legere

legere [CL] 1 to gather, collect. ~o, congrego GlC L 146; arma legit, naves per aquas nugando suaves R. Cant. Malch. pref. 5; murilegus ‥, i. catus quia mures ~it, colligit Osb. Glouc. Deriv. 342. 2 to glean (in quots., w. ref. to Ruth ii 3). Booz cum Ruth ‥ post messores suos ~entem spicas alloquitur Ailr. Spir. Amicit. 694C; Ruth in agro spicas legit Garl. Poems 4. 6a. 3 to choose. Anselm IV 45 (v. consecrare 3d); non decet illa lĕgi que sunt contraria lēgi Serlo Wilt. 2. 55; noluit monarchiam suam in aliquem transferre ne aliquis par ei in potentiam apud posteros ~eretur Flor. Hist. I 65. 4 to choose one’s way over, to traverse, cross. b (intr.) to make one’s way, cross. quidam armis projectis, quidam armati, turpiter ~entes vadum consuluere fuge Osb. Bawdsey clxxvi; miles [sc. in scaccis] ‥ partim obliquans cursum, partim directo tramite ~ens iter Neckam NR II 184 p. 325.  b [latrones] abstrahunt qui exuvias / legentibus per avias (Æthelwald) Carm. Aldh. 2. 58. 5 to make one’s way over (a text), to read (a script); b (w. acc. & inf. or sim.); c (w. quia); d (absol. & intr.). a705 hanc ‥ epistulam ‥ inter ceteros quos ~is libros habere non omittas Aldh. Ep. 8 p. 500; nullus eorum librum teneat, nullus in libro aliquid ~at aut inspiciat Lanfr. Const. 173; in egregiis ~itur poetarum libris ‘Denique ‥’ [Stat. Theb. XII 818] Gir. TH intr. p. 3; nam rex omnis regitur legibus quas legit Carm. Lew. 445; tu tibi scripta lege, lecta, relecta rege R. Partes 223.  b Gildas EB 1 (v. desiderabilis 1a); cum ‥ evangelii lectio recitaretur, in qua Dominus noster Jesus Christus post resurrectionem suam discipulis apparuisse ‥ ~itur Osb. V. Dunst. 42 p. 121; in vita Aristotelis ~itur Plato dixisse ‥ Bacon CSTheol. 29.  c nonne ~isti quia, qui Deo puro spiritu copulatur, omnia sibi in Deo conjunguntur? Felix Guthl. 39 p. 122.  d libros ‥ ad ~endum ‥ praebere curavit Bede HE III 27 p. 192; memini me hesterno dixisse anno, cum tecum aliquot diebus ~endi gratia in monasterio tuo demorarer Id. Egb. 1; Dei hominem ‥ repperit ‥ ~entem Wulf. Æthelwold 35 (= Ælf. Æthelwold 24); talesque nationes abundant plurimae ‥ quae antichristum, ut ~imus, secuturae sunt ante omnes gentes Abbo Edm. 5; in quibus si quae forsan leviuscula tuaque gravitate et lectu et auditu indigna inseruimus ‥ Free Ep. 55. 6 to read aloud; b (to secure benefit of clergy). c (eccl.) to read (liturgical lection). nolentesque tantum latere thesaurum, in auribus populi cuncta ~erunt Ailr. Ed. Conf. 761B; de legendis, de audiendis versibus essent regule prenotande. quidam enim sunt qui sic ~unt fere ut scandunt nec ~endo sciunt distinguere ubi versus, ubi clausula finiatur Gerv. Melkley AV 215; ergo, benigne pater, exoro legatis in aures / cum ducis ad vultum venerit istud opus Pol. Poems I 101; 1502 distincte ~et (v. 1 distincte b).  b 1433 J. et W. coram eisdem justiciariis tunc clamaverunt privilegium clericale et per ordinarium examinati ~erunt Langley app. 255.  c presbiter si responsoria cantat in missa, vel quicunque cappam suam non tollat, sed evangelium ~ens super humeros ponat Theod. Pen. II 2. 11; librum super quem ~i solet in nocte ‥ et librum super quem lecciones ~i solent in sabbatis quatuor temporum Cust. Westm. 49; 1376 (v. dehonestas); 1409 pars Biblie et libri sermonum super quibus legenda ~itur in choro in partibus suis ubi lecciones ~untur sunt caduci et defectivi Fabr. York 245. 7 (pres. ppl. or fut. ppl. as sb. m.) one who reads or will read, reader. epitaphium in ejus monumento scriptum, in quo ‥ et ~entes quoque vel audientes exemplum facti ad studium religionis accenderet Bede HE V 7 p. 293; nec obscura posuimus verba, sed simplicem Anglicam, quo facilius possit ad cor pervenire ~entium vel audientium Ælf. CH I pref. 1; nomen meum meritis ~encium conscribi faciat Altissimus in libro vivencium Chr. Dale 1; cum conventu ‥ usque in chorum processione incedent, atque, egresso inde lecturo ad servitores, ipsi ‥ eum subsequentur Cust. Westm. 118; ut lecturorum conceptus de protoducis nostri ‥ fortuna limpidius explanarem Elmh. Cant. 141; in Francia quomodo se habuit, ut in sequentibus patebit ~entibus Strecche Hen. V 146. 8 (acad.): a (intr.) to (engage in) study. b (intr.) to lecture, teach. c (trans.) to read, lecture on (prescribed author or text). a a1078 audivi quod ~as a domno Arnulfo. ‥ praecipio quatenus quidquid ab eo ~eris ‥ declinare studeas Anselm (Ep. 64) III 180; 1189 Remis ‥ moram facio ibidem per annum instantem ‥ lecturus, mallem tamen theologie et decretis ‥ studiosus insistere J. Exon. Ep. 1.  b 1140 precipio ‥ ut ‥ sentenciam anatematis in eos proferatis qui sine licencia Henrici magistri scolarum ‥ ~ere presumpserint E. Ch. S. Paul. 217; 1214 magistri ‥ qui ‥ irreverenter ~erunt Oxonie, suspendentur ‥ ab officio ~endi MunAcOx 3; 1235 dilectionis vestre literas recipimus, continentes quod cum simul ordinarie Parisius legere et curam animarum habere, preeligitis ad presens lectioni magis insistere, quam onus cure pastoralis subire Gros. Ep. 13; arcium liberalium doctor effectus ‥ solo divino instinctu et zelo pietatis ductus, supra morem tunc legentium, quin pocius modernorum, missam diebus singulis audire consueverat V. Edm. Rich B 616; magister Johannes Blundus, apud Oxoniam studens et ~ens in theologia Flor. Hist. II 204; ~it ita apud Dunestapliam, expectans scholam Sancti Albani G. S. Alb. I 73; a1275 (v. audire 4); 1305 etc. (v. cursorie c); a1356 (v. continue 1a).  c Eccleston Adv. Min. 65, etc. (v. cursorie); 1291 propositum mei fuerat in studio Bononiensi per aliqua tempora in jure canonico studuisse ac demum juxta consilium vestrum Oxon’ transtulisse ac ~isse decretales DCCant. p. 260; 1311 nullus ~at bibliam biblice nisi prius ~erit sentencias Collect. Ox. II 218; 1350 regentes in decretis duas lectiones ~ere non debent. sed, si duas voluerint in scolis ~ere, secundam ~at sicut potest in facultatibus illis aliquis de conscolaribus StatOx 59; 1350 ~ens decretales ordinarie percipiat ‥ ad minus xl d. StatOx 47; 1376 ad ~endum sententias in studio Oxoniensi pro suscipiendo gradum magisterii deputatus extiterit Mon. Hib. & Scot. 357; 1407 per quantum tempus possunt magistri arcium ~ere logicalia StatOx 192; transferat ad ~endum naturalia Ib. 193; 1451 septem artes liberales et tres philosophie ‥ a magistris arcium ‥ pro forma scolarium ~antur Ib. 235. 9 to read about. sic legimus prisco vulgatum tempore Saulum Aldh. VirgV 479; in oriente quoque juxta oceanum formosum genus hominum ~imus Lib. Monstr. I 26; in quodam quoque deserto ignei montes ~untur in quibus nascuntur homines toto corpore nigri Ib. I 30; cum enim priscorum monachorum solitariam vitam ~ebat Felix Guthl. 24; multa parvus, multa adultus / signa fecit caelitus, / quae latent et quae leguntur / coram multis testibus Anal. Hymn. LI ii 214. 11; et punitus legitur David mox ut egit / contra legem Carm. Lew. 447; Salomon ‥ a Deo ~itur ‥ commendatus, cum dixit sibi Dominus Ockham Dial. 875. 10 to choose, read: a (as one among variant readings of a text); b (as one among different interpretations of a passage). a ‘vivaque sulphura’ [Verg. G. III 449] quem quidam invertentes sic ~unt ‘et suphura viva’ Aldh. Met. 10 p. 89; in ultimo capitulo, ubi prius ~ebatur ‘nec tamen dico simpliciter Filius Dei est creatura’, rectius hodie ~itur ‘nec tamen hic dico simpliciter Filius Dei est creatura’ J. Cornw. Eul. retr..  b nota quod moderni Hebrei aliter ~unt hunc locum S. Langton Chron. 91. 11 (gdv. as sb. f., m., or n.): a lection that is to be read, legend, life of a saint. b book of lections that are to be read, legendary. a notandum hic autem quia Barnabas, sicut in ~enda ipsius habetur, evangelium Matthei super aegros ponebat et curabantur Gir. IK I 5 p. 58; de isto [sc. Elle] invenitur in ~enda beati Gregorii R. Niger Chr. II 136; volet autem quis astruere nobilitatem generis dignam esse commendacione, eo quod in ~endis sanctorum inter titulos praeconiorum ponatur Neckam NR II 155 p. 244; 1324 ~endam de festo concepcionis B. Marie quam in libris ‥ vidimus contineri Lit. Cant. I 128; hic ~endus, a legend ‥ hec ~enda, a legend WW; 1469 creditur ‥ historiam de translatione ‥ martyris vel ipse scripsisse, vel scriptam ab ‥ incerto auctore ut ‥ in officio ejusdem festi legeretur, approbasse, in qua ~enda de ‥ jubilaeo hec verba habentur ‘pensemus ‥’ Lit. Cant. III 247.  b ~enda vocatur liber ubi agitur de vita et obitu confessorum Beleth RDO 62. 69; c1250 item ~enda bona et sufficiens in uno volumine, temporale scilicet et sanctorum Vis. S. Paul. 6; 1300 parochiani tenentur invenire ‥ ~endam, antiphonarium, gradale Reg. S. Aug. 357; 1342 ~enda temporalis corrosa et male ligata, ~enda sanctorum insufficiens et defectiva (Vis.) EHR XXIV 124; 1368 ~endam integram in uno volumine (Test. Episc.) Reg. Exon. 1552; 1401 (v. evangelarium); 1423 pro uno libro vocato ~enda Aurea Test. Ebor. III 74; 1446 W. R. ‥ dedit et legavit usui capellanorum Sancti Willelmi super pontem Use unum librum vocatum ~endum pro toto anno, et unum alium librum vocatum Gradale Mem. York II 113.