tangere

tangere [CL] 1 to make physical contact with, touch (with hand or other part of body); b (sacred book in making an oath); c (in fig. context). d to feel (person or part of body for pulse), (~ere pulsus) to feel the pulse. [Midas] ‥ omnia que tetigerat in aurum vertebat Lib. Monstr. I 37; claudicans, pede altero terram non ~ens V. Cuthb. I 4; multi infirmi sanati sunt per hoc quod tetigerunt fimbriam vestimenti ejus Ailr. Serm. 13. 14. 286A; 1167 qui ~it picem, inquinatur ab ea J. Sal. Ep. 231 (233); [Anteus] tacta terra viridior et validior exsurgebat Alb. Lond. DG 13. 2; fons ‥ qui si tactus ab homine vel etiam visus fuerit, statim ‥ provincia pluviis inundabit Gir. TH II 7 p. 89.  b c1220 tactis sacrosanctis evangeliis juramentum corporaliter prestitit Reg. Malm. II 8; 1264 per renovatum scriptum ‥ confectum in plena curia tactis sacrosanctis Evangeliis concedam hanc ‥ vendicionem Deeds Newcastle 32; 1314 jurare ad sacrosancta Dei evangelia corporaliter tacta StatOx 117; 1446 juravit ‥ ad sancta Dei evangelia, corporaliter tacto libro Eng. Clergy 211; 1529 tactis per eundem manu sua dextera sacrosanctis Dei evangeliis ad ea juravit Deeds Balliol 127.  c manus domini tetigit cor meum, et unxit illud unctione misericordie sue Ailr. Jes. I 1; nec candoris inops sum, quem manus Domini tetigit, lavit ac dealbavit J. Ford Serm. 3. 4.  d omnibus membris ‥ in quibus ‥ pulsus ‥ sentitur, sed tamen honestatis causa maxime in brachiis solent ~i Ric. Med. Anat. 222; clericus manum domine accepit et pulsum suum tetigit G. Roman. 339. 2 to be immediately next to or in contact with, to border on, touch, reach; b (geom.). c (transf.) to be connected, related or akin to. ala una ~ebat parietem Bede Templ. 765B; 11‥ super Soperesland iiij rode, et quinta roda que ~it super Langeland FormA 155; 1164 velut illam scalam Jacob cujus summitas celum ~ebat J. Sal. Ep. 134 (136); illius namque summitas celum tetigit Gir. Symb. I 24 p. 272; sicut una domus consequenter est post aliam, non tamen ~it eam Ockham Phys. II 385; tractus occupat duo spatia et ~it duas regulas Wals. Mus. Mens. 84.  b superficies multorum equalium laterum non ~entium circulum minorem Adel. Elem. XII 13; quia sphera mota super planum describit lineam in plano, et tamen non ~it nisi in puncto Duns Ord. VII 338; puncta non sunt continua ‥ nec sunt ~entia se Ockham Phys. II 450; de intentione Aristotelis, quia secundum eum illa ~unt se inter que nihil est medium Ib. II 583; corpus pure sphericum non potest ~ere corpus pure planum Ib. II 584.  c c1219 ponat vicecomes alios [recognitores] qui predictos non ~ant affinitate CurR VIII 102; c1290 inquisicionem ‥ de bonis et fidelibus non ~entibus dictos felones consanguinitate State Tri. Ed. I 81; 1597 si ‥ dubium aliquod in premissis, aut eorum aliquid ~entibus ‥ oriri contigerit StatOx 456. 3 a to touch (with substance) so as to leave a trace. b to test the fineness of (metal) by rubbing upon a touchstone, ‘touch’. a eam aqua benedicta tetigit languentem Bede CuthbP 29; tangor non pullis maculis speciosa virago Bonif. Aen. (Virginitas) 169; doces hominem scientiam, interiori unctione cor ~ere J. Ford Serm. prol. 3; labium calicis melle ~it Gir. SD 88.  b 1400 de ‥ j pari touches continent’ dclij pec’ precii xxx li., ij petris pro diversis aur’ tangend’, precii iiij li. KR Ac 293/1. 4 to touch (so as to affect more or less injuriously); b (in sexual context). c (of illness, pain, or sim.) to affect, strike; d (transf., w. ref. to moral injury). ne tunc quidem eandem ~ere flamma destinam valebat Bede HE III 17 p. 160; iratus tetigit regem jacentem virga Ib. III 22 p. 174; ut dicat Deus: isti mei sunt ‥ qui ~it illos me ~it T. Chobham Commend. Virt. 31; si servat legem, non debet tangere regem / cum quis insidias regi per verba minatur (Vers. Corpus) Hist. Chess 519.  b nec tetigi penitus muliebres turpiter artus Aldh. VirgV 749; virga virilis / ignoret tenera puerorum tangere crura D. Bec. 1995; sponsa Christi ‥ cecinit de sponso suo: quem ‥ cum tetigero munda sum [Offic. S. Agnetis Virg.] J. Ford Serm. 29. 4.  c langore corporis tactus est Bede HE IV 3 p. 210; tactus infirmitate decidit in lectum Ib. IV 13 p. 311; tactus est ‥ et nimio capitis dolore V. Gund. 39.3; tactus ‥ infirmitate Ailr. Gen. Regum 349; ut experimento tactus in reliquum rectus discat incedere Lucian Chester 64; gravi corporis infirmitate tactus ‥ defunctus est M. Par. Maj. I 314.  d sed spernantur et injuria ~antur Tract. Ebor. 682; singula fere verba vel oblique vel directe nos ~ere vel infamare videntur Gir. Invect. I 2. 5 to touch (in order to make use of), to taste, eat, drink, use, etc.. haec polluti labii cymbala ~ere non merentur Adel. Blandin. Dunst. 8; nec ~ebat quicquam nisi panem et aquam Gir. GE I 26 p. 82; ut si dicam nolenti ~ere venenum: ~e illud secure quia nichil nocebit T. Chobham Praed. 235. 6 to arrive at, reach (point), touch. b (transf.) to amount to. die Sabbati navem ascendit, que priusquam Gallicum litus ~eret, tribus in provinciis in terram adpulsa est Hist. Abb. Jarrow 31; in terris gradior, sed nubila vertice tango Bonif. Aen. (Superbia) 263; incerti qualem mereamur tangere portum Alcuin SS Ebor 1591.  b 1315 pro quadam transgressione feloniam aliquam non ~ente Cl 133 m. 28. 7 to affect (with emotion). b to affect, worry, cause concern to. predicando audientium corda ~it ac ~endo sublevat Bede Tab. 462B; ~at me dulcedine praesentiae ‥ redemptoris mei Id. Cant. 1223C; 1103 omnis mundana adversitas ‥ ~at animum meum Anselm (Ep. 293) IV 213; aves tangit yrundo metu Walt. Angl. Fab. 25. 2; dominus H. respondit quod fuisset mirabilis predicatio quia eum ~ebat Hist. Roff. 365; 1422 Galli ‥ non minore dolore cordium tacti intrinsecus, non minore lesione sauciati Ps.-Elmh. Hen. V 128.  b infirmitatis causa et aliorum arduorum negotiorum, que totam ~ebant Christianitatem M. Par. Maj. III 160. 8 to pertain, relate to, be the business of. b (of text or sim.) to be concerned with (also w. de). c1284 dicte Constancie vel suo procuratori ‥ in nos ~entibus quatenus ad nos pertinet admittendo ‥ faciatis maturum justicie complementum RGasc II 221a; c1290 [nec] fuit ibi aliquis auditorum qui in hujusmodi placito posset cognoscere quia ~it coronam State Tri. Ed. I 38; c1312 vexaverunt R. S. in curia Christianitatis ‥ super hiis que non ~unt testamentum neque matrimonium Leet Norw. 58; s1326 concordati sunt ‥ per omnes barones, clerum et proceres, et omnes alios quibus ~ebat Plusc. IX 22; de nostris redditibus specialibus ad coronam regni ~entibus ‥ pro omnibus rebus coronam et regnum ~entibus Eul. Hist. III 105; 1419 mercandiset ‥ de rebus officium suum ~entibus MGL I 162.  b 1281 respondit de concelemento placiti ~entis Johannem F. CourtR A. Stratton 136; omnes precedentes regule ~entes de equalitate ‥ semibrevium Haudlo 104; c1336 subvic’ Northumbr’ de dono ut favorabiliter exequeretur brevia ~entia priorem et conv’, xxvj s. viij d. Ac. Durh. 533; c1374 litteras vestras ‥ ~entes prioratum de Coldingham Pri. Cold. 87; 1420 quasdam cartas et scripturas ~entes jus et titulum heredum Mem. York II 96. 9 to make (slight) mention of, to touch on, to refer or allude to (also in ellipt. context). b (p. ppl.) mentioned, aforementioned. c (w. de) to make (slight) mention, reference, or allusion. conversi estis nunc ad pastorem ‥ ~it evangelicam parabolam ubi pius Pastor ‥ venit visitare unam [sc. ovem] quae erraverat Bede Ep. Cath. 54C; circa hec tempora eligitur abbas Dunstanus ad episcopatum Wigornensis ecclesie sicut supra tetigimus Wulf. Æthelwold 14; s1136 habebat enim, ut supra tetigi, rex immensam vim thesaurorum W. Malm. HN 463; ille quidem quem hic ~is vir magni nominis ‥ putatur Rob. Bridl. Dial. 32; quia jam tetigit opinionem Platonis, ponit eam apertius T. Sutton Gen. & Corrupt. 79; motivum istorum fuit, ut ~it Augustinus, ex verbis apostoli ibidem Harclay Qu. 1. 6.  b ad usum et studium ‥ scholaribus aule tacte R. Bury Phil. 18. 232; 1382 ad tacta singula clare respondebat Pol. Poems I 262; 1414 premissa superius tacta et enarrata Pri. Cold. 87.  c illis, qui ex loco humili venerunt, de quibus modo tetigimus Ad. Scot OP 523A; c1296 de aliquibus ‥ premissorum vobis ‥ dudum tetigimus Reg. Cant. I 127; cum primo regi de lapidibus tetigerat, rex solutus est in risum Eul. Hist. II 303; c1380 vobis tetigi de ‥ voluntate mea quam habeo per istud vacacionis tempus ‥ Oxonie residere FormOx 314. 10 to treat, to deal with, to discourse of. b (w. de & abl.) to treat, discourse. nec omnia evangelia ~imus per circulum anni Ælf. CH I pref. 1; hic incipiunt materie que ~untur in sermone sequente Edmund Spec. Relig. praef.; in secundo [libro Metaphysice] multa ~untur de origine sciencie Bacon CSTheol. 21; s1312 sicut prius in proximo tactum est Ad. Mur. Chr. 20.  b de quo alibi tangitur ad plenum Milemete Nob. 83; de ista materia in speciali tangemus Ockham Dial. 754 (recte 774); constituto de qua translatione tangit decretale titulo: Venerabilem Eul. Hist. I 234; s1410 nondum tetigimus de collegiis, cantoriis, ‥ nec de glebis aut domibus leprosorum Chr. S. Alb. 55. 11 (mus.) to articulate, perform (note). bcaa ~endo disjunctim sine florificatione Mens. & Disc. (Anon. IV) 80.