protomartyr

protomartyr [protos < πρῶτος+LL martyr < μάρτυς; cf. πρωτομάρτυς] , first martyr; b (w. ref. to St. Stephen); c (w. ref. to St. Alban, as protomartyr of Britain); d (w. ref. to other saint); e (w. ref. to Abel). proto Grece primus Latine, et componitur prothomartir [ed. Mai: protomartyr], i. primus martir Osb. Glouc. Deriv. 464; protoplastus, primus formatus, sic et †proptomartyr [l. protomartyr; ed. Mai: protomartyr], et protopater, et protoprinceps dicitur Ib. 481; þe firste martyr, prothomartir CathA.  b quis, ut protominister martyrque evangelicus [v. l. prothomartir evangelicusque minister] ‥ nefandis manibus lapidatus est? Gildas EB 73; beatus ~yr Stephanus passurus mortem Bede HE V 14 p. 314; 833 (14c) scripta est hujus privilegii scedula ‥ die qua sancti Stephani prothomartiris solempnitas celebretur CS 410; s1098 alter juvenis ‥ qui ‥ dixit se Stephanum prothomartirem esse Eadmer HN 113; juxta æcclesiam beati Stephani ~iris, ubi lapidatus a Judeis obdormivit in Domino Ord. Vit. IX 15 p. 597; Simon cum Juda, Laurentius et prŏtomartyr, / urbem [sc. Romam] solantur, immo tuentur eam Neckam DS V 269; s562 ille ~yr lapidatus [sc. S. Stephanus] transit a nobis Eul. Hist. I 208.  c ad sanctum Britannie ~yrem in ipsius festivitate perrepsit Albanum Gosc. Transl. Mild. 24; a1123 (1333) sancti Albani prothomartiris Anglorum CalCh IV 293; in æcclesia sancti Albani prothomartyris Anglorum Ord. Vit. IV 16 p. 288; hic est ‥ / Albanus ‥ / flos vernans, noster Stephanus, prŏtomartyr eorum / quos Bruti claudit insula clausa mari Neckam DS V 865; causam judicet qui mortem olim ‥ Willelmi Rufi ‥ in manus tradidit S. Albani ~yris Anglorum J. Reading f. 180; sanctus Albanus ~yr Anglorum notatur ‥ per anticipationem, quia necdum Angli in Britanniam venerant Elmh. Cant. 182.  d ipsa ‥ sancta Tecla fuit virgo et prima martir ‥ et discipula sancti Pauli apostoli. ‥ apud Iconium ‥ remansit sancta Tecla prothomartir et virgo intus in petra Descr. Constant. 257; jacent hic duo nobiles, et post Albanum et Amphibalum precipui Britannie majoris ~yres ‥ Julius scilicet et Aaron Gir. IK I 5 p. 56; Oswaldus rex Northanimbrorum ‥ primus de gente nostra crucis vexillum erigens ‥ efficitur gentis Angligene ~yr Elmh. Cant. 181.  e quando ~yr Abel corpore ‥ sedem sepulchri ‥ intravit Bede Gen. 38C; beatus ~yr Abel primo omnium electorum ‥ Deo holocausta obtulit Id. Ezra 831D; multi ‥ corpora sua martyrio subdiderunt, sicut ~yr Abel, sicut Isaias, sicut martyres Machabei Ailr. Serm. II 34. 270B.