gubernaculum
gubernaculum, a helm, rudder
- I Lit.: hominis, non sapientis inventa sunt navigia, additis a tergo gubernaculis, quae huc atque illuc cursum navigii torqueant: exemplum a piscibus tractum, qui cauda reguntur, etc., Sen. Ep. 90; cf.: piscium meatus gubernaculi modo regunt (caudae), Plin. 11, 50, 111, § 264: ut cruribus velut gubernaculis demissis cursum dirigeret, Front. 3, 13, 6: hic ille naufragus ad gubernaculum accessit, et navi, quoad potuit, est opitulatus, Cic. Inv. 2, 51, 154: ipse gubernaclo rector subit, ipse magister, Verg. A. 5, 176.—
- II Transf., guidance, direction; esp. of the state, government (usually in plur.): clavum tanti imperii tenere et gubernacula rei publicae tractare, Cic. Sest. 9, 20; cf.: qui ad gubernacula rei publicae sedere debebant, id. Rosc. Am. 18, 51: repelli a gubernaculis civitatum, id. de Or. 1, 11, 46: recedere a gubernaculis, id. Fam. 16, 27, 1: ad gubernacula rei publicae accedere, Liv. 4, 3, 17: quis ad gubernacula sedeat summa cura providendum, id. 24, 8, 13: abicere gubernacula imperii, Val. Max. 7, 6, 1: transferre ad aliquem fortunarum suarum gubernacula, Nazar. Pan. Const. 27, 2: temperare gubernacula vitae, Plin. 11, 37, 88, § 219.—In sing.: (rare) exercitus non habilis gubernaculo, Vell. 2, 113, 2: gubernaculum rei publicae tenere, Lact. 1, 1, 14.
~um quo ‥ naves circumferuntur ubi impetus dirigentis voluerit
absentia ~i impellit navem in scopulos
sicut ~o regitur navis
naves ‥ sine ullo remige vel ~o vagari per pelagus sunt dimisse
navis sine ~i destituta solamine
ille qui ~o preerat et sedebat in puppi, abjecta arte et derelicta sede, navem fortuito commisit eventui
nautis ‥ nec ~um quidem nec remus sed nec ulla prorsus humana suppeditare valebat industria
quosque sine grammaticorum ~o ‥ ad erroris naufragia ‥ trudentes
paupertas ‥ humilitatis ~o regatur
compellunt ‥ barones V Portuum ‥ appreciari naves suas cum omnibus utensilibus et ~is naves illas contingentibus
conditor rerum a quo totius mundane machine rite ~a reguntur
Berctualdo totius Brettanie ~a regenti
Joas Israheliticae plebis ~o potitus
filio regni ~a reliquit
Ælfred ‥ totius regni ~a ‥ suscepit
cui dum multa de regni ~o multaque hortaretur de Christianitatis studio
nullam Deus majorem terris misericordiam impendit quam cum pacis ‥ amatores ad animarum seu corporum ~a provehit
indoluit Stephanum ad regni Anglorum ~um successisse
susceptus ‥ a Jerosolimitis ~um Davidis solii accepit
Cordeilla ‥ filia regni ~a adepta sepelivit patrem
gens Hibernica servitute depulsa ‥ ad regni ~a denuo successit
cartam quam dudum ante quam gubernatilla regni nostri susceperamus fieri fecimus
‘suscipe habenas’, id est ~a regni
quare Dani gentes hujus regni ~a tenuerunt fuit desidia ‥ Ethelredi
Herbertus ~um rudis abbatie usurpavit
post parve navicule regimen eidem [sc. Petro ] ~um magne navis, id est totius ecclesie magisterium, mancipavit
quod salubre sit ‥ virginibus si patres eis spirituales eligantur, quorum non solum ~is tueri sed etiam doctrinis possint edificari
quid loquar de incessabilibus regni ~is?
permisit ‥ personas ignotas frequentare lusos illicit’ et mal’ gestur’ et gubernac’ [(] ‘evill rule’
- 1. roer; ➤ navis -o parens;
- 2. (metaf.) (meestal plur.) besturing, leiding, regering; ➤ ad rei publicae -a accedere.
In omnibus consuetudinibus, quas de ratibus, quæ per aquam veniunt, accipere solent, quæ sunt decimæ, et Gubernacula, et transversaria.
Dedi etiam... duos denarios, qui de jure hæreditario solent reddi Droconi patri meo et suis hæredibus pro Gubernaculo aquæ.
- guberno, a helm, rudder: ad gubernaculum accessit: Ipse gubernaclo rector subit, V.—Plur, guidance, direction, control, government: rei p.: ereptis senatui gubernaculis: ad gubernacula rei p. sedere, C., L.
-
…pridem gubernare me taedebat, etiam cum licebat ; nunc vero cum cogar exire de navi non abiectis sed ereptis gubernaculis, cupio istorum naufragia ex terra intueri, cupio, ut ait tuus amicus Sophocles, κἂν ὑπὸ στέγῃ πυκνῆς…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…te reprehendemur quid tandem si quae tum in illis rei publicae tenebris caecisque nubibus et procellis, cum senatum a gubernaculis deiecisses, populum e navi exturbasses, ipse archipirata cum grege praedonum impurissimo plenissimis velis navigares si quae tum promulgasti…
Cicero, de Domo sua
-
…maxime de coss. designatis, quos ego penitus novi libidinum et languoris effeminatissimi animi plenos ; qui nisi a gubernaculis recesserint, maximum ab universo naufragio periculum est. incredibile est, quae ego illos scio oppositis Gallorum castris in…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…quid futurum sit non video ; commissum quidem a nobis certe est sive a nostro duce ut e portu sine gubernaculis egressi tempestati nos traderemus. itaque de Ciceronibus nostris dubito quid agam ; nam mihi interdum amandandi videntur in Graeciam…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…artibus, studiis si fortuito id faciet, tam cito evertetur quam navis, si e vectoribus sorte ductus ad gubernacula accesserit. Quodsi liber populus deliget, quibus se committat, deligetque, si modo salvus esse vult, optimum…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…nunc quaerimus, sed ut illud intellegatur, cum apud maiores nostros summi viri clarissimique homines qui omni tempore ad gubernacula rei publicae sedere debebant tamen in agris quoque colendis aliquantum operae temporisque consumpserint, ignosci oportere ei homini qui se…
Cicero, pro S. Roscio Amerino
-
…tum etiam fortem et gravem consulem. atque eorum alter fefellit neminem. quis enim clavum tanti imperi tenere et gubernacula rei publicae tractare in maximo cursu ac fluctibus posse arbitraretur hominem emersum subito ex diuturnis tenebris lustrorum ac stuprorum ,…
Cicero, pro Sestio
-
…avara coniunx quam ego sine contumelia describo nimium diu debet populo Romano tertiam pensionem. habet populus Romanus ad quos gubernacula rei publicae deferat qui ubicumque terrarum sunt, ibi omne est rei publicae praesidium vel potius ipsa res publica ,…
Cicero, Philippicae
-
…cenam petitionis causa si quis vocat, condemnetur quippe inquit tu mihi summum imperium, tu summam auctoritatem, tu gubernacula rei publicae petas fovendis hominum sensibus et deleniendis animis et adhibendis voluptatibus Vtrum lenocinium inquit a grege delicatae iuventutis ,…
Cicero, pro Murena
-
…factum toti huic quaestioni. atque his libris adnumerandi sunt sex de Re publica, quos tum scripsimus, cum gubernacula rei publicae tenebamus. magnus locus philosophiaeque proprius a Platone, Aristotele, Theophrasto totaque Peripateticorum familia tractatus uberrime .…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
GUBERNA´CULUM[NAVIS]
(πηδάλιον). A rudder; originally nothing more than a large oar with a broad blade, either fastened by braces (funes, ζεύγλαι) outside the quarters of the vessel or passed through an aperture in the bulwarks. Later, it was furnished with a cross-bar, which served as a tiller, like the left-hand figure, from a Pompeian painting. Its different parts were distinguished by the following names: ansa, the handle, a; clavus, the shaft, b; pinna, the blade, c. The word is frequently used in the plural; because the ancient vessels were commonly furnished with two rudders, one on each quarter, each of which had its own helmsman, if the vessel was a large one; but were both managed by a single steersman when it was small enough. See gubernator; navis.