intrare

intrare [CL], ~ari [ML; v. 18b infra] 1 to go into, enter (a closed or defined space), to go in at (entrance): a (w. acc.); b (w. prep.); c (w. local adv.); d (absol.). a maritus qui cum uxore sua dormierit, lavet se antequam ~et aecclesiam Theod. Pen. II 12. 29; exercitus ‥ naves suas ~ans [i. e. boarding] Asser Alf. 82 (cf. Fl. Worc. I 101 (v. 1b infra)); c1214 si nunquam ~aturus amodo Walliam essem Gir. Ep. 8 p. 268; 1221 juratores ‥ dicunt quod ‥ Robertus occisus fuit set non viderunt eum ~are domum Rogeri nec exire PlCrGlouc 75; ~atus capitulum ‥ ac ‥ conventum alloquens Meaux III 260; 1381 ~avit hostium camere Hal. Durh. 168.  b exercitus ‥ in ostium fluminis ‥ ~ans Fl. Worc. I 101; s1200 predicti fratres [sc. minores] primo ~averunt in Angliam Ann. Exon. 11v; 1209 quidam cervus ~avit in balliva castelli de Bruges per posternam SelPlForest 8; 1245 quod ‥ in capella S. Stephani Westm’, sicut ~atur in capella decendendo de aula, bene depingi faciat ‥ imaginem S. Marie Cl 287; quando infans nascitur ~at in mundum [ME: whan they comyn into the world] ad laborem et dolorem Itin. Mand. 110.  c huc sine gallina gallus ~abit Gir. TH II 4.  d ubi ~antes genu flectere ‥ deberent Bede HE III 17 p. 161; puer ‥ jacuit ad tumbam ‥, / cum subito intrantem ‥ vatem / conspicit Mir. Nin. 316; quicunque ‥ mansionem in eadem villa habebat, neque ~ans neque exiens theloneum dabat DB I 337ra; est ibi copia magna auri et argenti, pro quibus querendis sepius ~ant ‥ Christiani Itin. Mand. 104; s1415 ~avit in crastino cum secrecioribus suis ad videndum oppidum ac populum G. Hen. V 8. 2 (for var. purposes): a (in invasion or forcible boarding); b (to commit crime); c (w. frangere, effringere); d (to distrain goods); e (to graze animals); f (to graze, sc. w. animal as subj.); g (to trade; in quot., pres. ppl. as sb. m. denoting persons who trade without enjoying municipal freedom). a Hengist, qui cum filio suo ‥ Brittaniam primus ~avit Bede HE II 5 p. 90; contra paganos pugnaturus in terram eorum ‥ ~avit Ord. Vit. XIII 4 p. 5; 1292 latrones ‥ ~averunt ‥ terram de Brakennok’ (v. esceccor); s1340 Anglici Gallicos devicerunt, et naves prime cohortis ~arunt Ad. Mur. Chr. 106.  b ? 1201 ~avit in cameram suam et fregit archas suas et cepit coclearia sua argentea SelPlCrown 41; 1203 fregit ostia thalami et ~avit et dominum suum interfecit CurR II 195; 1221 venit ‥ W. cum quodam homine et ~avit domum et assultavit virum PlCrGlouc 32; 1272 ~averunt forestam ‥ cum arcubus et sagittis ‥ et occiderunt tres feras sine warento SelPlForest 38; 1313 J. C. ~avit domum M. ‥ noctanter et furatus fuit ‥ j gallinam Eyre Kent 70.  c siquis alicujus curiam vel domum violenter effregerit vel ~averit DB I 154vb; 1440 domum ‥ felonice fregerunt et ~averunt Pat 446 m. 13.  d 1515 liceat magistro T. B. ‥ de et in omnibus terris ‥ ~are, distringere, et inde levare et recipere ad faciendum obitum celebrari Mem. Ripon I 129.  e 1258 ita quod non ~et bladum domini abbatis ‥ cum tauro ‥ ad pascendum SelPlMan 62; 1467 [in pratum] ~are cum bidentibus (v. fractio 6a).  f 1207 sciatis nos concessisse ‥ J. de Hasting’ et heredibus suis quod habeant canes ‥ in foresta nostra, extra defensas in quibus averia non †instrant [sic MS; l. ~ant] RChart 168a; 1320 habeant singulis annis in perpetuum xx averia ~antia ‥ in pratis MonA VI 255.  g 1430 [list of] ~antes Ac. Chamb. Cant. 138b. 3 (w. thing or abstr. as subj.; also fig.) to enter: a (var.); b (of heavenly body); c (of ingredient entering mixture); d (mus., of voice which crosses into range of another). a quibus mors ~avit per fenestras elevationis Gildas Ep. 2 (cf. Jer. ix 21); sanguis sanctorum ‥ semper illos ~avit pannos utique tinctos V. Greg. 96; mors in humanum genus ~averat Anselm II 51 (v. 1 genus 3a) (cf. Rom. v 12); si caverne terre anguste sint, non magna vis aeris ~at Bern. Comm. Aen. 8; 1415 fluvius ‥ qui ‥ ~at divisim sub muris per medium ville in una janua fluviali et duobus collateralibus alveolis G. Hen. V 4; pestilencia ‥ ~avit villam Bodmine W. Worc. Itin. 94.  b 798 [sol] ~at in Geminos (v. 1 geminus 1d); Saturnus cum ~at Aquarium Bacon Maj. I 261 (v. gaudere 5).  c in ea [sc. hyera pigra] ~at aloe Gad. 34. 1 (v. hieros 2f).  d si ‥ aliquis cantus transcendat ‥ suum diapason ‥, unus ~at alium per viam accommodationis Garl. Mus. Mens. [app. P] 16 p. 97. 4 to enter (into body or mind of person or animal): a (var.); b (of weapon, sc. by piercing); c (of child, entering womb); d (w. ref. to sexual intercourse). a Alcuin Carm. 124. 4 (v. fatiscere 2a); quam penitus ‥ [Anselmus] archanos humanorum et divinorum sensuum sinus ~averit W. Malm. GP I 65; hinc licet ad nostras sermo strepat ipsius aures, / sepe licet tangat, non tamen intrat eas L. Durh. Hypog. 67; Jupiter / ‥ / sive Danes pluens aurum / ymbre dulci mulceat, / vel Europes intret taurum P. Blois Carm. 8. 7. 68; s1415 diabolus ‥ ~avit in corda quorumdam qui prope erant a lateribus ejus G. Hen. V 2.  b [aper] cadit intratos emittens arma per armos; / magnaque spectat herum portio, parva canes L. Durh. Dial. II 77.  c dum ‥ veneranda Dei proles ‥ alvum incontaminatae puerperae ‥ ~aret Aldh. VirgP 7; mater ‥ sensit animam pueri quem gerebat in utero venisse et in eum ‥ ~asse Wulf. Æthelwold 4.  d cum ‥ vir ad eam [sc. feminam] ~at, virilis virga que ex nervis consistit matricem ~at Quaest. Salern. B 14; Gad. 75 (v. globosus 2); [vir] non potuit implere voluptatem suam cum illa puella ‥ ~ando in eam Gascoigne Loci 139. 5 a to enter (land, building, church, etc.) so as to take up residence or take possession; b to enter, take up (office; also absol.). a ubi datam sibi mansionem ~averunt Bede HE I 26 p. 46; ~avit in terras illas Text. Roff. f. 149v; 1224 B. ‥ ~avit hereditatem patris sui CurR XI 2033; c1228 E. ‥ dicens se personam illius ecclesie, ~avit per suos in ecclesiam illam, et postea per se, et tenuit se in ea Feod. Durh. 248; 1267 mandatum est vicecomiti ‥ quod libertatem hundredi de B., quam propter defectum ballivorum ‥ hundredi nuper ~avit, ‥ in manum regis capiat Cl 344; 1271 post mortem ipsius W. filius ‥ ipsius ~avit in eodem tenemento SelPlMan 171; 1343 J. de S. ~avit libertatem ville ‥ et solvit pro introitu xl s. RR K's Lynn II 189.  b non ‥ ~at monachus in abbatiam per rectitudinem, qui non ~at per regularem electionem Anselm (Ep. 137) III 283; male quidem ~avi [sc. in episcopatum] confiteor, sed Dei gratia operante bene egrediar W. Malm. GP II 74 p. 152; sedem ‥ ~avit V. Thom. B 42 (v. hypapante 1); 1213 fidelis ero ‥ pape Innocentio tertio ejusque successoribus catholice ~antibus (Ch. Regis) Conc. Syn. 18; a1316 obediens ero ‥ domino pape suisque successoribus canonice ~antibus Chr. Rams. 368. 6 to enter institution, so as to become a member: a (monastery, or sim.); b (guild). a si quis laicus ‥ ~et in monasterium Theod. Pen. I 3. 1; monachus fieri maluit ~avitque monasterium Hist. Abb. Jarrow 2; c1130 non habeat potestatem ‥ abbas priorve ‥ aliquam ~are faciendi absque illarum voluntate et licencia que infra clause fuerint Ch. Westm. 249; 1153 noviciis religionem ~are volentibus [Trevisa: þat schulde come to religioun] Higd. VII 20 p. 18; post hos ~avit frater J. de R. ‥ qui nobis omnis perfectionis exempla reliquit Eccleston Adv. Min. 24; viros illustres qui in etate tenera ‥ claustra religionis ~averant Chr. Witham 497.  b a1190 in gildam ‥ ~ent , 1259 ~avit in gildam (v. gilda 4d, 4g); 1262 R. ‥ ~at in gildam mercatoriam (v. 1 domus 10a); 1300 ~averunt gildam (v. finis 18a). 7 a to enter, fall into (condition). b to enter (heaven, eternal life or sim., or hell, damnation). a ex tanta copia bonorum tantam indigentiam ~averat Alex. Cant. Mir. 32 (I) p. 222.  b cum ‥ ad requiem perpetuam ‥ ~aturi sint Bede Gen. 94 (v. figurate); ad visionem Christi et gaudia regni caelestis ~abunt Id. HE V 12 p. 308; protinus intravit aetheris arce domum Epigr. Milredi 811; laetus et intrabit gaudia summa Dei Alcuin Carm. 43. 28; in gaudium Domini sui ~avit Osb. V. Dunst. 44 (v. doctrina 1c); ~are gehennas (J. Bridl) Pol. Poems I 206 (v. gehenna d). 8 a to enter on, embark upon, begin (journey or other activity); b (mus. mode). c (acad.) to give introductory lecture on (specified subject, in faculty of theology). a qui absque ullo labore angustum hoc iter Christianae religionis ‥ ~are se putant Gildas EB 73; rem dilatam successor ejus non graviter explevit, utpote qui in labores alterius delicatus ~asset W. Malm. GP IV 177 p. 313.  b tam subtiliter modulos ~ant et exeunt ‥ ut ‥ Gir. TH III 11.  c 1357 de quodam ‥ magistro, qui ‥ Oxonie ~avit ad Bibliam (Ashenden) Wycl. & Ox. 103n; 1446 quilibet ‥ ad lecturam libri sentenciarum admittendus infra annum sue admissionis ad eandem lecturam sentencias ~are ‥ teneatur StatOx 267. 9 to enter, turn to particular place (in astronomical or sim. table). ~abitur per locum solis prius examinatum in tabulam obliquationis ejus Adel. Elk. 15; siquis ejus [sc. solis] verum locum precise habere voluerit, ~et cum annis Christi perfectis in tabulam N. Lynn Kal. 184; ~et tunc cum numero minori et propinquiori posito in tabula et illud quod in ejus directo fuerit sumat Ib. 187; eodemmodo faciat cum quantitatem temporis super clok in ortu solis scire voluerit ‥, ~ando tabulam ad illud tempus cognoscendum quod queritur ordinatam Ib. 189; Wallingf. I 450 (v. denominatio 3a). 10 to become answerable for, accept responsibility for (esp. payment); b (w. inf.); c (absol.). 1196 sponte sua ~averunt scutagium, solvendi ‥ xx s. CurR I 16; 1198 W. ‥ ~avit ad predictum debitum solvendum CurR RC I 144; ~avit in solutionem versus dominum suum pro ‥ firmaculo et anulo SelPlCrown 81; 1218 Henricus ‥ appellat Stephanum ‥ quod ‥ robavit ei x marcas de denariis domini sui ‥ unde ipse ~avit in solutionem versus dominum suum de ij marcis et dimidia Eyre Yorks 268; 1218 ~avit in soltam erga dominum suum ‥ de quadam parte illius pecunie Ib. 393; 1219 finem fecit cum ‥ rege pro habendo manerio ‥ et ~avit in solutionem debiti quod Ricardus debuit CurR VIII 6; 1219 Radulfus ‥ dicit quod ipse non debet ei de terra illa respondere, quia ipse nichil inde tenet; immo ‥ Mauricius illam tenet; qui hoc cognovit, et ~avit in responsum et dicit ‥ Ib. 49; 1232 homines de Awelton’ ~averunt in debitum illud KR Mem 11 r. 7; 1238 pro xj li. ‥ unde ~avit ad quietandum me de debito meo KR Mem 17 r. 3d.; 1255 cum predicti cives noluissent ~are finem predictarum trium millium marcarum ‥ Hist. Exch. 491 (cf. EHR XXIV 493); a1293 (v. damnum 2a).  b 1230 cancellarius ~et reddere pro Rogero de T. xliiij li. LTR Mem 11 r. 6.  c 1255 misit P. L. ‥ ad recipiendum finem pro tallagio si ~are vellent sicut eis prius dictum fuit Hist. Exch. 491 (cf. EHR XXIV 493). 11 (of period of time) to begin. s1180 vere ‥ sexti anni post incendium ~ante et tempore operandi instante Gerv. Cant. Chr. I 22; s1184 quarto die ~antis Novembris Diceto YH 30; s1197 ~ante mense Augusti Brakelond 146; 1235 decimo septimo die ~antis mensis Aprilis TreatyR I 1 (i. e. reckoning from the beginning? ); 1254 prima die ~ante Septembris RGasc I 542; 1309 anno Domini mo ccco nono consecracionis nostre xvjo ~ante Reg. Cant. II 1112; 1415 anno ejusdem regis tercio ~ante Ac. Obed. Abingd. 78. 12 to bring or turn in (animals); b ? (w. double acc.); c (~are in districtionem) ? to surrender (cattle etc.) to be distrained, or ? to place in pound for distrained livestock. ad averia sua ~anda Cust. Bleadon 201 (v. hamma); a1293 ~avit quaterviginti averia ‥ pro quadam parte arreragiorum illorum State Tri. Ed. I 52; 1356 de xvij s. viij d. de pannagio porcorum ~atorum ad festum S. Martini Crawley 270.  b c1280 R. ‥ dabit ‥ pro vitulo j d. si ipsum vitulum ~at herbagium domini Crawley 233 (unless vitulum is taken as nom., and quot. referred to 2f supra).  c 1275 grangiarius ‥ habet respectum ad ~andum ix averia capta prius in districcionem CourtR Wakefield I 25; 1275 manuceperunt pro domino Johanne ‥ ad finiendum pro defaltis suis vel ad ~andum quatuor boves ‥ in districcionem Ib. 63. 13 to bring in (crops). 1254 sciendum quod sumptibus suis, quando exierit, debet ~are blada, quia ~ata invenit DCCant. Register/H f. 179; 1263 ita ‥ quod terram excolere, blada et fena colligere et pacifice ~are possint Cl 244; 1279 habebit j carectam ad bladum ~andum Hund. II 487; 1281 quousque pratum domini totum ~etur CoramR 60 r. 33d.; c1310 quando ~avit [i. e. ~abit] fenum domini, tunc inveniet plaustrum suum ‥ ad ~andum ‥ vj carcata de feno de F. usque ad curiam de L. Reg. S. Aug. 198; 1342 in vadiis unius pastoris custodientis vij vaccas ‥ falcantis herbam, siccantis, facientis et ~antis fenum pro sustentacione dictorum animalium (Trawden, Lancs) MinAc 1091/6; 1388 nec respondet de ‥ precio lx quarteriorum frumenti ‥ que ~ata fuerunt in grangea de S. LTR AcEsch 10 r. 15d.; 1390 cariabit blada domini donee totaliter ~antur Crawley 292. 14 (w. ref. to backgammon or sim. game) to place (piece) on board (esp. after its removal); b (absol. or intr.). usque ~averit illum hominem captum, non potest ludere Ludus Angl. 162; cum ‥ unus homo invenitur solus in puncto, potest capi per adversarium, et tunc oportet eum iterato ~are Ib. 163.  b tunc ille homo captus redibit ad paginam TΦ, et ~abit [sc. adversarius] cum vj in T et cum v in V Ludus Angl. 162; redibis ad paginam FA et ibi ~abis Ib. 163. 15 to enter in document, to record, register: a (var.); b (person). a 1203 B. W. reddit compotum de xx m. de eodem, qui finis [? l. quem finem] ~avit per os justiciar’ Pipe 100; 1204 quod debitum ~avit in rotulo Pipe 145; 1295 ut patet in ‥ xliij particulis prius ~atis et cancellatis et in una summa nova sua que de novo ~atur in receptis suis Prests 134; defalta ~abitur sic: ‘‥ consideratum est quod predictus R. recuperet seisinam versus eum per defaltam ‥’ Hengham Magna 11; 1349 decime de Northpetingdon ‥ ~antur in manerio de Petingdon Ac. Durh. 548; 1392 per dictam cartam ‥ ~atam in compoto custumariorum ExchScot 314; sacramentum quod ~atum sit in xxvo folio MGL I 39; 1460 pro septem martis ‥ ~atis in libris dietarum ExchScot VII 2.  b 1300 omnes apprenticii qui ‥ non ~entur in papyro MGL II 93; xij aldermanni in pleno hustengo fuerint ~ati Ib. I 254. 16 (leg.) to enter (action, plea, or sim.): a (w. acc.); b (w. in & acc.). a priori interdico ne placitum ~et sine me FormA 49; a1182 si ‥ causam ~are maluerit, vos eandem causam diligentius audiatis (Lit. Papae) Reg. Malm. I 373; 1194 ~abfit placitum et reddet terram in manu pretoris (Pontefract) BBC 66; 1280 essonium illud satis bene et competenter fuit ~atum SelCKB I 64; a1293 die quo defensio illa ~ata fuit State Tri. Ed. I 21; 1391 quidam indictatus ‥ plegium pro se ipso non ~avit ad iter justiciarie ExchScot 266.  b c1193 ita ut nec erga eos nec erga aliquem alium in posterum ~ent in placitum de divisis illis Regesta Scot. 367 p. 364. 17 a to ‘in’, take in, reclaim (marshland). b to enclose (common land). a s1281 quod ipsi sumptibus suis infra annum proximo venturum ~abunt mariscum de P. Thorne 1930; 1322 pro terris ~andis et salvandis contra mare (MS BL Cotton Galba E IV f. 109) Cant. Cath. Pri. 189n; 1327 in marisco de Romene ‥ ccccxxxvij acre, precium acre si fuissent ~ate iiij s. Lit. Cant. I 245; p1411 perquisivit licenciam predicti regis ad ~andum salsum mariscum Cart. Bilsington 140.  b 1274 dominus P. B. ~avit in eadem villa xxx acras que soleba[n]t esse de communi Hund. I 137; cum abbas de Wautham habuit licenciam a domino rege ~andi x acras tantum, ~avit quinquaginta Ib.. 18 (grammatical peculiarities): a (impers. pass.); b (depon.). a Adel. Elk. 15 (v. 9 supra); 1245 (v. 1b supra).  b Meaux III 260 (v. 1a supra).