esse

1 esse [CL], ĕdere [LL] , to eat. natum, / ‥ / quem coctum laribus crudelis mater edebat Aldh. CE 4. 7. 27; dulcior et favo gustantum in faucibus eso Tatwine Aen. 1 (Philosophia) 7; non sum tam vorax ut omnia genera ciborum in una refectione edere [AS: etan] possim Ælf. Coll. 102; edendis dapibus, ætlicum estum GlH E 38; esse, comedere, vesci, cibare, epulari, prandere Osb. Glouc. Deriv. 192; cum dape vescor, ĕdo; sermonem cum loquor, ēdo Serlo Wilt. 2. 38; ne dicare loquax vel garrulus inter edentes D. Bec. 921; [precursor Domini] magis elegit in eremo locustas et mel silvestre edere quam ineptis divitiis et deliciis affluere (Lit.) M. Rievaulx 63; s1254 (v. 2 cardo 1a); edere AncrR 72 (v. deliciose).

2 esse [asCL, but w. freer use of tenses, more extensive use of periphrastic constructions, and non-classical use of inf.esseas sb., gd.essendum, and inf.fore] 1 (absol.) to be, exist: a (of person or living thing); b (of Supreme Being); c (of inanim. object); d (of abstr., phil.). V. et. exsistere 1, exstare 2a. a a802 hic semper non erimus, sed in alia quadam vita semper erimus Alcuin Ep. 243 (v. 6b infra); absque his ‥ elementis monachi esse non possunt Ord. Vit. III 2 (v. elementum 2a); Christus ‥ fuit capud ipsius Abel quando Abel erat. sed post fuit quando non erat, ergo membrum precessit capud S. Langton Quaest. 134; 1269 devenio homo vester ‥ ad portandum vobis fidem ‥ contra omnes qui sunt et mori possunt CBaron 78.  b Anselm (Mon. 4) I 18 (v. ens 1b); c1170 Deus ens nullo mediante Nig. Laur. 39. 2; Deum esse vix insipiens dubitat Bart. Angl. I 5; Jhesu vena dulcedinis, / Proles pudica numinis, / Verbum ens in principio J. Howd. Cyth. 1. 3; Duns Ord. III 185–6 (v. ens 1b); cujus nomen est Qui est Ledrede Carm. 1. 3.  c de civitatibus ‥ ubi nunquam ante fuerunt construendis Asser Alf. 91; lapides sunt et non vivunt Quaest. Salern. B 23.  d 1011 cuncta quae sunt ejus [sc. Dei] bonitate bona sunt Ch. Burton 33; aut est unum aut sunt plura per quae sunt cuncta quae sunt Anselm (Mon. 3) I 16; Gros. 126 (v. ens 1c); mensura adjacens ‥ motui diversimode distinguit motum et dicitur mensura sic diversificata: tempus transitum vel preteritum, tempus presens vel ens, tempus futurum vel postremum Ps.-Gros. Gram. 48; Bacon III 262 (v. desitio a); Manicheus ‥ asseruit duo fore [Higd. IV 24 p. 96: esse] principia, unum boni et lucis, alterum mali et tenebrarum Eul. Hist. I 334; c1363 antiquitas ‥ aliquando accipitur pro vetustate ‥ rerum entium (Wycl.) Ziz. 454; (Kyn.) Ziz. 9 (v. concordantia 3b). 2 to exist, be found. b (indicating passage of time) it is, there are, ago (cf. Fr. il y a); c (w. diu). ferunt genus esse hominum quos Graeci Sciapodas appellant Lib. Monstr. I 17; fuit in Mercia moderno tempore quidam ‥ rex nomine Offa Asser Alf. 14; sunt loca, sunt gentes, quibus est mactare parentes (R. Niger Vers.) Gerv. Tilb. II 3 (v. 5c infra); in regione Bullensi dicunt fore fontem Eul. Hist. I 1.  b nunc sunt iiij anni quod Willelmus manerium amisit DB I 129v; “non” ait “plusquam quindecim anni sunt quod ‥ lues ‥ multos monachorum extinxit” W. Malm. GR III 293.  c Anselm III 189; P. Blois Ep. 10. 27B (v. diu 1b); 1380 (v. 3 a 2e). 3 (of condition, state, or sim.) to exist, remain, be in force. b quid (sibi) est? what is the matter (with him)? . c quid erit de ‥ ? what will become of ‥? . d quid sit inter ‥? what is the difference between ‥ ? . sit [AS: sy] pax et concordia inter nos Ælf. Coll. 100; omnes hae consuetudines erant ibi quando rex Willelmus venit in Angliam DB I 1; quia calor erat, depositis amictibus in solo renone manebat Alex. Cant. Mir. 29 p. 217; s1225 ut que foreste remanere ut fuerunt prius ‥ debeant discernatur (v. deafforestare); cetera omnia et singula ‥ terminantur: exceptis legibus de burlawis, que per consensum vicinorum erunt RegiamM IV 39.  b interrogatus quid sibi esset V. Cuthb. I 3.  c p793 quid erit de grege, si pastor oberrat?  Alcuin Ep. 282; 1242 loquela illa remanet quousque sciatur quid erit de petitione Walerami CurR XVI 2279; quicquid fuerit de Friderico—sive sc. hereticus sive catholicus fuerit Ockham Pol. I 86.  d 799 quid sit inter aeternum et sempiternum ‥?  Alcuin Ep. 163. 4 (impers.) to be the case, to be so; b (w. ita or sic); cf. 7d infra. c (ellipt.) est qui, there is someone who; est quod, there is something which. d est quod, est ut, it is the case that. e (w. inf.) to be possible. f one is, they are (to do something). quid erit ubi nec pater nec filius ‥ conspicitur castus?  Gildas EB 109; absit ut meam putridam carnem ‥ incrassare debeam ‥ esto R. Merton f. 94; quod non esset Wycl. Log. III 104 (v. curvedo).  b sic fuit, ut verax fatur sermone sacerdos Aldh. VirgV 1567; 1221 unde solet ita esse, quod [etc.] (Quaest. Itineris) MGL I 63; non est sic de aliis Duns Sent. I ii 3. 6 (v. consignificativus); Wycl. Act. 73 (v. consequentia 3).  c ac si non esset quod timeretur Gildas EB 1; 790 sunt qui dicunt nos pro pace esse in illas partes mittendos Alcuin Ep. 7; 798 sunt qui sibi laudem quaerunt ex alterius reprehensione Ib. 149; 1070 judicatum est ut ‥ querela sic remaneret quousque ‥ dum esset qui ‥ querelae responderet Conc. Syn. 570; nec est qui ‥ J. Sal. Pol. 811A (v. confurere); nec erat de cetero qui eum ‥ in causam traheret Chr. Battle f. 91v; qualeque gaudium non est qui noverit, / non est qui pandere sermone poterit Walt. Wimb. Carm. 306.  d inde est quod, licet antiquam pellem mutare non possis, te tamen littere faciunt insanire‥. frequens est ut [ebrii] homines bestias putent J. Sal. Ep. 283 (270); esto quod papa posset in casu necessitatis constituere regem, hoc tamen non potest in prejudicium ‥ illorum ‥ ad quos spectat institucio regum, presertim ‥ illis ‥ inconsultis Ockham Pol. I 129; Conway Def. Mend. 1424 (recte 1324) (v. consecrate 2b); esto quod tenor sit in C gravi, contrapunctus debet esse in C acuto Hothby Contrap. FL 63.  e quid ergo prodest crudelem Christum invocare, / a Quo non sit misericordiam impetrare?  (Vers.) Osb. Mir. Dunst. 22; in ‥ antiquis cartis est animadvertere quantum ‥ verbis abstrusis ‥ delectentur W. Malm. GP V 196 p. 344; tunc videre erat quomodo artus spiritui famulabantur W. Fitzst. Thom. 142; ut est adhuc cernere, universos continuo revocavit ad pacem H. Reading (II) Cel. 30; est in fabrorum follibus videre Bart. Angl. III 15; de exemplari est loqui dupliciter Bacon VII 113; nec esset dare ‥ durabilitatem Wycl. Log. II 158 (v. durabilitas); quia ‥ non esset dare gradum eis Ib. III 33 (v. descriptibilis b).  f 1279 sunt recuperare ‥ vj li. (v. computarium b). 5 (w. dat. or prep.) to be property (of), to belong (to): a (of material possession or right); b (of physical attribute); c (of abstr. quality or condition). d quantum in me est, as far as in me lies, as much as I am able. a ipse archiepiscopus tenet T., quod semper fuit in monasterio DB I 8; W. episcopus tenuit de rege E. sed non erat de episcopatu suo DB I 43; de his habet archiepiscopus vj carucatas quas possunt arare iij carucae. hae sunt ad firmam aulae suae DB I 298; c1250 concessi eciam quod forisfactura ligne [sic] sit eis in iiij d. (Ch. Warton) EHR XVII 294; 1378 dicunt quod est ad predictam medietatem ejusdem A. medietas cujusdam scitus manerii ‥ item dicunt quod sunt ad predictam medietatem predicte A. de manerio predicto lxxiij s. iiij d. ob. de redditibus assise IMisc 213/5 m. 2.  b radices sunt illi ‥ longe Alph. 76 (v. constringere 1c).  c moris continui erat genti ut ‥ Gildas EB 21 (v. continuus 2a); o quanta ecclesiae matri laetitia ‥ foret Ib. 34; non est mihi moris ad hanc conditionem habere subjectos Ord. Vit. IV 4 p. 180; Ib. (v. 10c infra); ei fuit detrimento H. Hunt. HA VII 29 (v. detrimentum 2a); (R. Niger Vers.) Gerv. Tilb. II 3 (v. 2a supra); s1272 non sunt de substancia professionis (v. bene 5).  d a1254 in eam quantum in nobis est tanquam in uxorem legitimam consentimus Foed. I 520a. 6 a to be (at a place). b (w. local adv.) to be present, located, situated; c (w. adverbial phr.). d (w. local adv.) to be present, to appear, attend; e (w. prep., w. ref. to person or place); f (w. ad, w. ref. to occasion); g (w. dat.); h (ellipt.); i (of time) to be present. V. et. exsistere 2. a fui Tyntern Abbey tota die W. Worc. Itin. 36.  b Alcuin Ep. 243 (v. 1a supra); nemus longe est Ord. Vit. III 2 (v. elementum 2a); 1220 sumus in veniendo versus Salopesbiry, ita quod ibi erimus ‥ die lune proxima Pat 260 (v. 7c infra); si sol eternaliter esset sursum violenter, motus contrarius esset ei possibilis Fishacre Quaest. 51.  c Scylla monstrum ‥ in eo freto ‥ fuisse perhibetur Lib. Monstr. I 14; erat ‥ in eodem loco unica spinosa arbor Asser Alf. 39; omnia regna quae sunt inter mare Tyrrhenum et illum marinum sinum Ib. 70; in unaquaque navi erant homines xx et unus DB I 1; apostoli ‥ erant in deserto Ockham Pol. II 766 (v. deserere 3c).  d 1332 attachiati fuerunt essendi hic (v. attachiare 3b); c1335 quod summoneret predictum T‥. essendi hic a die Pasche in unum mensem proxime sequentem MGL I 411; c1377 predictus W. attachiatus est essendi hic ad eundem diem Ib. 395.  e ut ‥ monstraretur non nisi innoxios ‥ in dominica domu esse debere Gildas EB 69; ut per sex menses mecum fueris et tantundem in Britannia Asser Alf. 79; qui in collegio fuerit (Quad.) GAS 103 (v. accredulitare); (Leg. Hen. 87. 8) Ib. 602 (v. collegium 1a); c1185 essoniatur de esse ultra mare Glanv. I 25; 1214 habuit quandam hacham in manu sua et fuit extra domum Ib. 173; 1229, 1266 (v. ad 2f); 1284 ita quod eo die coram justiciariis ‥ esse non possit Reg. Malm. I 239; s1316 ubi cum domino Ricardo L. milite fuissent in prandio (Chr. Abingd.) EHR XXVI 730; 1353 breve ad eligendos duos cives ad essendos coram consilio regis (LBLond. G f. 8) MGL I 626; s1382 ei permiserunt intrare cum omni turba secum essencium bellatorum Wals. HA II 82; videbatur mihi ‥ me in regno meo fore consulesque ‥ pariter assistere (Visio Æthelberti) Ciren. II 281; c1507 liberatus est de essendo coram eisdem superiore et concilio ‥ ad respondendum superiori et parti pro delicto per eum nequiter commisso Lib. Kilken. 132.  f R. vult probare per illos homines qui ad suas conventiones fuerunt DB II 287; c1162 fuerunt ad divisam (v. dividere 9c); 1212 fuit cum eo ad plura alia latrocinia CurR VII 339; 1227 (v. depraedatio b); 1283 quilibet istorum ‥ debet esse ad fenum colligendum Cust. Battle 31; 1318 (v. dissaisina b).  g 1218 sub sigillis illorum qui vobiscum fuerint mensuracion[i] faciende Pat 163.  h 1218 summoneantur quod sint a die Purificacionis in xv dies ‥; fuit summonitus quod esset in crastino octabarum S. Hillarii Eyre Yorks 68.  i ‘prope est dies Domini’. si tunc prope erat, quid nunc putabitur?  Gildas EB 44. 7 (w. adverbial phr.) to be (in specified condition or situation); b (w. abl. of gd.); c (w. prep. & abl. of gd.); d (w. adv. of manner; cf. 4b supra). V. et. exsistere 5, exstare 3b. qui iram corde multo tempore retinet in morte est Gildas Pen. 17; si ‥ in consuetudine non erit ei multum bibere ‥ nihil nocet Theod. Pen. I 1. 4 (v. 10e infra); nec ab re est unum ‥ enarrare Bede HE III 2 (v. 3 a 5d); omnes Angli et Saxones qui ‥ cum paganis sub captivitate erant ‥ se subdiderunt Asser Alf. 83; tunc se defendit pro x hid’, modo pro viij hid’ ‥ tamen fuit pro xv hid’, sed rex E. condonavit pro xj hid’ ut dicunt DB I 58v; DB I 31, 41; c1120 (v. de 12b); ut omnis homo liber sit in hundreto et decima (Quad. rub.) GAS 536; et in hundreto sit et decima (Leg. Hen. 8. 2) Ib. 554; si quis hominem habeat qui ei nolit esse ad rectum ‥ (Ib. 43. 4) Ib. 569; c1132 de terris ‥ que erant in calumnia inter nos (v. concordia 2b); in hac opinione ‥ non solum ipse sed et patria fere tota ‥ erat Gir. Invect. V 15 (v. deceptorius b); 1216 non fuit ‥ contra nos in hac guerra Pat 6; 1225 etc. (v. ad 7d); 1227 (v. 1 assisa 1a); c1228 (v. controversia); 1235 (v. de 12g); 1242, 1262 (v. ad 2j); 1268 Petrus fuit contra ‥ regem (v. contra 4b); State Tri. Ed. I 54 (v. contra 4c); Ib. 64, etc. (v. de 12e); 1290 etc. (v. de 12d); 1294 Ockham Dial. 519 (v. de 12c); 1297 in hoc non fuerunt in aliqua negligencia sive culpa RGasc III 372; 1326 domicellus qui dixit se esse cum comite Kancie Lit. Cant. I 173; Ockham Dial. 478 (v. caritas 2b); 1337 (v. de 12h).  b 1242 idem R., sicut fuit veniendo versus curiam, cecidit ‥ de equo CurR XVI 2337.  c 1214 quesivit candelam ut iret cubitum; sicut fuit in eundo versus lectum ‥ CurR VII 171; 1220 rex Scoccie est in veniendo versus partes istas Ib. VIII 361; 1220 (v. 6b supra); 1242 quedam navis est in veniendo de Hyspannia Cl 502; 1342 grangia ‥ excepta, que jam est in corrigendo seu reparando Vis. Totnes 110; rector ‥ habet unum scriptorem qui est in scribendo novos [libros] Ib. 117; c1448 toto tempore quo ‥ scole in construendo fuerint StatOx 271.  d Deo ‥ possibilius ‥ videtur quod non est ad esse ‥ quam quod male est ‥ emendari Pull. Sent. 745A; quia non sunt simul Hales Sent. I 259 (v. correlativus b). 8 (w. adverbial phr.): a (denoting origin from place); b (denoting composition from material); c (denoting propagation); d (denoting derivation or issue from abstr.). a ab Hibernia potestne aliquid boni esse? [cf. John ii 47] Gir. TH intr. p. 6.  b pars feretri est de argento Lib. Eli. III 50 (v. deauratura); 1388 primum par est de rubeo velvett (v. custos 10c).  c quedam vegetabilia sunt per ramos, quedam per semina, quedam nascuntur sine semine Bacon V 120.  d DB I 133v; 1228 (v. de 12a); si universitas rerum est ex aliqua materia ‥ Anselm (Mon. 7) I 21; eam que est a verbis Balsh. AD 67 (v. demonstrare 2a); esse est a perfectione rei J. Blund An. 323; in hiis que sunt a casu vel a nobis Gros. 198 (v. 3 a 6f). 9 (w. adj. as compl.) to be (of specified description); b (w. adv.); c (w. inf. or noun cl. as subj.). V. et. exsistere 4, exstare 3a. quid ‥ deformius ‥ potest ‥ esse ‥ quam Deo timorem ‥ denegare Gildas EB 4; me ‥ rogabit ut ‥ familiaris ei essem Asser Alf. 79; en qui confirmas Christum fore cunctipotentem Frith. 504; die quo rex fuit vivus et mortuus DB I 45; memores estote G. Mon. X 8; est oblīta [gl.: tradita oblivioni] Deum meretrix, ens [gl.: existens] oblīta [gl.: squasse] sorde [gl.: sordida, englue] H. Avr. CG 7v. 3 (v. 13 infra); a1296 concernentes porcionem ad pauperum sustentacionem ‥ assignatam nimis fore exilem (Ch. Abbatis) Reg. Malm. II app. 368; s1355 rex proclamari fecit ‥ quod ‥ sagittarii forent parati apud S‥. ad transfretandum cum eo apud C. Avesb. 125b; putabat enim ipsum rusticum fuisse Eul. Hist. I 379; num ignoras hoc nobis naturaliter fore proprium Brompton 1045; tales scientes fore simoniacos ‥ eis in crimine simonie participant Paul. Angl. ASP 1539; peto quod ex tunc declaretis illas [conclusiones] prout sunt esse veras et rectas Pecock Abbr. 616.  b sat erat patria expunxisse beatum Frith. 682; quisquis ‥ tota mente in peccata migrat, vix est ut redeat R. Niger Mil. III prol..  c non satis foret ut quadro cum cardine mundus / ‥ / usibus humanis serviret?  Aldh. VirgV 2689; novi ‥ multum mihi esse necesse vigiliis ‥ insistere Bede HE IV 23 p. 265; dolorosum est describere G. Mon. XI 2 (v. describere 3a); certo certius est quod ‥ Neckam NR I 10 (v. certus 2c); 1226 (v. desiccare 1c); non necesse est hoc fieri Gros. Quaest. Theol. 197; difficillimum est ‥ concludere Duns Ord. III 41 (v. difficilis 1a). 10 (w. sb. as compl.); b (w. sb. or pron. in agreement as compl.); c (w. compl. in gen.); d (w. compl. in dat.); e (w. inf. or noun cl. as subj.); f (w. inf. or noun cl. as compl.). V. et. exsistere 5, exstare 3c. 1196 canonici ‥ concesserunt michi et meis fore participes beneficiorum et orationum AncD A 2507; 1324 calumniavit jus suum essendi marescallus MGL II 297; 1393 concessio unius orphane essende monialis in prioratu de Kylburne (LB Lond. H f. 288) MGL I 611; 1422 aliis finibus factis de diversis personis ad essendos liberos burgenses in villa Lib. Kilken. 87; 1567 concessimus eidem Nicholao Barham officium unius servientium nostrorum ad legem, habendum ‥ dictum officium, necnon ad essendum unum servientium ad legem quamdiu nobis placuerit (Auditor’s Patent Bk.) War. Issue 2452 f. 157d..  b interdictum apostoli denegantis posse adulteros regni caelestis esse municipes suspicis?  Gildas EB 32; E. et A., qui sponsi earum futuri fore credebantur ‥ impetrant ut ‥ Aldh. VirgP 52; cum ‥ successorem fore Ceoluulfum decrevisset Bede HE V 23; hanc creaturam N. formatici sive casei sive butyri sive sit quod sit Egb. Pont. 132; sive sis [AS: þu sy] sacerdos ‥, seu miles ‥, esto quod es Ælf. Coll. 100; a1089 quatinus ‥ abbatissam esse abbatissam et priorem esse priorem jubeatis Lanfr. Ep. 31 (59); grammaticus non est idem quod homo, id est non habent eandem definitionem Anselm (Gram. 5) I 149 (v. 11b infra); qui fuerint mores hominis vicinia novit D. Bec. 587; parvus adulator ‥ / ‥ / inter magnates magnus fertur fore vates Ib. 598; licet ‥ mediocribus esse poetis non liceat Gir. TH intr. p. 4; 1254 hoc idem est de lardario CalIMisc I 70; 1279 occasione mortis Petri ‥ de qua se fore culpabilem diffitetur RGasc II 84; 1291 eundem fore apostatam ‥ nullatenus ignorantes (Compositio) Mon. Francisc. II 35; negat scienciam fore clavem distinctam realiter a clave potencie Ockham Pol. II 825; Cristi discipulos affirmant se fore fratres Gower VC IV 717; 1446 scientes Thomam ‥ fore apparitorem (v. apparitor b).  c moris continui erat Gildas EB 21 (v. continuus 2a); nos, licet vilissimae qualitatis simus Ib. 36; [Sciapodes] sunt celerrimae naturae Lib. Monstr. I 17; Bede HE V 24 (v. 2 cum 1b); ‘duorum’ rationis est, ‘duum’ eufoniae GlC D 378–9; a994 et unde est / hoc nomen tractum? cujus generis siet, ede Altercatio 30; 774 (10c) ut esset juris ecclesiastici (v. ecclesiasticus 1b); s1016 (v. consilium 1d); non est ‥ moris Ord. Vit. IV 4 p. 180 (v. 5c supra); a1154 sacerdotalis officii est ‥ (v. erroneus 3a); Dial. Scac. I 5F (v. 1 constabularia d); Domini est corrigere Hales Qu. 510 (v. corrigere 3c); a ventre clauditur cujus est claudere Walt. Wimb. Carm. 116; 1309 arbores ‥ sunt ipsius archiepiscopi (v. drovedenna); cujus ‥ consecraciones ‥ nullius essent momenti Ockham Dial. 578 (v. consecratio 2a); 1368 (v. duellum 3b); canum est †baulare [l. baubare] ‥, boum mugire CathA.  d pastores qui exemplo esse omni plebi debuerint Gildas EB 21; despectui erat Eadmer V. Dunst. 6 (v. 1 despectus 1a); multos filios ‥ qui in ‥ Anglia hostibus in armis magno terrori fuerunt Ord. Vit. III 2 p. 22; quod maximo ‥ fuit detrimento H. Hunt. HA VII 29 (v. detrimentum 2a).  e Theod. Pen. I 1. 4 (v. 7a supra); cum humanae sit naturae ‥ caricis nutriri Aldh. PR 114; suum ‥ operari est suum intelligere Gros. Quaest. Theol. 194; 1288 (v. contumultuare); 1441 nobis cordi fuit ambassiatores ‥ direxisse Bekynton II 98 (v. cor 2a).  f a1089 non sum quod putas, sed sim quia putas Lanfr. Ep. 61 (50); ficta ruina mali moneat mala vera caveri. / palma fuisse mihi non erit absque fore Babio 302. 11 (expressing equivalence): a (of word) to mean; b hoc est, id est, that is (introducing more accurate or explicit expression). a esse cum successione ‥ cadit in circumlocucione presentis et dicitur de re presenti et idem est sic ‘amatus sum’ quod ‘amor’; esse autem cum permanencia est esse ad quod terminatur fieri ‥ et dicitur de re preterita ut ‘amatus sum, es, est’ Bacon XV 149 (v. 13a infra); dicitur apozima ab apos quod est ‘decoccio’ et zeo quod est ‘ferveo’, i. decoccio fervens SB 11.  b in arca [Noe], hoc est nunc ecclesia Gildas EB 69; id est Anselm (Gram. 5) I 149 (v. 10b supra); hoc est Ib. (Mon. 4) I 20 (v. ens 3); duo boves validi ‥ id est rex et archiepiscopus Cantuariensis W. Malm. GP I 48; id est Gros. 126 (v. ens 1c); hoc est embrocare Gad. 50v. 2 (v. embrochare). 12 (w. verbal form as compl.): a (fut. ppl.); b (pr. ppl.); v. et. exsistere 6. a omnia quae sibi dicta erant recordans indubitata spe ‥ futura fore credebat Felix Guthl. 52.  b nos fuimus stantes in culmine muri Alcuin SS Ebor 963; 795 dignans fuisti Ep. Alcuin. 46; c1140 parva mihi commissa domus caret his alimentis / est humana quibus natura fruens elementis Osb. Clar. Ep. 32; herens ‥ fuerit V. Merl. 837 (v. echenais); 1218 ne ‥ debita nostra ‥ remaneant insoluta, et ne inde simus perdentes Pat 180; s1223 cum ipso fuerant surgentes primo diluculo et videntes se ‥ circumseptos ‥ obstupuerunt Chr. Man 88; 1242 ei sint intendentes (v. 2 constabularius 5a); 1242 dum nostri essent ‥ dormientes (v. 1 credere 5b); 1267 nos per consequens valde inde sumus perdentes (Oxford) BBC 244; 1294 unusquisque burgensium essoniabit alterum ad curiam sine calumpnia quando fuerint absentes (Chesterfield) Ib. 202; s1356 intravit domum ubi erant sedentes Avesb. 135b; a musca carnes tunc servans non fuit olla Gower VC I 607; patrocinium illud patriarchale rex ipse ‥ fuit ‥ excipiens Elmh. Cant. 79. 13 (as auxiliary vb.): a (pres. w. p. ppl. as pres.); b (pres. or inf. w. p. ppl. as perf.); c (imperf. or perf. w. p. ppl. as perf.); d (imperf. w. p. ppl. as pluperfect); e (fut. or fut. perf. w. p. ppl. as fut. perf.); f (w. fut. ppl.); g (gd. or gdv.); h (w. inf., infl. by ME grammar). V. et. exsistere 7, exstare 4. a idem est ‥ “amatus sum” quod “amor” Bacon XV 149 (v. 11a supra); c1310 nomina aliquorum sunt scripta (Lit. Collectorum Apostol.) EHR XLI 353; s1430 quod milites ‥ essent electi (v. eligere 2g).  b H. Avr. CG 7v. 3 (v. 9a supra); 1291 domus in qua Johannes queritur predictum ciphum fore captum Law Merch. II 51; differencia est inter ‥ alterari et alteratum esse Ockham Pol. II 602; s1400 terra Wallie ‥ conquesta fore dinoscitur (v. conquaerere 2a).  c cum ‥ multa venalia in forum fuissent conlata Bede HE II 1; injustum ‥ videbatur ‥ loca in quibus ‥ coronatus fueram ‥ derelinquere, nisi coactus Asser Alf. 79; 1219 positus fuit ‥ in prisona (v. ducere 1b); s1264 statutum fuit ‥ ne aliquis advocatus fuisset essoinator in Hustengo Leg. Ant. Lond. 70; cum circumlocucio ‥ fiat per participium et verbum de preterito, ut “amatus fui”, non fiet per presens Bacon XV 147; 1313 ductus fuit ad barram (v. ducere 1b); 1314 cum ‥ fuerim pro excommunicato denunciatus (v. condemnatorius); s1430 cum in statuto ‥ ordinatum fuisset quod ‥ (v. eligere 2g).  d urbes, quae ‥ ob metum hostium collocatae fuerant, directo librant Gildas EB 18; paucos Britones ‥ occiderunt; ceteri ‥ accolae ‥ ante ‥ occisi erant Asser Alf. 2.  e nisi citius ‥ conversus fueris ad Dominum, ensem in te vibrabit ‥ rex [cf. Psalm. vii 13] Gildas EB 30; a1188 ab omni officio curie ero depositus (v. consentire 2c).  f indecens ‥ est si in hoc mundo habuerimus odio quos ibi sumus habituri karissimos Anselm Misc. 298.  g qui cum ipso nomine certatim delendi erant Gildas EB 27; egenis eleemosynam esse dandam ‥ praedicantes Ib. 66; credendum est quia ‥ Bede HE III 22; 793 non est ‥ conversio disperanda Alcuin Ep. 23 (v. desperare a); 1073 omnia ‥ reseravi quae reseranda esse ‥ judicavi Lanfr. Ep. 43 (18); 1345 brevia predictis custodi, fratribus ‥ ac eciam vicecomiti Ebor’ de esse intendenda remaneant affilata inter recorda Mem. Ripon I 229; 1433 determinando ‥ quomodo senciendum esset (v. conceptus 2a); 1433 ambassiatores ‥ mittendi essent (v. consolitus).  h 1196 debuit esse exhereditari [sic] CurR I 19. 14 (inf. esse, fore, fuisse, or gd. essendum as sb. n.): a condition, state; v. et. 2 essentia 3. b essence, nature; v. et. ens 2, entitas 2, 2 essentia 4. c existence; v. et. ens 3, entitas 3, 2 essentia 5. d being present, attendance. e (perf. inf. fuisse) past. f (inf. fore) future. a pro statu vero causarum et esse temporum et modo inplacitatorum (Leg. Hen. 49. 2) GAS 572; queritis esse meum; querentibus ordine pandam H. Hunt. HA XI 169; uno modo contingit loqui quantum ad essentias suas ‥ alio modo ad esse naturale et transmutationem Bacon VIII 35; videtur quod ista ‥ possint significare diversa esse ejusdem rei specifice Ib. XIV 76; qui ‥ vos ad esse clericale creavimus studiorum vestrorum fabricas appellatis R. Bury Phil. 4. 70.  b sors oblita sui stabilis sors desinit esse; / non variando vices deserit esse suum R. Partes 226; esse viri scire sitiens, non ejus ab hoste / explores quis sit D. Bec. 584; 1187 (v. 1 continentia 3); c1200 adde quod esse rei cujuslibet assero majus / ipsa re Neckam DS I 111 (cf. ib. 37: esse Dei Deus est).  c 1011 quia a summo bono essendi ceperant formam bona sunt Ch. Burton 33; clarum est rationalem creaturam totum suum posse et velle ad memorandum et intelligendum et amandum summum bonum impendere debere, ad quod ipsum esse suum se cognoscit habere Anselm (Mon. 68) I 79; alia [animalia] ‥ ipsum esse suum fuge levitate conservant Adel. QN 15; [anima] a simplici esse ‥ multa varietatum ‥ possibilitate discordat Alf. Angl. Cor 16. 13; res de non esse munus producit ad esse D. Bec. 1545; a1200 benignitatem autem artificis summi loquuntur conservatio rei in esse et utilitas ejusdem Neckam NR II prol.; de non esse Potens produxit in esse potenter Id. DS I 57; c1205 quamdiu domus manet in esse, domus ut formata in esse servetur Gros. Ep. 1 p. 5; sic mundi machina in esse ordine debito servaretur Bart. Angl. IV 4 (v. debere 2); ab intelligentia intelligente seipsam, in quantum ipsa habet esse possibile, fluit in eam anima celi ‥ J. Blund An. 13; esse quod est a creatione est supra esse naturale Ib. 17; anima secundum suum esse concretum partim est de physica et partim est de metaphysica Ib. 21; anima rationalis ‥ habens perpetuitatem essendi Ib. 38; memento matris tue, cujus viscera te cum angustiis intolerabilibus ad esse perduxerunt M. Par. Maj. I 57 (cf. G. Mon. III 7: te in mundum produxit); Ps.-Gros. Summa 292 (v. entitas 2); non quantum illud esse quod habet per materiam ‥ set quantum ad esse essentie Bacon VIII 70; Id. Maj. II 43 (v. corporalis 2b); Duns Ord. III 185–6 (v. ens 1b); 1337 universitas ‥ temporibus ‥ vestris condignos flores producens in esse, indies lauda-biliter cepit pululare FormOx 96; Wycl. Quaest. Log. 262 (v. desinentia); si cause essendi simonie ad factum ‥ concurrunt, non potest Papa naturam rei aliter quam est appellare Paul. Angl. ASP 1549.  d 1432 quam quidem summam ‥ ab eis ‥ pro certis negociis et agendis suis in ultimo esse nostro ibidem mutuatus est Cl 282 m. 6.  e Babio 302 (v. 10f supra).  f Babio 302 (v. 10f supra). 15 (gd., gdv. essendum). 1332 (v. 6d supra); c1335 (v. 6d supra); c1337 (v. 6d supra); 1353 (v. 6e supra); c1507 (v. 6e supra); 1324 (v. 10a supra); 1393 (v. 10a supra); 1422 (v. 10a supra); 1567 (v. 10a supra); 1011 J. Blund An. 38; Paul. Angl. ASP 1549 (v. 14c supra). 16 (inf. fore): a (as pres. inf.); b (forming subj. with fut. force, forem, ~s, ~t etc.); c (w. p. ppl. as perf. pass. inf.); d (inf. as sb.) the future. a Eul. Hist. I 334 (v. 1d supra); Ib. I 1 (v. 2a supra); Ciren. II 281 (v. 6e supra); Frith. 504; a1296 Brompton 1045 (v. 9a supra); 1196 (v. 10a supra); Aldh. VirgP 52; Bede HE V 23; D. Bec. 598; 1279, 1291 Ockham Pol. II 825; Gower VC IV 717; 1446 (v. 10b supra).  b Gildas EB 34 (v. 5c supra); s1355 (v. 9a supra); Aldh. VirgV 2689 (v. 9c supra).  c s1400 (v. 13b supra).  d Babio 302 (v. 10f, 14f supra).