lucrari

lucrari [CL], ~are [LL], ~ire 1 to gain, earn; b (absol.); c (refl.). 757 quatinus ‥ aeterna paradisi praemia ‥ ~ire valeamus CS 183; jam late per populos auxit lucranda talenta Mir. Nin. 71; illius ad Vuentam sibi commoda quaeque lucrari Wulf. Swith. II 89; molendinum reddens annonam quantum potest ~ari DB I 170vb; plus lingua quam lancea ~atus Ord. Vit. XII 5 (v. dextra 2a); plus ~abor per mendacium J. Sheppey Fab. 30 (v. econtra 2c); a1250 pistor potest ~ari ‥ iiij d. (v. garcio 2e); petiit ut posset esse fortunatus in arte mercatoria ad ~andum divitias Itin. Mand. 80; ut ipse ~aretur ‥ pecunias Gascoigne Loci 128.  b sic insatiabilis ~atur ambitio Ord. Vit. IX 17 p. 621; ad ~andum T. Mon. Will. I 6 (v. falsus 1).  c hiis se mendaciis ‥ / plus quovis curie lucratur ludio Walt. Wimb. Palpo 142. 2 to win, acquire by capture: a (goods, land, or place); b (game). a 1195 non possunt terram illam perdere vel ~ari, quia terra illa est dos ipsius Aldit CurR PR 71; s1224 capta est ‥ ballia ‥ in qua nostri ~ati sunt equos ‥ boves et bacones et porcos vivos Ann. Dunstable 87; Arthurum eructant fore venturum et regnum Britannicum a Saxonibus fabulantur ~aturum Eul. Hist. II 385; clerum de decima spiritualium habenda ad ~andas ipsas terras transmarinas requirebat Meaux I 340; 1410 Nicholao de L. et ‥ sociis ejus, ~antibus et destruentibus castrum de Jedwortht, infra annum hujus compoti ExchScot 115; misit dominum ducem in Normannium ad castellum ‥ ut illud obsideret et ~aretur Strecche Hen. V 179.  b si ultimo fuerit ~atus ludum Ludus Angl. 164; et tunc ~abitur ludum ut supra in proxima impertia Ib. 165. 3 to win over, gain, convert. 716 nos omnes suo magisterio ~atus est Deo Bonif. Ep. 10 p. 12; p792 multam Deo ~ari [v. l. ~are] plebem Alcuin Ep. 290; illum ‥ post omnia haec ad summos gradus perventurum, multa hominum millia Deo ~aturum Osb. V. Dunst. 17; ingentem diabolo jacturam de ~andis Deo animabus faceret W. Malm. GP I 19 p. 29; animarum ‥ quas Deo ~atus est Ric. Hex. Hist. Hex. I 3 (v. efficaciter b); ~or: garrir Teaching Latin I 155; in ~andis animabus Ad. Marsh Ep. 60. 4 to get: a to obtain. b to attain. a sibi praeceptorem lucratus Frith. 152; ~amur we begytaþ GlP 97; 1217 veniatis cum toto navigio vestro, tam nuper ~ato quam alio Pat 89; 1291 ciphum ~atus fuit ad quemdam ludum (v. fascinum 2).  b Justinam ‥ / aurea virgineo lucrantem regna pudore Aldh. VirgV 1843; infra paucos menses cum pilis talibus ludam cum Francigenis ‥ quod jocum perdent in eventu et pro ludo luctum ~abuntur Strecche Hen. V 150. 5 (leg., usu. w. ref. to appointment of attorney) to win (a case). aut pro se sufficientem responsalem mittat ad ~andum vel perdendum ‥ loco suo Glanv. I 12; per assisam ipsam oportebit eum perdere vel ~ari Ib. II 6; 1196 R. ponit loco suo W. ‥ versus T. ‥ de assisa ecclesie de H. ad ~andum et perdendum CurR 15; 1221 quod W. Wygorniensis episcopus attornavit loco suo Willelmum de M. ad ~andum vel perdendum in loquela que est coram ‥ justiciariis inter ipsum episcopum et W. Marescallum comitem Pembroc’ CurR X 146; 1265 P. ponit loco suo W. ad ~andum vel perdendum ‥ in loquela Cl 117; 1412 ad ~andum vel perdendum in omnibus placitis et querelis Couch. Furness 483. 6 to cultivate, render fertile, make profitable. 1130 Restaldus debet ‥ in defectu terre que non erat ~ata Pipe 2; 1160 concedimus ‥ pasturam ‥ ad quingentas oves per majus centum et ad [xl animalia campe]stria et ad animalia que terram [~abu]ntur Danelaw 151; 1167 pro x acris essartis ~atis in W. Pipe 8; pro landa arsa et postea ~ata Ib. 134; 1169 R. ‥ r. c. pro x acris de essarto ~atis in Wicham Ib. 79; permitte ~ari terram monachorum Abbendone ‥ illam sc. que non noceat foreste mee Chr. Abingd. II 83; 1286 [land ploughed in the wood] ~atam de bosco CourtR Wakefield III 175. 7 to get, collect; b to bring in (crop). c to extract (coal, stone, or mineral). 1274 ~averunt quam plures papiliones Leg. Ant. Lond. 132; c1357 in reparacione stagni molend’ abbathie cum mos et lyng ~atis pro eadem, iiij s. viij d. ob. Ac. Durh. 559; in bruera ~ata pro dictis domibus cooperiendis, et pro muris del malthous ij s. iij d. Ib. 560; pro iij par’ molarum ~and’ ‥ xiij s. iiij d. Ib.; 1368 molera ~ata infra campum (v. impignorare 3).  b nec aliquam horam vel missam debet omittere nisi pro necessitate manifesta ut quando bladum est admissurus vel ~aturus [sc. granatarius] Cust. Westm. 96; 1464 pro ‥ stipendio ~ancium hujusmodi grana ‥ ExchScot 259; 1532 pro diversis ~antibus fenum Househ. Bk. Durh. 56; 1537 petit alloc’ de diversis pratis ‥ ~atis et inductis ad usum domus ‥ ij li. xj s. iiij d. Ac. Durh. 706.  c 1288 de minera ~ata in hujusmodi opere IMisc 47/1; 1419 super concavacionem unius putei pro carbonibus ~andis et hauriendis, vj s. viij d. Ac. Durh. 615; 1435 in vadis J. W. adquirentis. ~antis et frangentis petras in quarera Fabr. York 55; 1451 de exitibus carbonum terrestrium apud Coydrath ~atorum Cl 301 m. 5; 1464 non ~antur carbones ibidem nisi ad usum monasterii Dunelm Feod. Durh. 191; 1578 wayleve et strayleve ad easdem mineras pro carbone ibidem ~ando et exhauriendo Pat 1027 m. 15; 1581 omnes carbones lapides ferrum et plumbum ‥ de in et super mineris quarr’ aut puteis premissorum crescent’ aut provenient’ fodiend’ aut ~and’ Ib. 1205 m. 8.