gubernare

gubernare [CL] 1 to steer (ship); b (fig.); c (w. ref. to waterfowl). Noe super aquas ~avit archam H. Los. Serm. 1 p 14; 1233 quod naves ‥ sufficienter munite sint marinellis ad ‥ illas ~andas Cl 319.  b ad portum coenubialis vitae ‥ Christo ~ante ‥ pervenerunt Aldh. VirgP 10; 796 si tempestas ‥ inmineat, ~a viriliter navem Christi Alcuin Ep. 116; sanctos ‥ / deprecor ut nostram mundi de gurgite cymbam / ad portum vitae ‥ gubernent Id. SS Ebor 1657; sicut gubernaculo regitur navis ‥ sic justitia ~atur voluntas hominis Anselm (Casus Diab. 26) I 274.  c [aurifrisii] pede natatili in aquis se ~ant Gir. TH I 16. 2 to control, regulate, direct (movement of); b (w. ref. to verse). oculi ‥ / bis ternumque caput ‥ cetera membra gubernant Aldh. Aen. 84 (Scrofa praegnans) 2; si Parcae ‥ fila gubernant Id. VirgV 1462; c1200 flotgatas ~are, claudendo et aperiendo prout necesse fuerit AncD A 1817 (v. flodgata).  b pedes ‥ quos arsis et thesis aequali discretionis statera ~at Aldh. PR 112. 3 (w. ref. to authority) to govern, rule: a (of deity); b (of secular authority); c (eccl. or mon.); d (w. ref. to household). a architenens altor, qui sidera clara gubernas Bonif. Carm. 2. 34; 798 (9c) dispensante et guvernante superna clementia CS 289; 831 guvernante inperpetuum domino Deo CS 400; 940 (12c) omnia celestia et terrestria providentia Dei gubernantur CS 761; 956 (? 11c) celestia et terrestria providentia Dei †gubernanter sic CS 978; omnipotens conditor qui cuncta ~at aliter dispensabat Ord. Vit. X 13 p. 80; deos patrie ‥ qui mundum ‥ ~ant colimus G. Mon. VI 10; [Deus] qui ut vult universa ~at Fortescue LLA I 22.  b †676 (12c) regnante et ~ante regimonia regni Osrici regis CS 43; Memphitica regna sceptrum imperiale ~at Aldh. Met. 2; quinque annis regno pacifice ‥ ~ato Asser Alf. 19; c1074 nullum ‥ Deo ‥ gratius munus offerre potestis quam si divina et humana debitis legibus ~are studetis (Lit. ad Regem Hiberniae) Lanfr. Ep. 38 (10); 1094 Deum precor ut sic ‥ vobis terrenum principatum ~are tribuat quatenus in futura vita regnum caeleste vobis retribuat Anselm (Ep. 180) IV 64; regnum cum diligentia ~avit G. Mon. II 16; 1177 illi quos ego ‥ rex Anglie prefecero ad ~andum terras meas (Tract.) Gir. PI II 5; 1253 (v. custodire 6a); s1280 (v. custos 6c); s1455 (v. gubernamen 2).  c cum magna ecclesiam Anglorum cura ‥ ~arent Bede HE II 7 p. 94; a804 episcopus vos ~et Alcuin Ep. 287; presbyter egregius ‥ / iste sacerdotes factis et voce gubernat Id. Carm. 26. 31; pastor Dorobernica claustra gubernans Frith. 997; Luxoviensem pontificatum ‥ non ut presul, sed ut preses ~avit Ord. Vit. X 19 p. 117.  d dedit omnia ‥ juveni, qui domum ~aret Latin Stories 28. 4 to control (human desires or actions); b (refl.). gubernandum carnis cognoscere motum Aldh. VirgV 834; 798 Dei misericordia ‥ ~ante ‥ voluntates nostras Alcuin Ep. 159; [Christus] tuos gressus, sensus et verba gubernet Id. Carm. 53. 12; s1376 (v. 3 briga); s1383 major pars eorum [sc. peditum] gubernatione noluit ~ari regulari, set in diversas turmas se diviserunt V. Ric. II 46.  b quia ‥ ita tenere etatis sunt quod nesciunt adhuc seipsos ~are nec dicto tofto disponere, Willelmus ‥ manucepit esse custos ‥ eorum Hal. Durh. 18; fluxsu multi perierunt qui se male ~arunt, uvas crudas ‥ indiscrete commedendo Strecche Hen. V 152. 5 to organize, be responsible for. 1389 item tenentur ~are et quotienscumque necesse fuerit renovare quamdam tabulam de toto processu utilitatis oracionis Dominice factam pendentem super unam columpnam in ecclesia cathedrali REED York 646.