pensare

pensare [CL] 1 to weigh, measure the weight of: a (money, in order to ascertain quantity or quality); b (fig.). a nunc reddit xxx libras arsas et ~atas, et xxiiij libras ad numerum DB I 2ra; hoc suburbium reddit xx libras arsas et ~atas, et iij molini reddunt x libras ad numerum DB I 132ra; reddit per annum xxv libras arsas et ~atas, et xiij libras ‥ ad numerum de albis denariis DB I 189rb.  b illi ‥ rationem rei ‥ diligenti lance ~antes W. Malm. GP I 49; non te movebit, Judex, qui judicii illius merita recto ~as libramine Fortescue NLN II 4. 2 to weigh out as payment, pay out: a (reward or grant); b (as penance). a adventante Deo, qui cunctis praemia pensat / seu pia perfectis seu certe saeva profanis Aldh. VirgV 281; Cibele ‥ Ydeis pensat venatibus orbem J. Exon. BT I 541 ; † c680 (13c) facultatem ullam ~andi [Conc. HS III 163: prensandi] vel usurpandi dominium ‥ ei concedere CS 56.  b xij triduana pro anno ~anda Theodorus laudavit Theod. Pen. I 7. 5. 3 to possess an amount of weight, to weigh (w. acc. of spec. weight); b to weigh as much as, counterbalance (also fig.). 855 (11c) mihi perdonabat duas bradiolas aureas †fabrefactos [v. l. fabrefactas] quas ~arent xlv mancusas CS 487; 901 condonavimus kalicem aureum ~ans xxx mancusos CS 587; s537 Belisarius ‥ liberavit Romam ‥ et obtulit crucem auream S. Petro ‥ c libras ~antem Eul. Hist. I 206.  b non ergo argenti squalescit spreta libella, / uncia bis senis quam pensat lancibus aequa Aldh. VirgV 206; nichil ‥ in vos poterit comminisci humana nequitia quo superna ~etur gloria W. Malm. GR IV 347; ~o ‥ i. equare ‥ et pensito ‥ verbum frequentativum Osb. Glouc. Deriv. 445; ~are, pensitare, equare Ib. 475. 4 to weigh in the mind: a to think about, consider, contemplate, ponder; b (w. indir. qu.); c (w. quod or quia). d (w. inf.) to give thought to, ponder how to. e (intr. w. de). a lectio sancti evangelii ‥ debet per singula verba ~ari Bede Hom. I 9. 44; ille qui nichil preter commodum suum ~are nosset W. Malm. GR IV 357; ~ato consilio, decretum est ut ‥ corpora sanctorum in continentem transferrentur Id. GP 129; c1180 sciatis quod ~ata honestate latoris presentium Andree clerici nostri et fide ‥ ipsi A. concedimus imperpetuum custodiam omnium ecclesiarum, capellarum, et aliarum rerum Cart. York 12; 1303 nostrum et regni nostri honorem ‥ debita consideratione ~antes (Oxford) BBC 102; harum rerum gesta facilius cognoscentur si ipsarum tempora ordoque ~entur Favent 8; c1460 ~etis, queso, cum omni festinacione possibili instabilem virum, utinam Hibernicum non ingratissimum Paston Let. 610.  b 778 (11c) summo ‥ mentis proposito unicuique ~andum est et cogitandum, quatinus ut cum hujus saeculi caducis ac labentibus rebus mansura aeternitatis praemia adipiscat CS 223; c793 ~ate ‥ post nativitatem unigeniti filii qualis sit hodierna solemnitas de adventu Spiritus Sancti Alcuin Ep. 23 p. 64; ~et apud se quid sibi plus constiterit Alex. Cant. Dicta 112; ~a quam pium, quam preciosum lucere in terris vitam angelorum Lucian Chester 62; ~andum est quam sit largitor magnificus in bonis celestibus conferendis Edmund Spec. Relig. 132.  c s601 vigilanti ‥ mente ~andum est, quod ‥ Dominus ‥ populum abstinere a mulieribus praecipit (Libellus Resp.) Bede HE I 27; dum sollicitus ~aret quia scriptura teste ‘omnis filius qui recipitur flagellatur’ Ib. II 1; ~ans quod ‥ alia oppida et ingentes haberet ‥ in regione Britonum ‥ filio [sc. regis] filiam suam pepigit Ord. Vit. XII 26 p. 410; p1384 ~ato quod gentes civitatis ‥ per subditos nostros amicabiliter pertractantur ubilibet Dip. Corr. Ric. II 30; ~antes ‥ quod modica operacio in principio majorem in fine parat exitum Plusc. IX 30.  d s1179 numquam hoc melius exequemur, quam si nutrire que recta sunt, et corrigere que profectum veritatis impediunt, ~emus (Conc. Lateran.) Gerv. Cant. Chr. 289.  e nec de augenda ~at vel conservanda pecunia Map NC IV 16 f. 58. 5 a to judge, determine, regard, consider. b to assess (the quantity or amount of). c to tell. d (w. parvi or magni) to regard, or esteem as being of little or much worth, to think little or much of. e (without qualifying gen.) to pay regard to, take account of, consider, esteem (in some quots. w. play also on 5b). a s601 hoc ‥ ex persona furis ~are potest, qualiter valeat corrigi (Libellus Resp.) Bede HE I 27; ante Spiritus Sancti adventum cogitationes pravas et portare poterat et ~are nesciebat Id. Prov. 999; dictante tremendo / Judice, qui pensans aequo discrimine cuncta Wulf. Swith. II 1065; te, o puer, quem ‥ indisciplinatis pueris indignatum ~amus Gosc. Transl. Aug. 39D; tanto meos feliciores esse ~arem, quanto ab invidis amplius infestantur Osb. Glouc. Deriv. 83.  b computat expensas servorum, facta revolvit / Zoilus, ut domini stillet in aure sui; / ergo fidelis erit, quia sumptus pensat heriles? J. Sal. Enth. Phil. 1693; 1301 sancta Romana ecclesia ‥ sic disponit ut, ~atis cotidianis et necessariis expensis incumbentibus, ipsius subditi onera imposita absque gravi possint incomodo tollerare Reg. Carl. I 168.  c splendorem solis facie, candorem nivis vincebat veste, quam pulchritudinem et subtilitatem nemo sufficit ~are Gosc. Transl. Mild. 30 p. 198; o, quis pensare posset quin fleret amare Gower CT II 79.  d quam ille injuriam parvi ~ans W. Malm. GR II 175; ille Mauritii peritiam ‥ magni ~aret Ib. V 434.  e qui non summam datae pecuniae sed conscientiam dantis ~at hominis Bede Cant. 1219; 941 (15c) misericors auctor ‥ misericordiam non judicium ~ans CS 769; suscipiens viduae bina minuta libens, / qua non paupertas sed erat pensata voluntas Wulf. Swith. I 21; legitima non curantes matrimonia, alieni cubilis non ~astis injuriam W. Malm. GR IV 347; o si principem tante strenuitatis merita digne ~antem reperissent Gir. EH II 15; laborem non ~at, non utilitati sue studet ‥ totus inhiat regi Map NC V 3 f. 60; plus ad armatam regis Scocie prorogandum quam de pacis concordia tractandum ~antes Plusc. VI 40. 6 to hang, mount (door or gate). s1496 unum le par tayggis pro hostiis ~andis Reg. Aberd. II 169.