restare

1 restare v. rastrare

2 restare [CL, coinciding in perf. with resistere; ML perf. also restavi] 1 to remain where one is, linger, stay put. b (tr.) to cause to remain, to hold in restraint. gaudio caret an spes in mansione ~at [AS: to nawihte ne hopað se to hame ne higeð] Prov. Durh. 30; fatuum visum est ulterius pertendere ‥ . ~itit ergo W. Malm. GP II 75; s1249 equos enim meos et homines ‥ violenter fecit ~are ‥ donec paagium ‥ extorsisset M. Par. Maj. V 85.  b de averiis, que prepositus hundredi ~are [OF: forfeng] fecerit (Leg. Will.) GAS 497; 1208 ad ~andas naves cum catallis Pat I 83b. 2 (w. dat., also absol.) to stand firm against, resist. hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui ~iterit, nobis auxiliariis utimini Bede HE I 1; gaudeo quia nulla violentia vobis violentiam ingerentibus ~itistis Anselm (Ep. 252) IV 163; licet ab archiepiscopo invitaretur, crebris ~itit epistolis, pretendens causam novitatis in veste, temeritudinis in religione W. Malm. GP III 115; quidam enim Poncium honorifice ut abbatem suum suscipere decreverunt, alii vero contradicentes obnixe ~iterunt Ord. Vit. XII 30 p. 425; s1151 dux ‥ omni Francorum exercitui robuste ~abat H. Hunt. HA VIII 31. 3 to continue to exist, survive. invenimus ‥ nullam ‥ spem nobis in nobis ~are salutis Bede HE V 1 p. 282; superat, ~at GlC S 656; utraque monasteria From et Bradeford, morem mortalium emulantia, in nichilum defecere, ~atque tantum nomen inane W. Malm. GP V 198; to be ‥ permanere, sistere, ~are CathA. 4 to remain after subtraction, be left as a residue; b (of period of time); c (w. super & acc. or abl.). magister dilecte, ~at adhuc una sententia non descripta Cuthb. Ob. Baedae clxiii; Paralypomenon, reliquum, quid ~at GlC P 28; si post urina cum ypostasi alba et in fundo cum bonis differentiis, signum est conplete digestionis, et nihil ~at nature, nisi ut expellat Ric. Med. Signa 36; 1421 ~ant non solute de dicta pensione xx marce ExchScot 342; 1460 idem onerat se de iiij barilibus salmonum ~antibus in compoto suo ‥ ut patet in pede ejusdem Ib. VII 22; 1485 reddidit compotum ‥ in quo ~abat debens ducentas et duas libras Ib. 307; 1545 citra remissionem restarum ex dicta priori contributione adhuc ~antium insolutarum Conc. Scot. I cclix.  b cumque x dies Quadragesimae ~arent Bede HE III 23; quodcumque restat temporis loc hwæt to lafe beo GlP 55; quidquid ~at de vita mea Anselm (Ep. 120) III 258.  c c970 quaecumque super usus necessarios ~averint [AS: gestaþelian] ‥ in coelestes ‥ recondant thesauros RegulC 69; 1461 nota quod sexaginta libre ~antes super magistro J. L. ‥ allocande sunt dicto magistro Jacobo ExchScot 85; 1476 de jciij li. v s. x d. ~antibus super Hugonem Ross Ib. 374. 5 to remain (to be dealt with, discussed, or experienced); b (with gdv.); c (with. inf.); d (with ut & subj.). ~ant epitri et peones ‥ Aldh. Met. 133; heu fugiet, fugiet, planctus quapropter amarus / nunc nobis restat, carus abit cuculus Alcuin Carm. 57. 48; tertius [itineris collega] diem inclinatam et grandem viam ~are preponens, devotionis retardabat propositum Mir. Fridesw. 74; prosequar igitur et respondebo ad ea quae ~ant de iis quae interrogasti Anselm (Lib. Arb. 3) I 212; adhuc ~at difficultas, quomodo possit cognoscere simul diversa sensibilia T. Sutton Quodl. 444.  b ‥ aliis sed plurima restant / perficienda Aldh. VirgV 2764; ~at altera pars discutienda Anselm (Man. 21) I 36; ~at Heliensis episcopatus a nobis percensendus W. Malm. GP IV 183; multa si vita comes fuerit in sequentibus adhuc ~ant dicenda Ord. Vit. X 24 p. 158.  c ~at ‥ satisfacere Theod. Pen. epil.; ~at nunc de rerum earum universitate ‥ discutere ‥ Anselm (Mon. 7) I 20; adhuc alio modo ~at dicere de pausis, quia quelibet nota pausam sibi correspondentem non habet Hauboys 340.  d ~at ut ‥ elevationis tempora ‥ regulariter edisseras Aldh. Met. 140; restat, ut ingentes depromant carmina pugnas Id. VirgV 2448; ~at nunc ut consideremus Anselm (Praesc. I 7) II 257; adhuc ~at ut de beato Martiali Lemovicensi aliquid memorem Ord. Vit. II 17 p. 360. 6 (~at w. acc. & inf. or ut & subj.) it follows that. unde ~at ut ‥ suscipere illa festinemus Bede HE II 13; ~at igitur unam et solam aliquam naturam esse ‥ Anselm (Mon. 4) I 17; ~at igitur ut per hoc tantum sit debitor, quia est Adam Ib. (Orig. Pecc. 10) II 151; cum universitatem generalis masse meta maneat certa ‥ ~at unumquemque hic peracta illic recipere merita W. Malm. GP V 252. 7 to be certain. to be certan, constare, ~are CathA.

3 restare [2 resta+-are], to fit (plough) with a reest or mouldboard or with part of mouldboard. 1307 in stipendio j hominis pro carucis ~andis et reparandis in autumpo xij d. MinAc Wistow 28; 1316 in caruca capitanda et ~anda et pedulanda, vij d. MinAc 1132/13 B. 9d.; 1319 in una nova caruca facienda et aliis carucis capitandis, ~andis, et reparandis de meremio domini, xiij d. (MinAc Warboys, Hunts) MS BL Add. Roll; 1324 in carucis ~andis et reparandis MinAc Wistow 56; 1373 in veteribus carucis chippandis ‥ et ~andis xij d. (Alton Priors) Ac. Man. Wint.; 1374 in caruc’ chippand’ et rest’ x d. (Vernham Dean, Hants) Ac. Man. Coll. Wint..