praeesse

praeesse [CL] 1 to be in charge or control (of); b (w. dat.); c (w. acc.); d (? w. gen). nec sibi quisquam sacerdotum de corporis mundi solum conscientia supplaudat cum eorum quis ~est, si qui propter ejus imperitiam vel desidiam ‥ perierint Gildas EB 110; sunt prelati qui non prodesse cupiunt sed ~esse Gir. TH III 28 p. 174; 1196 meritorium ‥ valde est si sic ~sis ut prosis P. Blois Ep. 134. 397A; 1438 ipsum ‥ supplicamus ‥ ut in ea [ecclesia] prodesse magis quam ~esse queat dignetur beatitudo vestra Bekynton I 3; cum ~esse et subesse simpliciter dicta sint opposita et oppositorum idem fit judicium Fortescue NLN II 20.  b egent sane populi quibus ~estis vel potius quos decepistis, audire Gildas EB 96; lictores dicebantur qui reis puniendis ~erant Bede Retract. 1026; monasterium ‥ cui tunc Hild abbatissa ~fuit Id. HE III 24 p. 179; 797 optans te longaeva prosperitate populo ~esse Christiano Alcuin Ep. 128 p. 189; W. de B., miles, capitaneus in Britannia ac locis ibidem ‥ regi Anglorum subjectis ~fuens Avesb. f. 121v p. 415; sub qua tamen dum optimi reges sibi ~fuerunt, ipsa plausit, et cum discoli ei ~essebant ipsa inconsolabiliter lugebat Fortescue LLA 9 p. 26; placitum regis eis ~essentis Ib. 12 p. 28.  c Kenredus ‥ regnum Merciorum sic nobilissime ~fuerat, sed nobilius multo sceptrum relinquens Eul. Hist. Annot. II 163.  d cum ‥ per unum canonicum qui prierat [l. preerat] granarii dolenter conquestum fuisset sibi quod in toto acervo tritici deposito in horreo vix l quarteria remanerent Chr. Kirkstall 122. 2 to be or exist before (the present or a stated moment). apud omnipotentem Deum incommutabiliter ~erat fixum V. Neot. A 18; ~erat tamen usus et exercitatio que sicut in aliis, ita et hic precepta antecessit J. Sal. Met. 859A; materia ~fuit Duns Metaph. VII 10 p. 379b; ex rosis et herbis exprimitur aqua, igitur illa ~fuit in rosa Ockham Quodl. 223; nec aliquis vel aliqua patria qui ~fuerant sub obediencia unius partis ‥ dampnentur J. Reading f. 176v p. 145; secundo modo dicitur creare aliquid, cum facit illud quod nulla pars ejus vel subjectum ejus ~fuit Wycl. Act. 44; non manet panis ille qui ~fuit, sed solum similitudo ejus (Wynterton) Ziz. 188. 3 (pr ppl. praesens, usu. w. esse or sim.) present (at), (being) in the same place, in person, or face to face; b (w. dat.); c (as sb.); d (eccl. & mon.) one who has been presented to a benefice, a presentee. quasi ~entem arguo quem adhuc superesse non nescio Gildas EB 29; 705 nostris ‥ cogentibus me ~entem inesse Wealdhere Ep. 22; sicut presbiteri et diaconi ejus qui ~entes erant V. Cuthb. IV 2; ejus ubique majestatem credebat esse ~entem Bede Retract. 1019; ubi absentum [? l. absentem] corpere [l. corpore] spiritu intueor ~entissimum H. Bos. Ep. 35. 1467C; propter priorem de T. qui ~ens tunc aderat Gir. SD 128; 1255 ideo qui ~entes sunt de eadem villa committuntur prisone SelPlForest 27.  b quanto ‥ Deo fuero ~entior tanto ero in auxiliando celerior W. Malm. GP IV 148; nonne item Deo ~ens est Antichristus? ergo coram Deo presentialiter est Antichristus Neckam SS II 37. 1; 1269 detentos ‥ pro morte Johannis ‥ pro eo quod ~entes fuerunt interfeccioni ‥ Johannis Cl 167; anima non potest desistere ab intelligendo seipsam quia semper est sibi ~ens Wycl. Trin. 68.  c vox ipsa quae ~entes instruit et fama loquellae quae ad absentes ‥ pervenit Bede Cant. 1199.  d 1559 nisi ~ens per ordinarium diligenter examinatus ‥ Conc. Scot. II 166. 4 (pr ppl. praesens as adj.) ready, available, present (of money). 1564 pro ‥ summis pecuniarum ‥ michi ‥ ~entium per honorabilem virum W. Ker Scot. Grey Friars II 5. 5 of or pertaining to the present time or moment, contemporary, modern. ut in ista gente experiretur Dominus ‥ ~entem Israelem, utrum diligat eum an non Gildas EB 26; incipit auctoritas operis ~entis: Christe fave votis bonis Theod. Laterc. pref.; usque in ~entem diem Ib. 8; utinam nobis ~entium rerum possessio non sit futurarum remuneratio Aldh. PR 142 (143) p. 204; ad trudendum illum in ~entium tormentorum gehennas Felix Guthl. 32; juxta illud exemplum constructionis tabernaculi quod ~entem ecclesiae constructionem praetendebat Bede Ep. Cath. 65; 1376 in xx quart’ salis anni ~entis ‥ lxvj s. viij d. Ac. Durh. 583. 6 (gram., w. tempus or ellipt. as sb. n.) present tense. tam ~entis quam futuri temporis Aldh. PR 118 p. 163; secunda persona ~entis temporis Abbo QG 8 (19); si A sit in ~enti, semper prima syllaba preteriti in E desinit Ib. 13 (31); ~ens tempus ys andwerd tid: sto ic stande Ælf. Gram. 123; non habemus participium passivum ~entis temporis. pro ~enti possumus uti passivo praeterito participio ejusdem verbi Anselm (Ver. 12) I 196; tempus transitum vel preteritum, tempus ~ens vel ens Ps.-Gros. Gram. 48; ~ens et preteritum opponuntur Bacon XV 147; hoc verbum ‘dividi’ est ~entis temporis Id. Tert. 132. 7 (praesentes as sb. m. pl., usu. in phr.) persons who live in the present time or are present here and now (also dist. from futuri). 1086 sciant ~entes et futuri quod ‥ Ch. Westm. 462; 1145 noverint tam ~entes quam futuri quoniam ‥ Doc. Theob. 5; 1283 sciant ~entes et futuri quod ‥ Deeds Balliol 2. 8 (w. litterae or epistola or sim. or ellipt. as sb. f.) the present document, letter, or book, (pl.) these presents. 671 quemadmodum lator ~entium viva voce plenius promulgabit Aldh. Ep. 1 p. 476; ~entibus tibi ‥ litteris mandamus ut ‥ W. Malm. GP III 117; elegantiora queque ~enti volumine ‥ digessi Gir. TH intr. p. 8; 1316 T. Everard, latorem ~entis ‥ specialiter recommendo Conc. II 459a; homagium ‥ vobis reddimus per ~entes Trevet Ann. 346; c1200 prior de L. vel ejus serviens ~entis lator Regesta Scot. 387; s1356 universis pateat per ~entes quod nos ‥ Avesb. f. 132; c1280 sub sigillo scaccarii nostri ~entibus appenso (Lit. Regis) Diceto YH cap. p. 286n. 9 thing offered for acceptance, a present, gift, or sim. s1175 ipsi servient domino regi de canibus suis et avibus singulis annis de presentiis [v. l. ~entibus] suis G. Hen. II I 103. 10 (as sb. n.) the present time; (ad praesens de or pro praesenti, or sim.) at present, in the present moment, now; b (in historical narrative, to indicate a present moment of previous time). delectatio carnalis, etsi stultorum mentibus ad ~ens adridet ‥ Bede Ep. Cath. 76; quanto magis trepidi de actibus nostris in ~enti fuerimus, tanto amplius in futuro de percepta mercede laetabimur Ib. 130; due opiniones male sunt, una ~entis, alia futuri Bern. Comm. Aen. 120; s1239 quamquam ad ~ens per literas suas dicat M. Par. Maj. III 561; docuit ‥ et tenuit publice, et docet, tenet, et asserit de ~enti ‥ quod ‥ Conway Def. Mend. 1425 (recte 1325); 1411 vicia juniorum, que vobis specificare non congruit pro ~enti FormOx 189.  b Carolus hoc factum ad ~ens vindicare non potuit R. Niger Chr. II 148. 11 (as sb. n. pl.) things or events that occur in or are characteristic of the present time, present things or events. in utraque vacui, qui futura perdunt et ~ia non acquirunt Ps.-Bede Collect. 162; pius Omnitenens, futurorum praescius, cui omnia ~entia persistunt Felix Guthl. 4; ipsa ‥ futura preveniens, ~entia comitatur, transactas quoque res prosecutura omnia simul perspicaci vestigatione complectens Pull. Sent. 714D; cura ~entium et providentia futurorum Bald. Cant. Serm. 12. 13. 481; cum sensacio non sit nisi ~encium ‥ et concordat ethimologia nominis qua dicitur presens quasi presensus Wycl. Act. 11.