tandem
tandem, at length, at last, in the end, finally
- I Lit.
- A In gen.
- 1 Alone: Juppiter tibi summe tandem male re gestā gratulor, Enn. ap. Non. 116, 29 (Trag. v. 242 Vahl.): ne navigarem tandem hoc aetatis senex, Plaut. Bacch. 2, 3, 109 (343): haec illic est pugnata pugna usque a mane ad vesperum ... Sed proelium id tandem diremit nox interventu suo, id. Am. 1, 1, 99 (251): tandem cognosti, qui siem, Ter. And. 586: tandem reprime iracundiam, id. Ad. 794: quod si animi vis in capite esse posset ... soleret tandem in eodem homine manere, in the end, after all, Lucr. 5, 137: tandem vulneribus defessi pedem referre coeperunt, Caes. B. G. 1, 25: tandem milites conscendere in naves jubet, id. ib. 5, 7; 7, 67: tandem desine sequi, Hor. C. 1, 23, 11; 3, 15, 2; id. S. 2, 5, 68: finiat ut poenas tandem rogat, Ov. M. 1, 735; Curt. 6, 7, 12.—
- 2 Strengthened,
- α By jam: jam tandem aedes igitur, Plaut. Mil. 4, 2, 39 (1029) Brix; cf. Cic. Agr. 2, 37, 103: jam tandem Italiae fugientis prendimus oras, Verg. A. 6, 61; so id. ib. 10, 890; 12, 497 (cf.: jam denique, id. ib. 2, 70.—
- β By aliquando: aliquando tandem huc animum ut adjungas tuum, Ter. Hec. 683; cf.: tandem aliquando L. Catilinam ... ex urbe ejecimus, Cic. Cat. 2, 1, 1; so, tandem aliquando, id. ib. 1, 7, 18; id. Quint. 30, 94; id. Fam. 11, 27, 5; 16, 9, 4; v. aliquando.—
- γ Pleon., with denique: tandem denique asinali verecundiā ductus, Ap. Met. 4, 23, 1; so, tandem denique, id. ib. 3, 22, 7; 10, 14, 13; cf.: recreatus denique tandem, Amm.17, 12, 10.—
- B In partic., in interrogative clauses, pray, pray now, now, then: quid tandem, what in the world, etc. (very freq. in class. prose): quid tandem admisi in me, ut loqui non audeam? Plaut. Men. 5, 1, 12 (712): quid tandem agebatis, Cic. Rep. 1, 13, 19: quae res tandem inciderat? id. ib. 1, 11, 17: quod genus tandem est istud ostentationis et gloriae? id. Rab. Post. 14, 38; id. Leg. 1, 1, 1; cf.: quonam tandem modo? id. Tusc. 3, 4, 8; id. Part. Or. 4, 12; id. Fin. 2, 19, 60: (id) quo tandem animo tibi ferendum putas? id. Cat. 1, 7, 16: hoc, per ipsos deos, quale tandem est? id. N. D. 1, 38, 105: quanto tandem illum moerore afflictum esse putatis? id. Cat. 2, 1, 2: quorsum tandem? aut cur ista quaeris? id. Leg. 1, 1, 4: quousque tandem abutere, Catilina, patientiā nostrā? id. Cat. 1, 1, 1: quae quousque tandem patiemini? Sall. C. 20, 9; Cic. Caecin. 17, 48; so, utrum tandem ... an, id. Fl. 10, 24: scis Quo tandem pacto deceat, etc., Hor. Ep. 1, 17, 2: ain' tandem ita esse ut dicis? Plaut. Aul. 2, 4, 19 (298); so, ain' tandem? id. Trin. 4, 2, 145 (987); id. Truc. 2, 7, 47 (597); Ter. And. 875; id. Phorm. 373; Cic. Rep. 1, 15, 23; id. Att. 9, 21, 1: itane aiebat tandem? Plaut. Mil. 1, 66 (66); so, itane tandem? id. Trin. 3, 2, 16 (642); Ter. And. 492; id. Heaut. 954; id. Phorm. 231; 527. —
- II Transf., for denique, finally, to mark the final clause of a series (very rare), Quint. 12, 1, 25.
quid ~em virtus timebit nisi defectum sui quo homini in aeternum nocetur?
resipisce ~em et noli consentire ei qui tibi talia praeparat incendia
quid est, Domine meus, Samson meus ‥ quod ~em caperis, ~em teneris, ~em vinciris
disce modum tandem, Cornubia, disce laborem!
sed lege equa idem tandem, ‘justitia est que divinum et humanum jus complectitur’
differentes ‥ emendare scelera que fecerunt, in ipso ~em mortis articulo ad penitentiam confugiunt
~em Cenulfus rex ‥ libellos ‥ in Doroberniam remisit(
tum illa, resoluta in lacrimas et in se ~em reversa, fidem sororibus adhibuit(
formosus est? exspecta paulisper et non erit. at enim bonis artibus doctus ‥ ~em aliquando ipsum virum laudas
tandem namque scio quod nescio: nescio totum / hoc quod ab ingenuis artibus arte meat
procedendo in peccatis equalibus vel majoribus, sequitur quod natura tandem totaliter consumetur
a priore quidem amor libertatis, amor patrie, et ~em extraneorum amor
si vox fortasse mihi negetur certe vel aspectus ejus, aut si nec provenerit ipse, vel pia ~em et dulcis recordatio ipsius
si vel minimum articulum, vel aliquem capillum, vel ~em extremum pulvisculum de tanto thesauro nancisci mererer
non presentia objecti, non perfectio potentie, non ~em determinatio potentie ad actum vel exercitium actus
ita ut ‥ aliquandiu pronus jacens, vix ~em resurgeret
vix ~em aliquando fenore me solvebam gravissimo
accepta vix ~em consolacione foris qua non egebat interius
marcas extortas relaxavit, et vix ~em ad manus suas revocavit
habeatis ‥ coram baronibus de scaccario ‥ tam cito quam cito poteritis et ~em a die Pasche in quindecim dies
- 1. (toch) uiteindelijk, ten slotte; ➤ ~ milites conscendere in naves iubet; ~ reprime iracundiam toch, dan;
- 2. (in vraagzinnen) dan wel, in vredesnaam; ➤ quo ~ modo?; quousque ~?; quorsum ~ aut cur ita quaeris?; quid ~ agebatis?; quae res ~ inciderat?;
- 3. (poët.; postklass.) (ter afsluiting v.e. opsomming) ten slotte, kort en goed.
- tam+the demonstr. ending dem, at length, at last, in the end, finally: Tandem reprime iracundiam, T.: ut veritas tandem recreetur: tandem volneribus defessi, Cs.: Tandem desine matrem sequi, H.: ut iam tandem illi fateantur: Aliquando tandem huc animum ut adiungas tuum, T.: tandem aliquando Catilinam . . . ex urbe eiecimus.—In eager or impatient questions, pray, pray now, now, I beg: quid tandem agebatis?what in the world?: quod genus tandem est istud ostentationis et gloriae?: quo: modo tandem?: quousque tandem abutere, Catilina, patientiā nostrā?: quae quousque tandem patiemini? S.: Ain' tandem, T.
-
…possis quam venerari ad caedem proficiscens solebas, a cuius altaribus saepe istam impiam dexteram ad necem civium transtulisti ibis tandem aliquando quo te iam pridem tua ista cupiditas effrenata ac furiosa rapiebat ; neque enim tibi haec res adfert dolorem…
Cicero, in Catilinam
-
…egressus est, quod ei ferrum e manibus extorsimus, quod incolumis civis, quod stantem urbem reliquit, quanto tandem illum maerore esse adflictum et profligatum putatis iacet ille nunc prostratus, Quirites, et se perculsum atque abiectum esse…
Cicero, in Catilinam
-
…nihil cogitas quod ; non ; ego non modo audiam sed etiam videam planeque sentiam. recognosce mecum tandem noctem illam superiorem ; iam intelleges multo me vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. dico…
Cicero, in Catilinam
-
…tibi persaepe ad caedem constituti fuerunt, simul atque adsedisti, partem istam subselliorum nudam atque inanem reliquerunt, quo tandem animo tibi ferendum putas servi mehercule mei si me isto pacto metuerent ut te metuunt omnes cives tui, domum…
Cicero, in Catilinam
-
…urbem esse videatur nonne hunc in vincla duci, non ad mortem rapi, non summo supplicio mactari imperabis quid tandem te impedit mosne maiorum at persaepe etiam privati in hac re publica perniciosos civis morte multarunt. an leges quae…
Cicero, in Catilinam
-
…ob rem discede atque hunc mihi timorem eripe ; si est verus, ne opprimar, sin falsus, ut tandem aliquando timere desinam. haec si tecum, ut dixi, patria loquatur, nonne impetrare debeat, etiam si…
Cicero, in Catilinam
-
…impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberat circiter mille passuum ; spatio ;, eo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra quam diu etiam furor iste tuus nos eludet quem ad finem sese effrenata iactabit…
Cicero, in Catilinam
-
…perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsus bellum intulisset, quid tandem vererentur Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…se ac nefaria societate coniunctos aeternis suppliciis vivos mortuosque mactabis. tandem aliquando, Quirites, L. Catilinam, furentem audacia, scelus anhelantem, pestem patriae nefarie molientem, vobis…
Cicero, in Catilinam