servire

1 servire v. servare

2 servire [CL] 1 (w. dat. or prep.) to serve, attend or wait on, look after; b (at table); c (w. ref. to altar or rite). d to offer divine service, worship, serve; e (absol., or w. ref. to place of worship). frater cui cura domus infirmorum committitur, et [qui] infirmis fratribus ~ire deputatur, cocum suum habeat Lanfr. Const. 155; si ‥ de coquina ~iunt ‥ ad refectorium revertantur Ib. 179; non minus ei quam sibi ubique ~iri faceret W. Malm. GP I 52; c1201 venerunt malefactores ad domum ipsius ‥ cui ~iebat SelPlCrown 77; 1448 cuidam mulieri ~ienti tectori per xj dies Ac. Durh. 237; 1542 retenti ad ipsum ~iendum in hospitio suo aut aliter Foed. XIV 764.  b soror quae ~it mensae ministret ad potum Inst. Sempr. lxxxviii*; illi ‥ qui ad prandium ~iebant, in refectorio sunt refecti (Brendanus 26) VSH II 279; servitores ‥ ~ient ‥ cibos ‥ deferentes Obs. Barnwell 160.  c induantur qui celebraturi sunt missam et ~ituri sunt ad missam Lanfr. Const. 88; nolunt ‥ sacerdotio onerari aut ~ire altario qui de altario vivunt J. Sal. Pol. 678B; c1220 (15c) nulli clerico permittatur ~ire altari, nisi in superpelliceo aut capa clausa. clericus ‥ conjugatus non permittatur ~ire altari nisi urgente necessitate (Const. Lond.) EHR XXX 293.  d †680 (10c) fratribus suis Deo ~ientibus ad aecclesiam S. Andreae CS 50; ita ut ‥ et Christo ~ire videretur et diis quibus antea ~iebat Bede HE II 15; ad Dominum ‥ cui ~ivi Felix Guthl. 50 p. 154; matrona frequenter veniens ad ecclesiam die ac nocte, devotissime Domino ~iebat Latin Stories 44; †1082 monachosque tam vivo quam ibidem sepulto venerabiliter ~isse responderunt Feod. Durh. xxxviii; Saladinus ‥ tradidit omnes ecclesias Terre Promissionis nuntiis imperatoris Constantinopolitani, ut in eis ~iatur secundum consuetudinem Grecam Diceto YH 59.  e 706 (12c) fratribus ibidem ~ientibus CS 116; viris sanctis qui ibidem ~iebant (Geraldus 4) VSH II 108; in Rofensi episcopatu clerici ~ientes vix ad quaternarium numerum assurgere poterant W. Malm. GP I 44; in aecclesia ‥ ubi quattuor canonici seculares ~ierant vij monachos constituit Ord. Vit. XII 46 p. 485; 1201 monachi ‥ facient ~iri predictam capellam CurR I 459. 2 to benefit, be useful. b to be used. 692 (14c) ad ‥ basilicam ‥ erigendam, quae divinis laudibus et sanctorum honoribus ~ire videatur Ch. Selsey 2; Romani ‥ censeant ut aecclesiarum omnium sumptus suis potius ~iant quam quorumlibet regum usibus militent W. Malm. GP II 74; hominibus ~iunt herbe flores delectabiles producentes Fortescue NLN II 62.  b 1201 sigillum ad ~iendum in ‥ negociis (v. communis 4a); s1115 ciphum ‥ qui ~it ad principalem mensam in refectorio Flor. Hist. II 45. 3 to provide (for), supply. b (w. ref. to food or sim.) to serve, provide (cf. et. 1b supra). c to provide a profit or financial benefit for. d (leg.) to serve (a writ). abbati de libro ~iat, qui thuribulum de ejus manu accepit Lanfr. Const. 127; tenet archiepiscopus ‥ vij masuras terrae quae TRE ~iebant S. Augustino; modo arch' aufert ei servitium DB I 12b; ibi una piscaria ~iens Hallae DB I 14va; parietes semiruti ‥ solis nidis avium ~iebant W. Malm. GP III 100; ad ~iendum necessitatibus monachorum Ib. V 204; 1377 ad pelves et manutergia unde ~ivit MGL II 460.  b interim pauperes xiij pro eis reficiantur, et postea in refectorio debent ~iri sicut in festivitatibus W. Malm. Glast. 80; nec etiam servitores aut alii fratres aliquod genus leguminis ad aliquam mensam portare quousque prior de potagio ~iatur; sed neque pissis alicui fratri apponi debet ad tabulas inferiores quousque presidens de pisse sive de primo ferculo ~iatur Cust. Westm. 107; [prior] dimidium vini sextarium habebit, si conventus plenarie de vino ~iatur Ib. 114; 1293 de tribus cursibus ~iantur (v. cursus 7b); 1330 de feodo ‥ quod tenet ‥ per quoddam servicium, viz. serviendo coram ‥ rege die coronacionis de tribus ferculis cujusdam cibi qui vocatur maupygernon IPM 17 m. 8.  c 1222 ita quod illi [Judei] qui sunt ‥ apud Rupellam ~iant nobis per annum de tribus milibus solidis Pat 358; 1245 exigunt ‥ si ~ivit domino regi inde in scrutinio facto per fratrem Gaufridum, et ipse dicit quod inde ~ivit per starrum suum SelPlJews 13; 1253 quamcito aliquis Judeus natus fuerit, sive sit masculus sive femina, serviat nobis in aliquo Cl 312; s1262 episcopus propter ‥ suam litteraturam ‥ credebatur per divinam providentiam advenisse ad honorem ‥ sed ‥ ~ierat magistro J. vicecancellario in vij milibus marcarum sterlingorum et postea domino pape Gerv. Cant. GR cont. 219.  d 1505 breve predictum ~itum et executum Entries 12ra. 4 to fulfil one's obligations (to), provide service (for), serve. b to carry out, fulfil, observe. c to serve, obey, pay heed to (also fig.). d to devote oneself (to), serve the cause of. ~iebant praeposito manerii DB I 86b (v. consuetudo 3a); a tempore Tosti comitis Saiet unus tainus mansit ‥ et ~iebat sicut liber homo DB I 154vb; a1107 exceptis illis militibus qui cum loricis ~iunt et totum feudum suum integre habent de predictis maneriis (Breve) EHR XVI 729; eos quibus antea ~ierant impugnaverunt Ord. Vit. III 3 p. 55; fratres ejus in regis familia ~iebant Ib. XII 4 p. 324; c1150 ita teneat quamdiu fideliter ~ierit Ch. Westm. 267; 1251 ego mallem ire ad carucam meam quam ~ire de tali officio SelPlForest 101.  b 1434 videntes ‥ fraudes et negligencias contractas pandoxatorum ‥ de non ~iendo consuetudinariis suis ‥ MunAcOx 507.  c suis potius concupiscentiis ~ire desiderant Bede Sam. 548D; vitiorum potius inplicamentis quam divinis solebam ~ire mandatis Id. HE III 13; ille, stomacho suo ~iens, cruditate ructaret barbarica W. Malm. GP II 87; ventris ingluviei nimis ~iebat unde ‥ vix ire poterat Ord. Vit. IV 7 p. 219; quomodo duobus dominis tam diversis ‥ competenter ~ire poterimus? si Roberto ‥ digne ~ierimus, Guillelmum ‥ offendemus Ib. VIII 2 p. 268; quidam ‥ nature imperio ~ire parati Gir. TH I 25; vanitati foris ~ire cogitur J. Ford Serm. 68. 7.  d multis annis religioni et litteris ~iendo W. Malm. GP III 115; peccati tentantis dominationem evadit ut peccato non ~iat J. Ford Serm. 99. 5. 5 to be subordinate: a (of person, also fig.); b (of land or sim.); c (gram., to a case). d to be subject (to operation). a s1088 indignum fore nimis, tam strenuam militiam relicto tam nobili ~ire juniori Flor. Hist. II 19; c1400 priusquam ~ierit magistro (v. apprenticius 1).  b si quid de ipsis [terris] cuicunque homini quolibet modo attributum vel prestitum fuisset ad ~iendum inde episcopo DB I 172va; †811 (12c) has terras ‥ adquisibit ‥ et ‥ aecclesie liberaliter illas ~ire subjunxit CS 850.  c nam tollenti nos stabiles servire necesse est Tatwine Aen. 16 (Praepositio utriusque casus) 2; comparativum gradum dicunt grammatici ~ire semper ablativo casui Abbo QG 19 (41).  d quae est sescupla divisio et ‥ quot pedes eidem divisioni ~iunt? Aldh. PR 112; epitriti ‥ non ~iunt divisionibus Ib. 140. 6 (as trans., assoc. w. servare) to maintain, preserve. †956 (14c) rus ‥ tranquillum perseverans domini solummodo ~iatur CS 920.