psalterium
psalterium, a stringed instrument, lute, psaltery
psaltērĭum, ĭi, n., = ψαλτήριον (e scanned short, Ven. Fort. 2, 19, 43).
- A stringed instrument of the lute kind, a psaltery, Varr. ap. Non. 215, 16; Cic. Har. Resp. 21, 44; Verg. Cir. 178; Quint. 1, 10, 31; Arn. 6, 209; Aug. in Psa. 32; 70; Tert. Cor. Mil. 9; Vulg. 1 Par. 13, 8; id. Psa. 56, 8.—
- II Transf., a song sung to the psaltery.
- A A satire, Varr. ap. Non. 101, 3; Paul. Sent. 5, 4, 16.—
- B The songs of David, the Psalms, Hier. Ep. 53, 8; 125, 11 et saep.
psaltērium, iī, n. (ψαλτήριον), I) ein zitherartiges Saiteninstrument, der Psalter, Varro fr., Cic. u.a. – II) meton., das zum Psalter Gesungene, A) in der Volkssprache, das Schimpflied, Spottgedicht, Paul. sent. 5, 4. § 16. – B) der Psalter Davids, die Psalmen Davids, Hieron. epist. 53, 8 u. 108, 19 125, 11. Isid. orig. 6, 2, 15.
psaltĕrii melos fantes modulamine crebro
sicut David ~ium sumens, citharam percutiens, modificans organa, cimbala tangens
quid ‥ / organa cum citharis psaltĕrioque regit?
oblonge vidule curvo simphonia tractu / mobile psaltĕrium, fistula dulce sonans
~ium, A.a sawtrey
non solum in cithara confiteri Domino verum et in ~io decem chordarum psallere gestiebat
[David ] psalterium decem chordarum et alia instrumenta nonnulla adinvenit
Deo confitens in decacordo ~io cum cantico in cythara
Parabolae Salomonis et Ecclesiastes ‥ sicut et ~ium metro constat esse conscripta
sic ‥ et psalmi novissimi in ~io, in laudem Domini Dei aeterni, eadem perfectionis regula septenario numero dedicantur
~ium Hieronimi ‥ ~ium ‥ expositio ~ii(
Augustinus super tercia parte salterii
Hieronymus correxit ~ium
quod scripta N. de Lira et N. Tryvethe super spalterium ‥ remaneant ‥ in archivis(
in cujus [epistole ] fine [Jeronymus ] distinguit ~ium in quinque libros
quia praeter sollemnem canonici temporis psalmodiam ‥ cotidie ~ium totum ‥ decantaret
pro vos singulos ~ios [(sic ] Domino decantaverunt
e pectore casto / psaltĕrium cantans percurrit in ordine totum
his tribus diebus ‥ psallant ~ium [AS: ] ex integro unanimiter in chorosealtere
vovisse salutis gratia terdenas missas totidemque ~ia
pro mille quingentis missarum sollemniis ac mille ducentis ~iorum melodiis quas ‥ decantaverunt
pro septem sphalteriis sallendis coram altari B. Nicholai
presbyter debet habere ‥ divinos libros, sc. missalem ‥ ~ium, nocturnalem
sacramentarium et ~ium quorum principales litteras auro effigiaverat
sint etiam libri sive codices: ‥ ymnarium, ~ium [gl.: ], troporiumsauter
sine libris istis, salterio, himnario, collectaneo
pro uno phaslterio luminando ‥
in j antiphonario cum spalterio, ympnario, et collectario
v ij spalteria, quorum unum cum ympnario et parte troparii
ij phalteria in uno volumine
unum parvum phsalterium
capiendo pro suo salario de quolibet gramatico, saltario et primario secundum taxacionem domini episcopi viz. pro grammatico x d. quarteragii, saltario viij d. et primario vj d.(
item phalterium ex dono cujusdam pincerne
adeo protelavit quousque propemodum ad magnitudinem unius ~ii perveniret
ut processus in libro scriptus excedit quantitatem trium ~iorum
ut singulis diebus ‥ ~ium Marie Virginis diceret gloriose
lego cuilibet pauperi ejusdem domus iij d. ad dicendum tria ~ia B. Marie Virginis
quot hi [calculi ] sunt, toties Dominicam precem, quot illi, toties angelicam salutationem ter numerum ineundo recitent, terque symbolum brevius inferant et id Deiparae Virginis ~ium nuncupant
~ium, laus
psaltērĭum, (16) ĭī, n. (ψαλτήριον), ¶ 1 psaltérion, sorte de cithare : Cic. Har. 44 ; Quint. 1, 10, 31 ¶ 2 [fig.] chant satirique, satire : Ps. Paul. Sent. 5, 4, 16 ¶ 3 psautier : Hier. Ep. 53, 8.
- 1. citerachtig snaarinstrument, harp;
- 2. (eccl.) psalmenboek.
S. Augustinus in Psalm. 32 :Psalterium dicitur canora cythara decem chordarum coaptata, quæ cum plectro percutitur : Nablum vero duodecim sonos habens digitis tangitur.
Cythara est lignum illud concavum, tanquam tympanum, pendente testudine, cui ligno chordæ innituntur, ut tactæ resonent. Non plectrum dico quo tanguntur, sed lignum illud dixi concavum, cui superjacent, cui quodammodo incumbunt, ut ex illo cum tanguntur tremefactæ, et ex illa concavitate sonum concipientes, magis canoræ reddantur. Hoc ergo lignum in inferiori parte cythara habet,Id ipsum repetit in Psalm. 42. 56. 71. et 80. Ita etiam describitur Psalterium in Lexico MS. Reg. Cod. 2062 :Psalterium in superiore.
Ψαλτήριον, ὀρθὸν ξύλον καὶ ἀπαρέγκλιτον. χόρδαι δὲ ἐν τούτῳ δέκα παρετείνοντο. ἑκάστη δὲ τῶν χορδῶν καθίεντο ἄνωθεν. δέκα γάρ κόλαβοι εἴτουν πασσαλίσκοι πρὸς τὸν πηχύν τοῦ ψαλτῆρος στρεφόμενοι, ἔτεινόν τε τὴν χόρδην καὶ ἐσκάλων πρὸς τε τὸν ῥυθμόν τῆς ἁρμονίας καὶ πρὸς τὸ τοῦ ψαλτῆρος βούλημα.Nicolaus de Braia in Ludovico VIII :
His addenda quæ habet S. Hieronymus in Psalm. 56. et alibi. Vide Quintilianum lib. 1. cap. 16. et eumdem Papiam, præterea notata a Frontone Ducæo ad Hexaemeron Basilii pag. 17.Tympana, Psalterium, cytharæ, symphonia dulcis.
liber Psalmorumdicitur in Actis Apostol. cap. 1. S. Augustinus in Psalm. 118 :
Codex Psalmorum, qui Ecclesiæ consuetudine Psalterium nuncupatur.Exstant hi versus de Psalterio Davidico :
Ter quinquagenos David canit ordine Psalmos, Versus bis mille sexcentos sex canit ille.
Psalterium planum, id est, sine glossa. Vide supra in Planus.
Cum Usus Psalterii Gallici, tam in Romana curia quam in majori parte ecclesiarum et monasteriorum habeatur frequentior, quam Romani, cujus usus servatur in vestro monasterio Casinensi,.... vobis mandamus quatenus utamini Psalterio Gallico prælibato.
Psalterio puerorum acclamanteJusti hæreditabunt terram....
Et iterum in eodem subsequntur pueri lectitantes et divitibus hujus mundi significantes: Nolite sperare in iniquitate,
etc. Ubi ad pueros symphoniacos spectasse verisimile est.
Domus... lectionarium, et responsorium, et duos Psalterios, etc.
In omnibus Horarum precibus semper, Miserere mei Deus : cui, si placet, unum Psalterium Psalmorum subjungatur.Infra :
Post matutinum fratres in claustro... Psalterium cum Litania communiter dicant.Ubi, ni fallor, intelliguntur septem Psalmi Pœnitentiales, quibus subnecti solent Litaniæ Sanctorum.
Clericum unum.... providebit, qui pro salute animæ meæ.... Psalterium unum cum vigiliis et commendatione animarum singulis diebus in perpetuum in eadem canteteodem sensu, in Testam. ann. 1345. ex Chartul. 21. Corb. :(infra legat) ecclesia.Saustier,
Item aulx clerchs des parroisses des eglises de Corbye pour viij. Saustiers, qui diront pour l'ame de my, pour chacun xij. deniers.
assignasse quemdam taxatum numerum Dominicæ orationis, ac Salutationis Angelicæ, quem pro qualibet Hora Canonica quotidie deberent perficere orando, ut a Divino officio non vacarent. Vide Capellina 1. et Rosarium.
Psalterium B. V. Mariædicitur, in Bulla Sixti IV. PP. ann. 1479. ex Bibl. reg. :
In ducatu Britanniæ et pluribus aliis locis, crescente fidelium devotione, ab aliquo tempore certus innovatus est modus sive ritus orandi, pius et devotus, qui etiam antiquis temporibus a Christi fidelibus in diversis mundi partibus observabatur, videlicet quod quilibet volens eo modo orare, dicit qualibet die ad honorem Dei et beatissimæ virginis Mariæ, et contra imminentia mundi pericula, toties Angelicam salutationem,Ave Maria,
quot sunt psalmi in psalterio Davitico videlicet centies et quinquagezies, singulis decem salutationibus hujusmodi orationem Dominicam semel præponendo ; et iste ritus sive modus orandi, Psalterium beatæ virginis Mariæ vulgariter nuncupatur.
Procuratores hujusmodi requisitioni benigne annuentes, unus post alium juraverunt super sancta Dei Evangelia et animam domini electi in quodam libro sive Psalterio, in quo erant scripta statuta ipsa(ecclesiæ Massil.) Alia ann. 1398. ibid. :
Juravit(episcopus) super quatuor sancta Evangelia ambabus suis manibus tacta videlicet Psalterium.... ipsius ecclesiæ, in quo sunt scripta statuta ecclesiæ memoratæ et laudabiles consuetudines.
psaltērium ī, n
- , ψαλτήριον, a stringed instrument, lute, psaltery.
Psalterium
(ψαλτήριον). A stringed instrument, something between the cithara and the harpa ( , 179).