legare

legare [CL] 1 to send as an envoy or legate. b (gen.) to send, transmit. Rhodii quosdam ~arunt Athenas Alcuin Rhet. 14 (= Cic. Inv. Rhet. II 87); ‘~o’, ‘~as’, quod est ‘legatione fungor’, unde ‘~atus’, id est ‘missus’, longam habet ‘le-’ Abbo QG 6 (16); commilitones ‥ suos in Hyberniam ~averunt G. Mon. IV 16; legati dicuntur a ~ando, ad diversas sc. orbis partes a domino papa propter ecclesie negotia destinati Gir. PI I 19 p. 108.  b ~at, mittit GlC L 145; si tua scripta lĕgo, lege scriptum quod tibi lēgo Serlo Wilt. 2. 54. 2 to dispose of by legacy, to bequeath: a (money or property or absol.); b (body or soul at death). a ~at, testamento donat GlC L 144; a1191 cuicunque et ubicunque et proutcunque dare, ~are vel assignare voluerit Bury St. Edm. 1; a1216 ~avit runcinum (v. favellus); 1301 W. U. quondam adquisivit dictas placiam et grangiam et eas ~avit in morte sua SelPlMan 125; 1384 W. dicit quod ‥ J. C. ‥ in testamento suo ~avit predicte A. certa bona et catalla ‥ . et J. H. et E. non cognoscendo legatum predictum ‥ dicunt ‥ PlRCP 495 r. 486; Ib. (v. 5a infra); 1415 residuum ‥ omnium bonorum meorum ‥ ~o in manus executorum meorum ad funeralia mea peragenda Reg. Cant. III 408; 1460 si pecunia ~ata in ultima voluntate suis servientibus non fuerit in larga habundancia distributa ‥ Paston Let. 612.  b ~amus corpus nostrum ad sepeliendum in ecclesia Test. Hen. V 89; 1444 in primis, ~o animam meam omnipotenti Deo, beate Marie, et omnibus sanctis, et corpus meum sepeliendum Paston Let. 12. 3 (p. ppl. as sb. m.) envoy, legate: a (of private person or unspec.); b (of the state, royal, or imperial); c (eccl., of bishop); d (w. ref. to pope); e (~atus apostolicae sedis, ecclesiae Romanae, or sim.) papal legate; f (~atus a latere or missus) papal legate with plenipotentiary or ambassadorial power; g (~atus natus) archbishop or bishop with local legatine authority. a neque ~atus neque alius homo venit ex parte sua qui derationasset hanc terram DB II 25b; ab hac injusta exactione ~atum appello P. Blois Ep. 133. 396C; ~atus, a legal WW.  b mittuntur queruli ~ati ‥ inpetrantes a Romanis auxilia Gildas EB 17; ~atus suae gentis ad Aldfridum regem missus Bede HE V 21 p. 344; ibi viij acrae prati quae solebant esse ~atorum regis DB I 2ra; ~ati Romane reipublice P. Blois Ep. 119. 351A; 1225 significavit nobis ‥ ~atus missus in Franciam quod a latere nostro tales ad eum mitteremus ad tractandum ‥ Pat 552; isti sunt tonsores vel falsarii monete legalis, impeditores ~ati regalis Holcot Wisd. 39.  c finito cantu secundae stationis episcopus si adest vel ~atus ejus in loco et statione abbatis eum statuat Lanfr. Const. 140.  d per te papa fit legatus, / primas suffraganeus Walt. Wimb. Virgo 126.  e 742 servus et ~atus apostolicae sedis esse dinoscor Bonif. Ep. 50 p. 83; hic Britannie primus et apostolice sedis ~atus G. Mon. IX 12 p. 453; Wintoniensis episcopus Heinricus, non tunc sed nunc Romane aecclesiae ~atus J. Worc. 38; Romane sedis ~atus Gir. TH III 17; Theobaldus ‥ successit, consecratus ‥ ab Alberico ‥ apostolicae sedis ~ato ad altare Christi ‥ Birchington Arch. Cant. 7.  f ~atus ‥ a latere nostro missus Reg. Malm. I 360; 1218 nemini liceat nisi Romano pontifici vel ~ato ab ipsius latere destinato in regnum Scocie interdicti vel excommunicacionis sentenciam promulgare Anglo-Scot. Rel. 15; nulli legato respondere, nisi ~ato a latere domini papae misso Brakelond f. 145; s1255 increbuerunt [enim] insuper rumores teterrimi, viz. quod ~atus, vel clericus Papalis, armatus ~ati potestate, a latere venerat domini Pape destinatus, qui jam in foribus apparens tantum prosperum ventum expectabat M. Par. Maj. V 514; 1437 ~atus de latere, cum prelatis et theologis Bekynton II 2; Gascoigne Loci 17 (v. legatia a); 1520 sanctitas vestra dignetur ‥ committere ~ato de latere ‥ vel alicui prelato, ut ‥ Lit. Cant. III 345.  g 1300 ab omni jurisdictione ‥ ~atorum natorum dicte sedis MunAcOx 79; Gascoigne Loci 17 (v. legatia a); 1520 domino W. ‥ archiepiscopo Cantuariensi ac ~ato nato Lit. Cant. III 343; 1536 Jacobus ‥ archiepiscopus Sanctiandree ‥ apostolice sedis ~atus natus Conc. Scot. I ccxlvii. 4 (p. ppl. as sb. n.) command delegated through an envoy, embassy, errand. auscultare pii tempsit legata ierarchi Wulf. Swith. I 161; cum sis legatus properes legata referre, / que tibi sunt juncta, non addens falsa relatis D. Bec. 46. 5 legacy, bequest. b (eccl., ~atum altaris) legacy due to church, mortuary; c (dist. as primum or secundum). alioquin non dixisset apostolus velut paternum ~atum suis successoribus derelinquens ‥ Gildas EB 110; Vac. Lib. paup. 247 (v. Falcidius a); 1220 est ibi quedam cista, de ~ato cujusdam muliercule nomine Emeline Reg. S. Osm. I 312; 1225 reddet ‥ persona ‥ medietatem principalis ~ati de tota parochia ‥ qualitercunque fuerit legatum, tam infra castrum quam extra FormA 29; 1328 Douenaldo Bard et Johanni de Fyfe, ex ~ato domine regine, xiij s. iiij d. ExchScot 116; primo conqueruntur de falsis executoribus. nam malorum executorum quidam differunt et prolongant ~ata Holcot Wisd. 152; 1384 (v. 2a supra); volumus quod neque abbatissa ‥ ex ~ato nostro habeant libros aliquos Test. Hen. V 100; ex ~ato domini N. S. Heete Catal. Coll. Wint. 73.  b omnia ~ata altaris Eveshamie Chr. Evesham 211.  c hoc ‥ est ‥ altare et secundum ~atum Reg. S. Osm. I 277; 1311 primum ~atum (Reg. Bath) Som Rec. Soc. LIV (1939) 97.