extendere

extendere [CL] 1 to stretch, make taut; b to pitch (tent); c to extend, spread out. d (anat.; pass. in middle sense) to become erect. e (p. ppl. extensum as sb. n.) straight gut; cf. extalis. 1236 ad pannos faciendos, siccandos, ~endos, et alias modis necessariis preparandos (Pat) RL II 11; Gilb. II 89v. 1 (v. extensivus a); Gad. 128v. 2 (v. extrorsum); 1370 cum cultellis extractis et arcubus extensis ad pugnandum Pat 281 m. 6; 1378 balistis eorum extensis ‥ [? l. modo] guerrino IMisc 220/7 m. 4.  b extento [v. l. extenso] desuper papilione Bede HE IV 17 p. 245; Jacob cum filiis in monte Galaad ~it tabernaculum Ad. Dore Pictor 157; 1233 (v. distendere 2a).  c distenta, i. extenta, aþened, tobræd GlH D 667; festivae mappae super tabulas refectorii sint extensae Lanfr. Const. 129; partes que infra eandem summam continentur accipe, et eas multiplicando tamdiu per tabulam, i. e. abacum, ~e, donec et ipse, i. e. partes extense, vel equentur vel superent divisores; et tunc divisionem incipe Thurkill Abac. 63v; quia [ferrum] non posset ~i nisi humiditas compararetur ei Quaest. Salern. B 162.  d cum videmus aliquem uti veneriis ‥ virga movetur, inflatur, et ~itur Quaest. Salern. P 8.  e Ps.-Ric. Anat. 35 (v. extalis). 2 to reach out (part of body); b (w. bracchium, fig.) to exert authority; v. et. 8a infra; c (w. manum & ad or in) to lay hands on, take action concerning, interfere with. extensis manibus Deo gratias agere non est oblitus Cuthb. Ob. Baedae clxi; ut neque pedem posset ad ambulandum ~ere Lantfr. Swith. 3; ille seminecem [Eadmundum] ‥ jubet caput extendere Abbo Edm. 10; manus ~ere [ME: putten honden utward] AncrR 34.  b Byrht. V. Osw. 464, etc. (v. bracchium 2b).  c manus nisus est ~ere in Deo cernua innocentium colla Byrht. HR 3 p. 7; a1161 ne quis in bona ecclesie sancte Werburge manum violentam ~at Doc. Theob. 69 (= Cart. Chester p. 129); 1167 ne scelerosus ille ‥ in res monachorum ‥ manum posset ~ere J. Sal. Ep. 228 (236 p. 444); 1226 ne ad res sive mercandisas mercatorum partium vestrarum in potestatem et terram nostram venientium manus ~eremus Pat 85; 1297 nec ob vestri defectum manus ad id ‥ gravius ~amus Reg. Cant. 173; 1314 inhibemus omnibus nostris officialibus ‥ ne ad premissa [emolumenta, etc.] modo quolibet manus ~ant RGasc IV 1133; licet pro premissis possemus ad vos, exigente justicia, manum ~ere perquam gravem Ib. 1182. 3 (pass. in middle sense or refl.) to stretch out (one’s body), lie full length; b (w. ref. to cross, rack, or sim.). c to reach (by stretching). miser, cur ‥ sic in trunco jaces extensus?  Wulf. Æthelwold 46 (cf. Ælf. Æthelwold 28); ~itur pro mortuo Ad. Usk 101 (v. 1 ecstasis b); quidam enim dum cantant ~unt se et hic inde se flectunt ac si febribus essent vexati, quod valde inhonestum est Tunst. 251.  b ipse [Petrus] postea extensus est in cruce pro fide Christi Ælf. Ep. 2. 187; Ann. Dunstable 95; Fortescue LLA 22 (v. 2 eculeus 2a); ejus preciosum corpus extensum [ME: isprad] in cruce AncrR 154.  c 1488 si equitator ‥ super equum suum sedens ‥ tenens arcum suum per medium poterit ~ere usque ad summitatem suprem’ rame [sic] viridis alicujus arboris habentis per majores partes mortuas ramas in cacumine, quod illa arbor vocetur a ronpyke, et non aliter (Sutton Coldfield) DL CourtR 127/1901A m. 1. 4 to extend (in space), have length, area, or volume: a (pass. in middle sense); b (refl.); c (intr.). d (w. adverbial acc.). a monstrum ‥ cujus corpus per viij jugera ibi porrectum ~itur Lib. Monstr. I 47; quae in longitudine et latitudine aequali mensura ~ebatur Byrht. V. Ecgwini 382; cum ‥ longitudo ab austro in boream extensa jaceat, illa [sc. Britannia] octingenta milia passuum in longum ‥ habet Gir. TH I 2; a1237 concessi ‥ dimidiam acram terre ‥ et xx perticatas terre de longitudine extense a dicta dimidia acra versus Polre Cart. Bilsington 86; Bacon XIII 145 (v. dimensionaliter); notaret fidelis quomodo concedi debeat quod corpus Christi est extensum in hoc sacramento; quia panis extensus et tamen nec ipsum nec aliqua pars ejus ibi ~itur, sed habet esse spirituale Wycl. Conf. 508; Wycl. Conf. 115 (v. dimensionaliter).  b crescentes paulatim ignes usque ad invicem sese ~erunt Bede HE III 19 p. 165; 1230 per medium cujusdam bosci qui se ~it usque ad quandam foreram, que forera se ~it de bosco illo usque ad magnum iter de Irnham CurR XIV 167; 1255 (v. abuttare 1a); 1270 tonitrus et fulgur ~it se et percussit dictam Amiciam ita quod ‥ obiit RCoron 1 m. 1d.; 1278 Haginus habuit liberum ingressum et exitum per medias domos prefati Cok, quas tenet, per quoddam posternum quod se ~it a prefato capitali mesuagio prefati H. SelPlJews 105; opera domini Lincolniensis ‥ que vidi scripta manu propria ‥ ~unt se in quantitatem doctoris de Lyra super scripturam sacram Gascoigne Loci 126.  c s1228 ista terra ‥ ~it ad murum civitatis versus aquilonem Mon. Francisc. I app. 496 (= Grey Friars Lond. 147); 1236 homines ejusdem ville habent terram suam tam longe ~entem sicut et ipsa CurR XV 1922; 1257 regiam viam que ~it versus Chippeam Reg. Malm. II 202; 1309 de dimidia acra terre ‥ ~ente super pratum de Coggemore Ib. II lxxix; 1460 (v. diplois a); 1531 (v. braciatio).  d duodenos pedes ~it R. Cold. Cuthb. 92 (v. duodenus 1b). 5 a to ‘extend’, assess (yearly) value of (land, rents, or sim.). b (of land, rents, or sim.; pass. in middle sense) to have (yearly) value of; c (refl.); d (intr.). e (p. ppl. extentus, ~a, as sb., usu. f.) (record of) extent, survey, valuation. f annual rent. Cf. appretiare 1. a 1204 mandamus quod ~i faciatis manerium de Uphaven ‥ ad plus quod poterit ~i secundum quod maneria nostra ~i solent Cl 4a; 1218 quod ‥ terras ‥ ~i et appreciari faciat ‥. et ad diem illum venerunt extensiones et liberate sunt Stephano de S. BNB II 5; 1252 secundum quod predicta burgagia et tenementa eis extenta et concessa fuerunt (Weymouth) BBC 56; 1259 (v. denariata 1d); Bracton 75–75b (v. extensor); 1268 memorandum quod ‥ extenta fuit tota baronia domini abbatis S. Edmundi Val. Norw. 544; 1268, 1308 (v. extenditor); 1294 ad terras ~endas et assedandas Doc. Scot. I 429; mandamus quod ‥ discrete et rationabiliter ~atis et appreciari faciatis omnes terras [etc.] (Brev.) Fleta 310; 1313 qui minus sufficienter ~unt terras alicujus in favore ejusdem vel alterius cui custodie terrarum dari vendi vel concedi non debuerunt in decepcione domini regis (Artic. Coronae) Eyre Kent 39 (cf. MGL II 357: 1320); 1325 nichil valet opus ultra reprisam et ideo non ~itur Banstead 319; 13‥ terre et tenementa defendentis qui moram suam retraxit extra civitatem post quartam defaltam ~entur et liberabuntur querenti MGL I 177 (cf. ib. 217: serrount extenduz et liverez a mesme le pleintif); 14‥ unum messuagium ‥ per processum coram vobis in banco ‥ factum ~i ‥ procuravit Reg. Brev. Orig. 149v.  b 1242 ad valenciam predicte virgate terre ‥ que stenta est ad x s. per annum CurR XVI 2034; 1259 rex de terris et tenementis de quibus Willelmus de Kyme ‥ fuit seisitus ‥ et que extensa fuerunt per preceptum regis ad cc iiijxx li. et iiij s. ‥ assignavit Lucie que fuit uxor ejusdem Willelmi in dotem omnes terras ‥ ultra Trentam que ~untur ad lxvij li. xj s. v d., et manerium de Imyngham quod ~itur ad xxvj li. xvj s. ij d. Cl 455; 1272 warda militum de honore de Cloune, que warda ~itur per annum tempore guerre ad vj li. ‥ et tempore pacis in nichilo Ib. 506; 1305 letam nostram ‥ que ad ij s. ~itur per annum (Norwich) BBC 344; 1315 terciam partem manerii ‥ que ~itur per annum ad viij li. (PlRCP) Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 38; 1336 de terra de Crokeston ad ix li, xiij s. iiij d. extenta per annum ‥. de terra de Howeleteston que ad lxvj s. viij d. ~itur per annum (KR Ac) Cal. Scot. III 333.  c 1332 nos in recompensacionem ‥ maneriorum de Bistlesham [Norf] et parcorum que in valorem lxxviij li. x d. ob. se ~unt, indempnitati juris nostre providere volentes, assignavimus ‥ manerium de F. LTR Mem 105 m. 8d.; 1366 redd’ antiquam firmam que se ~it ad l s. Hal. Durh. 54; oblaciones [etc.] ‥ ~unt se ad sexcenta nobilia, id est m et cc ducatos annuatim W. Say Lib. Reg. Cap. 63; 1463 accionem ‥ quam habuit contra Thomam ‥ virtute cujusdam contractus ‥ ~entem se ad summam c s. MunAcOx 700; 1464 sunt ibidem libere firme ~entes se ad summam xvj s. Feod. Durh. 138; 1464 que terre ~unt se in anno ad xl m. ExchScot 263; 1559 ubi defuncti pars ad x li. monete Scoticane tantum se ~erit Conc. Scot. II 168.  d c1377 modio frumenti ad xx d. ~ente FormOx 384; c1450 si hujusmodi bona ~ant ad valorem xxj d. BBAdm I 223; 1460 ad valorem ix li. annuatim ~unt vel infra Paston Let. 57; 1514 proficuos ‥ manerii ‥ ~entes ad summam xxiiij li. x s. FormA 413; 1538 (v. deverium b).  e 1163 summa extensi ‥ m et cc et liij li. [etc.] Pipe 39; 1219 quod xv li. [etc.] qui arestati fuerunt in feria S. Botulfi ‥ sunt de ~a predicta, et sunt extenti infra ciij li. [etc.] ad quod predicta villa fuit extenta Cl 404b; 1230 ad valentiam eorundem exituum per ~am et estimationem factam per sacramentum proborum et legalium hominum Pat 404; 1268 est summa ~e totius baronie predicte ‥ cclvj li. x s. iiij d. Val. Norw. 544; 1276 ij s. iiij d. annuatim que excedunt exstentam dicte terre Reg. Heref. 90; 1281 per certam arrentacionem, juxta legalem ~am per vos inde faciendam (New Winchelsea) BBC 1; 1292 per rationabilem exstentam fidedignorum (Indent.) Doc. Scot. I 321; 12‥ (v. deinstauratus); 1307 ~a manerii de Bernehorne facta die Mercurii ‥ anno regni regis Edwardi xxxvto Cust. Battle 17; 1325 sic valet redditus plus quam ~a Banstead 335; 1332 que quidem extente sunt inter inquis[iciones] et ~as de hoc anno in custodia alter[ius] rememoratoris LTR Mem 105 m. 8d.; 1336 de terra de Ovenland que in ~a nominatur Domland ‥ non respondet (KR Ac) Cal. Scot. III 330 app.; 1388 coram ‥ assignatis ad astentam faciendam de manerio predicto IMisc 241/6; ~us tenementi quondam Johannis de H. Reg. Malm. II lxxvi; 14‥ facta ~a terrarum et tenementorum que fuerunt predicti B. Reg. Brev. Orig. 170; 1516 quatenus ‥ per bonum ~um fieri faciatis latori presencium x libratas terre ‥; ‥ nomen ‥ dicte terre ‥ cum metis et divisis ‥ et modum ~i capelle nostre mittatis Form. S. Andr. I 252.  f 1259 (v. denariata 1d); 1272 manerium de Weston’ ‥ assignatur domino regi in ~a vij li. v s. vj d. [etc.] Cl 509; s1291 solvendo singulis annis ~am illius warde Chr. Peterb. 148; 1333 cl li. vij s. j d. quos nobis debet de ~is castri Reg. Heref. 53; 1504 in denariis, ~is, wardis [etc.] Crawley 493. 6 (w. ref. to number) to add up to: a (pass. in middle sense); b (refl.); c (p. ppl. extentus as sb. f.) total, sum. a qualiter ergo libre in marcas ~antur satis dictum Thurkill Li.; que sunt due substantie invicem collecte quibus, si similitudo 10 radicum earum adjuncta fuerit, ad 48 tota ~atur collectio Rob. Angl. (I) Alg. 72.  b 1317 (v. chargia 1a); s1340 summa ‥ navium captarum de Gallicis ad cc ‥ et bargiarum ad xxx se ~ebat Ad. Mur. Chr. 109; s1377 (v. coggo); 1457 se ~unt in toto ad numerum septem millium sagittariorum Lit. Cant. III 231; 1460 cujus itineris extractus ~it se ad vj li. ExchScot VI 595; 1460 expense annuales ‥ secundum fidelem compotum se ~unt ‥ ad dccc m. Paston Let. 610.  c s1343 papa Clemens iterum fecit in Anglia provisiones duobus cardinalibus ‥ ad ~am duorum millium marcarum Wals. YN 282. 7 to extend (in time), have duration. Duns Ord. VII 179 (v. durativus); Bradw. CD 839E (v. ampliativus a). 8 to stretch, exert (oneself, one’s power or resources), to strive; v. et. 2b supra. b (of abstr.) to reach, extend, apply (also pass. in middle sense); c (refl.); d (intr.). 801 nullus est talis in hoc saeculo qui non habeat oblivisci quae retro sunt et se ~ere in anteriora Alcuin Ep. 237; ad aeterna ‥ tota intentione me ~ens Lanfr. Comment. Paul. (Phil. iii 13) 316B; dum ‥ mentem ad coelestia contemplanda ~eret Osb. V. Dunst. 41; [abbas] cum in ecclesiae suae longius protendendae aedificium largum ~eret animum, graviter offendebat eum ‥ opus impediose productum Gosc. Transl. Aug. 34A; G. Hen. V 1 (v. conari b).  b ita ordo precum a summis usque ad finem ‥ ~itur Anselm Misc. 330; a1241 per totam terram nostram ‥ ubicunque posse nostrum ~it (Haverfordwest) BBC 262; 1423 Amund. I 141 (v. exbannire).  c votum vivendi sine proprio non se ~it ad ea quibus necessario eget vita humana Ockham Pol. III 11; 1386 nec volo quod legacio hec se ~at ad liberos tenentes meos FormA 428; 1446 proviso semper quod ‥ perdonacio nostra aliquo modo valeat, allocetur nec fiat nec aliqualiter se ~at ad Alienoram Cobeham Cart. Boarstall 522.  d 1386 xl s. ad distribuendum inter omnes fratres capellanos ‥ sicut porcio dicte summe de xl s. possit ~ere per equales porciones FormA 428; 1451 volo quod, si bona post debita soluta legataque satisfacta ~ere possunt, quod executores mei inveniant unum presbyterum idoneum celebrantem pro anima mea MunAcOx 624; 1457 proviso semper quod ‥ provisiones ‥ non ~ant nec in aliquo modo sint prejudiciales preposito et collegio ‥ Beate Marie Lit. Cant. III 229; 1546 de pecuniis ‥ dominus ‥ servientibus academie pro stipendiis satisfaciet ‥ quantum ‥ summe per ipsum recipiende ~erint et non ultra StatOx 341. 9 (log. & phil., pass. in middle sense) to ‘extend’, possess ~extension’ or range of denotation. b (p. ppl. extensus) extended. et ideo habitus et actus non ~untur Duns Ord. I 233; quod potencia infinita ~non est in magnitudine finita’ extensa per accidens ad extensionem magnitudinis Ib. IV 157; quia enim extensione ~itur aliquid, vel si extensio esset per se existens, aliquid esset forma informans extensionem, extensa per accidens, ergo si potencia ista infinita poneretur in magnitudine, quero quid est ista extensio magnitudinis?  Ib. 158; que figura [sc. alleotheta] secundum Januensem in suo Catholicon, quamvis sit tolerabilis, non est tamen ~enda, quia magis invenitur ex auctoritate quam racione vel usu (Kyn.) Ziz. 9; oportet, dicit, quod intencio Januensis est talem figuram [sc. alleothetam] que plus habet auctoritatis quam racionis non esse †~endum [l. ~endam] ‥; sed grammaticorum concors sentencia dicit quod omnino figura hujusmodi est extensibilis racione. cum igitur talis figura de extensione temporis sit tam crebra in scriptura ‥ (Wycl.) Ib. 462.  b impugnatores ‥ dicunt quod licet verba ‥ ~o modo accepto vocabulo ‘possidendi’ sensum verum possent habere, accipiendo tamen vocabulum ~possidendi’ magis stricte ‥ verba ista erronea sunt censenda Ockham Pol. II 440; ea que portabantur in loculis erant communia, quo ad aliqualem proprietatem ~o modo accepto nomine ~proprietatis’ toti communitati fidelium Ib. 711.