum Entries 425. 2 (monet.) trial plate, standard against which coin is assayed. b gold or silver which issues from assay. 1248 facta sunt duo assaia, pondus utriusque x s., quorum unum est de puro argento et aliud de argento ad cujus exemplar debet fieri moneta, que duo assaya quodam quonio impressa, posita sunt in thesauro domini regis Doc. Eng. Mint 54–5; comes Cornubie habet unum assaium de puro argento ponderis x s. Ib. 106; 1250 quelibet villa ubi faciat cambiam ‥ debet restituere assaisam suam regi (LTR Mem) Brit. Numism. J. XXII 105; 1251 de xxvj s. viij d. receptis de assaiis missis per diversas villas Anglie ubi cambium fuit Pipe m. 9 r. (unnumbered) 6.  b 1198 de quater xx et vj ~iis que computantur ei pro quater xx li. et lxxvij s. ad redigendum in legalem monetam Pipe 172; 1408 j pipa de eneo ad sufflandum ad assaiam ‥ j assaiam auri cum remedio et aliam assaiam sine remedio AncD D 708. 3 revenue from fine for breach of assay. nec ‥ abbas nec ‥ prior extra refectorium prandens aliquid de asseio habere consuevit Cust. Westm. 120: (cf. ib. 121: aliquid nomine assaii; ib. 114: de asaio); 1448 concessimus ‥ abbati et conventui ‥ quod habeant ‥ assaiam et assisam panis, vini etc. (Ch. Regis.) Reg. Whet. I 42.

2 essaium v. sagum