festagium
sciatis nos dedisse ‥ hominibus de Rupella quietanciam de ~iis et omnibus talliagiis
concedimus eisdem [burgensibus insule Oleronis ] insuper quietanciam de ~iis et omnibus tallagiis et exaccionibus universis
villa. Nam ut
culmenin Lege Salica, pro domo, id est, pars pro toto, usurpatur, sic apud Gallos nostros
Fastigiumdomus, quod
Festedicitur, pro ipsa domo sumtum est : utpote quod eo posito, tunc demum domus appellari, eaque confecta dici possit. Atque ita
Fastigiumusurpat Charta Hugonis Ducis Burgundiæ pro Communia Coicheiensi ann. 1252. apud Perardum pag. 476 :
Et quod eis præstare debent singuli singulis annis in festo Nativitatis Domini unam gallinam, et 5. solidos pro singulis Fastigiis domorum, et etiam pro foris, etc.Galli dicerent
pour chaque pignon: nam ita domus culmen vocamus. Vide in
Festagium, hoc est, pro le fest cujuslibet domus certam pecuniam, etc.
Fetagium. Charta Petri Comitis Autissiod. pro Habitantibus villam de Malliaco, apud eumdem Thomasserium in Biturig. pag. 709 :
Quinque solidos monetæ Altissiod. pro Festagio domus suæ michi dabit.
Festagiumnon semel occurrit in veteribus Tabulis. Charta Hervei Comitis Nivernensis ann. 1218 :
Omnes, qui in dictis villis mansionarii sunt, et erunt, singulis annis dabunt singuli de Festagio pro singulis domibus die festo SS. Apost. Simonis et Judæ 5. solid. Turon.Alia Aimerici Vicecomitis Thoarcensis in Regesto 31. Chartophylacii Regii fol. 110 :
Festagia domorum 20. sol.Tabularium Constabulariæ Burdegalens. in Camera Comput. Paris. fol. 198 :
Hominibus nostris de Olerone et Hæredibus eorum confirmamus quietanciam de Festagiis, et omnibus tallagiis, et exactionibus, etc.Regestum Normanniæ signat. P. :
Donant etiam 2. denarios pro Festagio domus quando nova est.Regestum Andegavense :
Vinagium vero vel vinum, quod de propriis vineis Capituli B. Martini sumitur ultra Ligerim, per Ligerim liberum debet habere transitum, quod nihil pro eo debet dari, exceptis consuetis Festagiis, quæ dat Decanus.Regestum Philippi Aug. fol. 69 :
De fructu forestæ unaquæque mansura prædicta debet capere in tribus annis unum charetil per manum forestarii, donando singulis annis sex garbas, et pro Festagio domus suæ : quando facit eam novam, aliquis istorum donat forestario 12. den.Charta Alphonsi Comitis Pictav. pro Libertatib. Rupellæ :
Sciatis, nos dedisse.... quietantiam de Festagiis et omnibus talliagiis et exactionibus et de omni pedagio, tam in villa nostra de Rupella, quam alibi, etc. Festagium Blesense,in Charta ann. 1244. apud Hubertum in Hist. S. Aniani Aurelian. et in alia ann. 1240. in Probat. Hist. Blesensis pag. 16.
Festagium Castriduni, in Chartul. B. Magdalenæ Castrodun. fol. 12. verso.
Festage, in Consuetud. Dunensi art. 26. 27. 28. Bituric. tit. 6. art. 3.
de Menetouart. 19.
(Château du Loir)fol. 69 :
Sachent tuit que comme nous eussons en nostre ville dou Chasteau dou Loir taille sus nos bourgois, et sus lour mesons de nostre ville devant dite, et nous aions entendu et esgardé dou conseil de prodes homes le preu de nostre ville dite, Nous voulons et ottroions desmes en avant, que la ville dou Chasteau dou Loir devant dite, et les mesons et les appentis, qui sont et qui pourront estre dou tousjours à venir, soient mis à Festage. C'est à sçavoir que chescun borgeois, ou autre qui aura meson, ou apentis en nostre ville, soient tenus rendre à nous, et à nos heirs, chescun an trois sols de Festage de Tournois, ou monnoie courant, et l'apentis des oit derniers Tournois, etc.Adde Perard. in Burgund. pag. 405. et Chopinum de
Sacra Polit. lib. 3. tit. 4. n. 12. Vide Festum 5.
Comme il soit convenu oudit privilege, que pour tant de maisons, comme lesdiz habitans ont en la ville de Chaumont, il nous doivent rendre pour chascune, chascun an à certain jour, six deniers sus peine d'amende ; et imposoientEx quibus apertum est censum pro domibus exolvendum, latius patuisse, quam vectigal, quodlesdiz réformateurs ausdiz habitans que par leur malice il avoient ladite redevance raportée aus festes des maisons tant seulement, en amenuisant et usurpant à nostre dommage la cense des autres maisons, chambres et berthesches et autres, qui toutes sont maisons où l'en puet habiter.
Festagiumnuncupabant : hoc quippe pro qualibet domo unicum exsolvebatur ; census vero pensitabatur ab omnibus, qui in una eademque domo manebant, patribusfamiliæ. Quod innuit eadem Charta :
Pour une chascune maison, en laquelle on tendra feu et ménage en laditte ville et parrochage, et y aura chief d'ostel, celui à qui la maison sera, nous paiera six deniers tant seulement par an pour cause de cens ; et se en une maison a plusieurs chiefs d'ostel, chascun chief a son conduit, ou a son ménage, pour un chascun chief d'ostel, celui à qui la maison sera, nous paiera six deniers par an pour cause de cens.Idem est ergo census ille domorum atque
Foagium 1.seu Census, qui pro singulis focis exigebatur, sive in una essent domo, sive in diversis domibus ad discrimen
Festagii, quod unicum pro domo, quantacumque esset, pensitabatur, modo unus in ea habitaret pater-Familias.
festumad conficiendam domum. Inquisitiones costumarum Andeliaci, de foresta :
Et omnes homines debent habere Festagium, scilicet festum, et 6. chevronos, et pro hiis debent bodellum 6. denar.Idem Regestum Normannicum P. :
Sanctus Laurentius in Lyons furcamIdem Regestum :(habet) ad hospitandum, et brancas ad ardendum, et Festum ad hospitandum, et ideo debet servare porcos Regis, vel reddere 4. solidos, et quærere les Bigres.
Coustumagii de ramagio habent mortuum boscum de costuma, et residua carpentariorum, cum testis capellorum, et 2. furcas, et unum Festum ad hospitandum per liberationem, etc. quisque autem dat pro 2. furcis et pro la feste 14. denar. Turon.Ex quibus patet, jus exigendi
Festagiuma colonis primitus inductum ob facultatem iis a domino concessam extrahendi fastigii in silvis dominicis.
Festerenim est festum agere, et otiari. Computum Domanii Comitatus Pontivi ann. 1369. in Camera Comput. Paris. :
Festages des fours et molins payez et rabatus aux fermiers d'iceluy, à Vincent Charles fermier de Martaingneville qui rabatus li ont esté de sa ferme pour 60. jours qu'il fut en Festage pour les Englez, etc. pour une semaine que ledit molin fu en Festage envers Toussains pour l'ost de Tournehen, et que les Englez passerent le blanquetasque, et aussi que l'armée de la mer ordennée par le Roy retourna au Crotoy, etc.
Droit de Festin. Vide Festum 2.
De quinquaginta duobus diebus, in quibus lucrabitur canonicus distributiones et obventiones quaslibet, exceptis Festagiis... Canonicus præsens reputabitur ad distributiones, panem et obventiones quaslibet ordinariasIbid. cap. 39 :et extraordinarias, dum tamen in fine anni reperiatur in ecclesia eadem sex mensium personalem fecisse residentiam, Festagiis in quatuor majoribus festivitatibus anni, videlicet Nativitatis, Resurrectionis ac Penthecostes Domini, necnon Omnium Sanctorum exceptis, quorum emolumenta... debentur præsentibus in civitate personaliter et non aliis.
Ad obviandum rixis ac dissentionibus sæpius inter ipsos(canonicos) suscitatis occasione perceptionum emolumentorum, quæ debentur pro Festagiis in quatuor majoribus festivitatibus anni, etc.
Avec ce doivent Festage une fois durant la vie du conte : mais ceux de Vendosme si doivent ledit Festage en quatre cas ; c'est assavoir quant li conte va premiers oultre mer, et quant il marie sa fille ainsnée, et quant il est prins en guerre pour son propre fait, et en la guerre de son seigneur lige.