superior

sŭpĕrĭor, ōris, v. superus.

superior [CL] 1 higher in position, upper; b (of position of table). c (of clothing) worn over another garment, outer. d (as adv.) in a higher position, above. qua ratione luna, cum sit situ inferior, ~ior sole aliquoties videatur Bede TR 26 tit.; p757 ~ius celum semper pulchrius inferiori aspexisse ferebat Ep. Bonif. 115; ostium ‥ quo per cochleam ascenderet ad cameras et testudines ecclesie ~ioris W. Fitzst. Thom. 139; quadrangula ‥ ~ior minor aliquantulum debet apparere Mens. & Disc. (Anon. IV) 41; una cappa oloserica ‥ in parte ~iori ornata Elmh. Cant. 99. b 1206 prior semper duplum nisi cum abbate comederit, nihilominus qui ad ~iorem mensam ut custos ordinis sederit duplum [panem] (Consuet.) Chr. Evesham 218. c vestis ~ior tam vilis erat et despicabilis H. Reading (I) Adjut. 1349A; amotis distributisque ejus quotidianis vestibus ~ioribus W. Fitzst. Thom. 151; 1326 omnes predicti dabunt mortuar' viz. ~iorem meliorem vestem qua communiter utuntur BB St. Davids 190; 1559 pro annali seu mortuario persolvi solito, et veste ~iori Conc. Scot. II 168. d anulos [Gen. xxxi 50] qui fiunt sursum prope manum, ~ior quam armilla Comm. Cant. I 453. 2 (of part or region) upper. b (as sb. n. usu. pl.) upper part or region; c (of building); d (of human body). e upstream. 1356 de tenementis in ~iori Elvet Ac. Durh. 122. b omnes juncturas ei [sc. S. Serapioni] membrorum prius solventes, de ~ioribus ejus praecipitarent, ac sic Christi martyr efficeretur Bede Mart. 1103A; 716 flammam ‥ terribiliter ad ~iora ascendentem Bonif. Ep. 10; rege eos [famulos tuos] de ~ioribus tuis, et ubertatem fructuum largire eis Egb. Pont. 69; an dicemus lapidem justum cum a ~ioribus inferiora petit? Anselm (Ver. 12) I 192; Normannos, calore successus acriter ad ~iora nitentes, in vallem deiciunt W. Malm. GR III 242; cum fex omnium liquorum petat inferiora, quare fex mellis petit ~iora? Quaest. Salern. P 149; quod firmamentum et alia ~iora motorem habeant animam J. Blund An. 6. c scalam cui inniti solebant, qui ~iora templi sarciebant Osb. V. Dunst. 7; in ~iora Rotomagensis turris duxit, jussoque ut late circumposita diligenter ex arcis edito specularetur W. Malm. GR V 392. d fren, membranula que dividit ~iora et inferiora Osb. Glouc. Deriv. 241; c1300 adeo quod idem clericus nudus remanserat ab omnibus vestimentis suis in ~ioribus usque ad corrigiam FormMan 24; colica passio appellatur angustiosa cibi detencio corrupti, deinde ejus expulsio per ~iora et inferiora SB 17. e aestus oceani ‥ c et quattordecim vicibus exundet ad ~iora et tot aeque vicibus suum relabatur in alveum Bede TR 29; flumen divisum est in duas partes, et siccum vadum apparuit. pars ~ior altius et altius surgebat, et pars inferior quasi sine motu stetit (Abbanus 30) VSH I 21. 3 (of place or its inhabitants) further, more distant (in quot. to the south). copiarum quae illos ad bella secutae fuerant pars occisa, pars post fugam ad ~iores Britannos concessit W. Malm. GR I 2; Saraceni ‥ Gallitiam et Lusitaniam, maximas Hispaniae provintias, amiserunt; possident usque hodie ~iores regiones Ib. II 167. 4 (w. ref. to position in text) previous, preceding, earlier, above (also as sb.). b named or referred to earlier, above-mentioned. c first (of two previously mentioned), the former. ut jam in ~ioribus dixi Gildas EB 65; quem amabat videre concupiscens ut ~iora carminis hujus copiose declarant Bede Cant. 1177D; nam ‘cratera’ in ~iore versu Virgilii accusativus Grecus est tertie declinationis Abbo QG 16 (35); uxor hujus Godefridi fuit Mathildis marcisa, quam ~ior liber predicat W. Malm. GR IV 373; secunda persuasio est quod ~ior porcio racionis aliquam habet perfeccionem sibi correspondentem Duns Ord. I 104. b apud N. sunt l acrae etc. apud Brand, que adquietant se ubi et ~iora (Kent) DB I 2rb; quando T. de W. recepit ‥ junxit [maneria] ~iori manerio Cleberie, et tunc et modo inibi sunt appreciata (Salop) DB I 260ra; alter ‥ est, qui ~ioribus perfecta cohaeret convenientia, et tota illorum contextione verus esse compellitur Anselm (Mon. 19) I 34; sed ut ad ~iora redeam W. Malm. GR II 196; per semibrevem mensuramus omnes ~iores Fig. 47. c transmigro verbum duplicem significationem habet ‥ exemplum verbi ~ioris ‘transmigravi in montem sicut passer’ Bede Orth. 54; versum ‥ quem duabus pentimemeris constare voluerint ‥. hoc ‥ et ~ius metrum ubi juncta fuerint, elegiacum carmen vocatur Id. AM 110; illud ‥ ~ius petitionis genus comprobatio [MS: computatio fidei] seu conjunctio fidei est ad Deum; hoc posterius infidelitatis conjunctio ad diabolum Alcuin Exeg. 547B. 5 preceding in time, earlier, previous. b (of the earlier-born of two persons bearing the same name) the elder. Tiberius privignus Augusti, hoc est Libiae uxoris ejus filius, ex ~iore genitus conjuge Bede Chr. 495; ut ~iora, id est patriarcharum, tempora respiciamus (Lit. Ceolfridi) Bede HE V 21; ~iorem casum reputans, magis aspera magisque ignominiosa metuens W. Poit. I 27; terrebat [eum] ‥ Dei genitricis in abbatem ~iorem de praerupta ecclesia sua judicium Gosc. Transl. Aug. 34A; Edwius, filius Edmundi ~ioris regis, regno potitus W. Malm. GR II 147; Dominica cruce previa, qua ~ius bellum caruerat Ib. IV 384. b ferunt Magnum ~iorem, filium Haroldi ‥ Haroldum filium Haroldi, post victoriam Willelmi ad se venientem, benigne tractasse W. Malm. GR III 260. 6 (in scale) higher: a (of form of life, its place in nature, or sim.); b (of number); c (in pitch, of musical note). a locum istis assignamus ~iorem reptilibus et jumentis P. Blois Opusc. 740B; nobiliori creature debetur locus ~ior. ergo omni anime rationali debetur naturaliter locus suppremus Fishacre Quaest. 43. b melius ‥ est in necessitate positos ~iora quam inferiora sectari, quoniam inferiora a ~ioribus continentur, ~iora autem ab inferiori numero non includuntur Bede TR 61; res quoque et rerum numeri eque numerantur a ~iori numero qui non numeratur H. Reading (I) Dial. VII 1234B. c in ~ioribus et acutioribus cithare chordis H. Bos. LM 1402D; iste modus trium supradictorum est modus notandi conjunctim in inferioribus et in primis sive tenoribus, sed disjunctim in ~ioribus omnibus Mens. & Disc. (Anon. IV) 32; prout habebant respectum ~ioris ad cantum inferiorem Ib. 50; determinatur per aliam quantitatem quam per illam in qua incipit, et hoc sub numero parium punctorum respiciendo ad ~ius vel inferius Ib. 59. 7 (of rank or one holding rank) higher, more exalted, senior, superior. b (of appointment, position, or sim., or its holder) upper, senior, chief. c (feud., ~ior dominus) overlord, (~ius dominium) overlordship. non est ‥ in hac ‥ Trinitate gradus, nihil quod inferius ~iusve dici possit Alcuin Dogm. 82A; ita se res habet quod Angli aspernanter ferant ~iorem, Normanni nequeant pati parem W. Malm. GR II 198; ~ior angelus inferiorem edocet quid ipse doceat prophetam Pull. Sent. 885D; 1282 ballivus noster aulam reparari ‥ fecit, licet super hoc mandatum ~ioris non habuisset RGasc II 149b; solus Deus est ~ior sedis apostolice Ockham Dial. 507. b c1299 tunc ~iore ballivo ville Novi Castri Deeds Newcastle 40; 1322 mandamus quatinus prefato comiti, tanquam ‥ ~iori arraiatori et duci hominum hujusmodi ‥ sitis intendentes Foed. III 973; 1334 assignavimus ‥ prefatos Henricum et Radulphum ‥ ~iores custodes tam marchiarum ‥ quam aliarum terrarum nostrarum RScot 277a; 1337 servientes ~iores servientibus inferioribus in mensa competenti et camera ‥ annis singulis teneantur StatOx 136; cupio scire an papa habeat judicem ~iorem in terris Ockham Dial. 507; 1349 per servicium essendi ~ior constabularius de peditibus com' Salop' IPM 106/30. c 1293 rex et ~ior dominus regni Scocie dilecto et fideli suo Johanni eadem gracia regi Scocie illustri salutem RScot I 17b; Edward [sic] Dei gracia rex Anglie, dominus Hibernie, et dux Aquitanie et ~ior dominus regni Scocie Ib.; 1301 a prima institucione regni Anglie, reges ejusdem regni ‥ ~ius et directum dominium regni Scocie habuerunt (Lit. baronum) Ann. Lond. 124. 8 (as sb.): a religious superior (esp. of head of religious house). b (feud.) overlord, superior. c chief officer of borough, (Ir.) sovereign. d (mil.) superior officer. e (leg.) chief judge, superior judge. f (neutral) member of arbitration panel who holds casting vote or sim.. a pare ‥ ~iori tuo prompte, grate, hilariter, sincere, et perseveranter Ad. Scot Serm. 258A; 1275 a fratribus Enea tunc priore et Comdino ~iore fratrum predicatorum de Roscoman Mon. Hib. & Scot. 108b; 1333 absolucione premissorum nobis [sc. apostolicae sedis legato] vel ~iori nostro ‥ reservata Lit. Cant. I 518; 1340 sit ‥ in dicta domo ~ior perpetuus in eadem domo commorans qui magistri nomine perpetuo nuncupetur Deeds Balliol 287; nisi ‥ quod obediat episcopo seu suo ~iori AncrR 6; 1451 ~iores ‥ sc. vicarii, custodes, vel gardiani Mon. Francisc. II 103. b 1305 [Willelmus le Waleys] brevia sua per totam Scotiam, tanquam brevia ~ioris illius terre, emanare fecit Ann. Lond. 140; 1560 in quibus terris ipse Jacobus fuit ‥ rentalizatus per archiepiscopum Glasguensem, ~iorem earundem Scot. Grey Friars II 247; 1577 ~iores terrarum subscriptarum Dryburgh 304. c 1206 quod civitas vestra Lond' multum deterioratur ‥ per defectum eorum qui hucusque fuerunt ~iores in jure civitatis tractando Cl 64; 1228 rex constituit ‥ Ricardum Burgeis ~iorem ex parte domini regis in villa Gloucestrie, ad eandem villam custodiendam Pat 182; in omni burgo tocius regni Scocie ~ior illius burgi faciat duodecim legales burgenses ‥ sacramento suo asserere quod omnes leges ‥ conservabunt Leg. IV Burg. 112; 1383 contra voluntatem ~ioris et burgensium dicte ville (Kilkenny) Gild Merch. II 135; 1424 dilecti nobis nunc ~ior et burgenses dicte ville de Nova Ros Pat 414 m. 7; 1552 [the burgesses and commonalty ‥ shall ‥ choose one of their number to be sovereign] ~ior [and another to be provost] prepositus [for the coming year] CalPat IV 297. d qui in ordinacione conflictuum obedire ~ioribus noluerat, in continenti occidi preceperat Plusc. VIII 26. e ab omni habente ~iorem in aliqua causa, licet pro eadem causa ad eundem superiorem judicem appellare Ockham Pol. I 295. f 12‥ dicti sex [sc. arbitri] una cum domino T. de H. milite, qui ex consensu parcium electus est ~ior ex una parte et alia ‥ inquirent diligenter Feod. Durh. 189n; 1225 per sacramentum ‥ et Godefridi filii Alani, qui erit ~ior CurR XII 1426; 1234 elegentur [sic] duo legales homines de hominibus predicti Willelmi et duo legales homines de hominibus predicti Savarici et quintus ~ior ‥ Ib. XV 1141; ex utraque parte eligentur tres et ita quod sex sint numero et septimus eligatur ~ior Ib. XV 1177. 9 (as adj.) more powerful or effective, stronger. b (~or manus or sim., w. ref. to victory) the upper hand. sancti et catholici nostrae fidei doctores et defensores omnibus haeresiarchis in contentionibus publicis semper ~iores exstiterunt Alcuin Gram. 854A; respondendum esse viriliter adversantibus, ne [sibi] malignantium praesumptio ~ior esse videatur Id. Exeg. 603B; congressu ‥ ~iores Cedwallam in terga vertunt W. Malm. GR I 14; ille, semper adversis ~ior, et illum et ceteros improbe assurgentes tandem oppressit Ib. III 266; pars ducis ‥ adversarios ferro fortiter feriens ~ior prevaluit Ord. Vit. VIII 15 p. 354; si forte in his que diximus ~ior inveneris Ailr. Spir. Amicit. III 91. 692D. b ~iore hostis manu devicto Xerxi W. Poit. II 7; cum Angli ~iorem semper manum referrent W. Malm. GR I 8; Angli ~iorem manum nacti Noricos in fugam egerunt Ib. II 228. 10 (morally or essentially) superior, finer, better. ut in infimo habitet pudicitia conjugalis, supra vidualis, atque hac ~ior virginalis Bede Gen. 91C; p757 hanc miseram vitam, dum ex ~iore contemplatione reversa fuerat, vitiis ‥ contectam ‥ conspexisse se lugens protestabatur Ep. Bonif. 115; cum ‥ naturarum aliae aliis negari non possint meliores, nihilominus persuadet ratio aliquam in eis sic supereminere, ut non habeat se ~iorem Anselm (Mon. 4) I 17; cum manifeste rationes ~iores doceant summum spiritum per verbum suum fecisse omnia Ib. (Ib. 37) I 55; o mirabilis creatura ‥ mundum amas? sed ipsa es mundo ~ior Ailr. Spec. Car. I 23. 526B; ~ioris persone est hoc pati; inferioris, hoc facere W. Fitzst. Thom. 59; omnes homines ~iores sibi putat; se vero inferiorem omnibus estimat Hon. Inev. 1218C.

1 sŭpĕrĭor, (11) ĭus, ōris, comp. de superus : ¶ 1 plus au-dessus, plus haut, plus élevé, [ou] la partie supérieure, le plus haut de : dejectus qui potest esse quisquam nisi in inferiorem locum de superiore motus ? Cic. Cæc. 50, comment peut-on être jeté en bas sans être poussé dʼun lieu plus élevé dans un qui lʼest moins ? inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis castris compleverant Cæs. G. 7, 46, 3, tout lʼespace inférieur étant laissé vide, ils avaient garni de leurs camps la partie supérieure de la colline ; de loco superiore dicere Cic. Verr. 2, 2, 104, parler dʼun lieu plus élevé = du haut du tribunal, ou de loco superiore agere Cic. Verr. 2, 1, 14, plaider du haut de la tribune, ou superiore e loco contionari Cic. Tusc. 1, 117, haranguer du haut de la tribune, cf. Cic. de Or. 3, 23 ; in loco superiore consistere Liv. 26, 18, 7, se placer sur un endroit élevé [pour faire une déclaration de candidature] || tota domus superior vacat Cic. Att. 12, 10, toute la partie supérieure de la maison est inoccupée ¶ 2 [en parl. du temps ou de la succession] antérieur, précédent, plus âgé : a) omnes superiores dies [acc.] Cæs. G. 6, 36, 1, durant tous les jours précédents ; superioribus diebus Cæs. G. 7, 58, 5, les jours précédents ; superiora prœlia Cæs. G. 2, 20, les combats antérieurs ; superiores Cic. Verr. 2, 4, 150, les devanciers, les prédécesseurs, cf. Cic. Ac. 2, 1 ; superiore nocte Cic. Cat. 1, 1, la nuit précédente, cf. Cic. Sest. 85 ; superior ætas Cæs. C. 2, 5, âge plus avancé ; Africanus superior Cic. Arch. 22 ; superior Africanus Cic. Phil. 5, 48, le premier Africain ; superius genus Cic. Off. 1, 7, la première espèce [en parl. de deux], cf. Cic. Div. 1, 8 ; Amer. 15 ; b) la partie antérieure de : in superiore vita Cic. CM 26, dans la partie antérieure de la vie [mais in vita superiore Cic. Fr. F 5, 95, dans une vie antérieure] ; c) pl. n. : cujus ut superiora omittam Cic. Phil. 5, 35, pour laisser de côté ses actes antérieurs ¶ 3 [en parl. du rang] supérieur : superiores ordines Cæs. G. 6, 40, 7, grades supérieurs [de centurions], cf. Cæs. C. 3, 74, 2 ; loco, fortuna, fama superiores Cic. Læl. 94, supérieurs par la naissance, par la fortune, par la réputation ; humanitate superior Cic. Off. 1, 90, supérieur par lʼaffabilité ; superiores Cic. de Or. 2, 209, les supérieurs, les gens dʼun rang supérieur, cf. Cic. Læl. 71 ; largitione superior quam hic Cic. Att. 9, 9, 2, surpassant celui-ci en largesses ¶ 4 plus puissant, plus fort, supérieur : equitatu superiores Cæs. G. 7, 65, plus forts en cavalerie ; superior discessit Cic. Cæc. 2, il sʼen alla [du procès] avec lʼavantage, cf. Sall. C. 39, 4 ; Nep. Hann. 1, 2 ; causa superior, inferior Cic. Br. 30 [κρείττων, ἥττων λόγος], la cause la plus forte (la meilleure), la plus faible (la moins bonne) ; eventus humanos superiores quam suos animos esse ducunt Cic. Tusc. 4, 61, ils estiment que les événements humains sont plus forts que leur âme, ils se croient plus faibles que...

superior

Saved

Recent