herbagium
an qui lesus est ~ium vel lignagium ‥ habeat unde jure debeat premoneri(
me ‥ concessisse ‥ in ‥ foresta erbagium et pasnagium ad propria animalia sua
quesitus quam communam ‥ clamat habere, dicit quod erbagium et padnagium
abbas et conventus ‥ habebunt commodum ~i de omnibus averiis
si quis habeat in alieno communam pasture, sc. ~ii, pessone sive glandis
communa erbagii(v.
dicta via est communis chacea ‥ et ‥ ~ium illius vie debet esse illis hominibus quibus terra est ex utraque parte ‥ vie(
quod omnimode concessiones ‥ de aliquo ~io [etc. ] ‥ vacue ‥ existant
de ~io xxvij d.(
silva ccc porcorum, de ~ia [(sic ] villae vj s. et viij d.
ut habuerint pasturam meam in landis de P. liberam et quietam de ~io(
quietos ab omnibus ‥ exactionibus, sc. scottis, geldis ‥ ~iis, chiminagiis [etc. ]
de quolibet porco superanuato j d. ‥ et ~ium et talliagium
quod ‥ burgenses habeant ‥ animalia sua quieta de ~io in brueria mea(
sunt ibi xij acre grossi bosci unde pannagium et ~ium valent per annum ij s.
quod sint quieti de omnibus geldis ‥ chevagio, chiminagio, et ~io
respondet de xviij s. de ~io et non plus, propter destruccionem guerre(
incrementum redditus: ‥ de ~io parci de Borham
~ium castri valet iij li.
in decimis arbagii de Sutton
de firma harbagii prati occidentalis
iij porci de pasnagio et unus porcus de ~io(
de ~io: j porc’ de unoquoque villano qui habet vj porcos
auce: ‥ de ~io vendito iiij auce
a molendino Roberti ‥ quod est in F. usque ad divisionem de L. pertinent ad abbates ~ia et mariscia
[ecclesias ] tenendas sibi ‥ cum terris et pasturis, ~iis [etc. ]
pasturam ‥ que jacet inter pratum Roberti ‥ et ~ium Hamonis
provisum est quod ‥ abbas ‥ [habeat ] exercitium in ~io ville de M. preter capras, porcos, et oves
de bydentibus pastis in erbagio domini
~ium vocatummede , ‥ ~ium vocatumgore
unum ~ium que [sic ] vocaturle lynkes
cum ‥ teneat ‥ prata et ~ia de dominicis castri nostri Karlioli ad firmam ‥(
de erbagio(v.
custos ~ii in claustro
que ‥ erbagium et fossatum Robertus ‥ et Stephanus ‥ tenent
salva vicaria mea ‥ et ~io xij vaccarum
~ium in R. pro j equo et pro v vaccis
ut habeat ~ium in estate, prebendam et fenum in hyeme pro equis suis
~ium pro j vacca
habebunt in dominica pasture ‥ ij equos ‥ ad ~ium
pavit ~ium in eadem terra cum averiis suis
quod ‥ nullus ponat ‥ averia in predicta landa ad destructionem ~ii ejusdem lande(
cum ovibus suis ~ium et pasturam ibidem tunc crescentia ‥ conculcavit
animalia ‥ in clausum ‥ prioris ingrediuntur, herbam et ~ium in eodem ‥ crescentes vastantes
de lxxix s. et ix d. de ~io vendito
in ~io ejusdem prati dispergendo et fene ‥ in prato tassando
de iij s. receptis de ~io vendito ‥ et de ij s. de erbagio, viz.del Gores , vendito
in ~io empto pro vaccis et boviculis sustinendis x s.
provisori regine de ~io et feno
dicunt quod est ‥ sua communis pastura, quum fenum et anterius ~ium amoveantur
in falcacione cimiterii ‥ et gardini ‥ cum sparsione et levacione feni et ~ii eorundem
in ‥ ~io spargendo, levando, et in feno faciendo(
de viij s. receptis de J. H. pro secundo harbagio de Pellowlez hoc anno
totum illud primum ~ium vocatumle forcrope unius prati
expense carectariorum tempore herbag’ apud B.
gresman ‥ dant de suo pro ~io
tenenda in ~io
arabit ‥ iij acras precum et ij de ~io [(AS: ]iij œceras to bene and ii to gœrsyrðe
debet etiam queque carruca arrare ij acras de ~ia [sic ]
arura pro ~io: Hugo C. dim. acram; Rogerus H. dim. acram
aqua de Idel ‥ pro defectu mundacionis aque ejusdem ‥ ~io et aliis sordibus in tantum obstruitur quod ‥ blada ‥ per superundacionem aque ‥ demersa existunt
Hæc esset potius emptio Herbagii, quam pastura.
Dicunt quod est commvnis via ac sua communis pastura, quum fœnum et anterius Herbagium amoveantur.
L'herbage d'ilec, c'est asavoir l'usage, que les bestes d'ilec prenent és bois d'ilec, quant lesdits bois sont en aage, qui il se puent deffendre.Idem Bracton. cap. 38. § 12 :
Notandum, quod sub nomine Herbagii non continetur glans, et ideo tempore glandis et pessonæ, excluduntur porci et capræ, nisi ad hoc specialiter agatur, quod talem habeant communiam.Adde § 1. Leges Henrici I. Regis. Angl. cap. 90 :
Inde pensandum de eo, cui hoc licuit, an qui læsus est, Herbagium, vel lignagium, vel causam aliquam in nemus habeat.Ordericus Vit. lib. 5 :
Concesserunt etiam totius villæ Herbagium.Charta Odonis Episcopi Parisiensis ann. 119. ex Tabulario Episc. Paris. :
Terram nostram de Marna, in qua nemus olim fuisse dinoscitur, ad hostisias dedimus et ad censum, tali modo, quod quælibet hostisia habebit 8. arpennos terræ cultibilis, et unum arpennum ad Herbagium faciendum.Quoniam Attachiam. cap. 48. § 6 :
Eschetæ de mobilibus sunt, utpote per impasturationem animalium in dominiis et Herbagiis dominorum, etc.Charta Balduini Episc. Noviom. apud Vassorium in Hist. Noviomensi pag. 895 :
Herbagium vero de Canectencourt, nostræ Ecclesiæ est proprium, etc.Charta ann. 1300. in Regesto Philippi Pulcri Regis Franc. ann. 1299. n. 38. ex Tabulario Regio :
Et franchisiam Herbagii pro sex vaccis, et pasnagii pro sex porcis.Jacobus I. Rex Aragon. in Foris apud Exeam. ann. 1265 :
Richi homines, Milites, nec etiam Infantiones Aragonum teneantur dare sibi vel successoribus suis boalage, nec Herbage.
Facta fuerit compositio, scilicet ut ipsi libere mortuum nemus ad usus suos et Herbagium ad pecora sua alenda in nemoribus meis caperint.Charta apud
MadoxFormul. Anglic. pag. 250 :
Canonici regulares de Chaucumbe habeant tres equos in Herbagio cum equis meis dominicis.
du Pasin Stemm. Armoric. pag. 823. et Foros Beneharn. Rubr.
de Herbages.
Quantum ad Herbagiam et pascua, etc.
Habebat illa Alesia in hortis de virgulto monachorum, et Herbergium, et repercussionem arborum de virgulto illo, quæ emit idem Miles.
Si retieng mes Herbages et mors et vis ; et l'amende des mors, se paiié n'étoient au terme deu. Herbagium vivumvocant quod in pecude,
mortuumquod in pecunia numerata exsolvitur.
mortui, qui in numerata pecunia. Arest. ann. 1395. 21. Aug. in vol. 8. arestor. parlam. Paris. :
Quod episcopue Ambianensis et ejus successores levarent jus Herbagii mortui et vivi ab omnibus tenentibus animalia lanigera in prædictis villa, banleuca et metis earum.Lib. rub. fol. parvo domus publ. Abbavil. fol. 34. v°. ad ann. 1287 :
Li sires de Demenchecourt demandoit à avoir vif Herbage de xvj. bestes que chil Ernouls avoit en se maison ; et chil Ernouls disoit que il ne devoit fors que mort Herbage, pour chou que se fille avoit vij. bestes en ches xvj. bestes. Il fu rendu par jugement que lidis Ernouls devoit paier vif Herbage, pour chou que se fille estoit à sen pain et à sen pot.Unde ejusmodi præstationem locum non habuisse colligitur, nisi ubi esset certus pecudum numerus. Charta ann. 1353. in Reg. 82. Chartoph. reg. ch. 256 :
Item les mors et vis des herbages d'Ault et de la chastellenie, pour lx. solz Paris. de rente par an.
Radulphus de Betignicurte vendidit Ecclesiæ S. Nichasii quidquid habebat ... tam in mansionariis quam in Herbagio et censu.Diploma Jacobi I. Aragon. Regis ann. 1264. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1121 :
Quod ipsi, nec homines eorum, nec etiam extranei qui non essent eorum, qui animalia ducerent ad terminos et pascua castrorum, locorum et villarum eorum, non teneantur dare nobis, nec successoribus nostris, Herbagium, nec aliquid ratione Herbagii de animalibus quæ in terminis prædictorum pascentur. Item quod si eorum Clerici habitent in villis et locis eorum, ab ipsis Herbagium non recipiant de animalibus ipsorum quæ pascentur in pascuis nostris.Charta ann. 1269. ex Archivo S. Albini Andegav. :
Fulco de Torallo minor miles .... vendidit et concessit... omnes fructus quos habere poterat... in censibus, supercensibus, hominibus,... pratis, insulis, herbis, Herbagiis.Adde Constitut. Frederici Reg. Siciliæ cap. 23. Vide Herba 2.
Habitatores S. Martini debent B. Nichasio Herbagiam.
Dederunt Deo et beatæ Mariæ(de Ligurio) ... decimam partem pasquerii et decimam partem Herbarii de omni silva et de omnibus bestiis porcorum vel pecoribus qui de ipso loco fuerunt ... Similiter datum est ut reddant pasquerium, alias Herbarium Deo et servitoribus ejusdem Ecclesiæ.
Homines, homagia, pedatgia, Herbatgia, quæstus, proventus, talliæ, etc.
Le BlancDissert. de Monetis pag. 88 :
Per hoc nostrum perdonamus præceptum, ut nullus eorum aut suorum hominum deinceps ... in aliquo loco donet portonaticum, aut ripaticum, vel Herbaticum, vel glandaticum.
Ut de omnibus Monasterii animalibus per totam terram meam nemo Herbaticum tollat.Charta exarata Constantino et Basilio regnantibus anno mundi 6532. Indict. 7. apud Ughellum tom. 7. pag. 1362 :
Communem pascendi animalia habeant locum,... nec Trojani Vaccariensibus Herbaticum, vel dent, vel accipiant.Adde pag. 1434. Charta Caroli M. in Actis Episcop. Cenoman. pag. 266 :
Tam de sua dominicata, quam et de Vassallorum suorum, de vinericiis quoque et perdonato, et pastionibus et pascuariis, de Herbaticis, et pullis, de piscationibus et pastionaticis, id est glandaticis, etc.
Ad alium annumQuod ibidem sæpius occurrit. Vita S. Guillelmi tom. 5. Junii pag. 129 :(solvit) multones 11. ad tertium annum propter Herbaticum germia 1. de vino in pascione mod. 111.
Nullus Herbaticum aut aquaticum tollat vel exigat aut aliquam aliam faciat exactionem.
Damus etiam .... quod in aliquo terræ nostræ non donent umquam Herbaticum vel carnaticum de suis bestiariis seu ganatis grosis vel minutis, ymnos(l. immo) ubique sui bestiarii et ganati franche et libere et salve ac secure pascantur.
Herbaticum. Lib. cens. eccl. Rom. MS. :
Cum placito et districto eorum et glandatio et Herbatio, tam de eodem castello quam de villis.