ἄρτος
ἄρτος, bread, loaf of bread
- cake or loaf of wheat-bread, mostly in pl., Od. 18.120, al.; ἄρτος οὖλος a whole loaf, 17.343; collectively, bread, δούλιον ἄρτον ἔδων Archil. Supp. 2.6; ἄ. τρισκοπάνιστος Batr. 35; opp. μᾶζα (porridge), Hp. Acut. 37.—Freq. in all writers.
- II ἄρτος· βόλος τις, καὶ ὁ Ἀθηναίων ξένος, Hsch.
I
1 concr. pan
a) por su tamaño y forma de reparto hogaza
ἄρτον τ' οὖλον ἑλὼν περικαλλέος ἐκ κανέοιο
cogiendo una hogaza entera del precioso cestoἄρτον δειπνήσας πετράτρυφον ὀκτάβλωμον
cenando un pan cuarteado de ocho trozosβλωμιαῖος ἄ.
pan con una cruz incisa (llamado quadratus> por los romanos)
b) según sus ingredientes y preparación, dif. de tortas y pasteles
οἱ μὲν ἴτρια, οἱ δ' ἄρτον
(comen) unos tortas de sésamo, otros pan
• esp.
op. μᾶζα
• op. al trigo en grano
ἀντὶ τῶν πυρῶν ἄρτον διδόναι
• fundamentalmente de trigo
ἐκ ... τῶν πυρῶν ... ἀπετέλησαν ἄρτον
• de otros cereales
ἐκ τῶν ὀλυρέων ποιεῦντες ἄρτους
haciendo panes de espeltaἄ. πύρινοι καὶ κρίθινοι
• mezclado con semillas u otros ingredientes
τραπέσδαι μακωνιᾶν ἄρτων
καθαρὸς ἄ. ἢ συγκόμιστος ἢ ἀπτίστων πυρῶν ἢ ἐπτισμένων
pan de un solo cereal o de varios, de trigo no cernido o cernidoκαθαροὶ ἄρτοι
ξανθοὶ ἄ.
panes rubios, candealesῥυπαρὸς ἄ.
pan negro
•
ἄναλος ἄ.
ἄ. δίπυροι
bizcochosἄ. ναυτικός
galleta marineraἄρτοι ζυμῖται
ἄζυμος ἄ.
pan ácimo
•
ἄρτοι πίονες· οὕτως πλακοῦντες
• de muchas variedades por sus ingredientes y cocción, Trypho Fr.117, por obra de panaderos especialistas
ἄρτους θαυμαστοὺς παρασκευάζειν
c) considerado como sustento básico de la familia y la población en general (en el experimento lingüístico de Psamético) Hdt.2.2,
δούλιον ἄρτον ἔδων
ἄ. καὶ κρέας
αἰτίζητ' ἄρτον
ἔλαβεν τοὺς ἑπτὰ ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας
ἄρτους δέκ' ὀβολῶν κἀπιθήκην τεττάρων
διακοσίων δηναρίων ἄ.
φαγεῖν ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ
• en relación con su consumo o no por parte de pueblos diferentes
οἱ δὲ σιτέεσθαι μὲν τὸν ἄρτον εἶπον
μέγας ἄ. Δωρικός
prob. gran torta o tal vez gachas dorias
2 usos alegóricos y religiosos
τὸν μὲν ἄρτον Δημήτραν νομισθῆναι
• en prácticas religiosas concretas en el Egipto helenístico OGI 56.73 (III a.C.), en el culto hebreo
ἄ. τῆς προθέσεως
panes de presentación
• esp. en lit. crist. del maná
ἄ. ἀγγέλων
• entre los gnósticos
ὁ ἄ. καὶ τὸ ἔλαιον ἁγιάζεται τῇ δυνάμει τοῦ ὀνόματος θεοῦ
• entre los maniqueos
οὔτε ἄ. κλῶσιν
II quizá tierra, finca, PMich.723.2 (IV d.C.)
ἄ.· βόλος (por βῶλος?) τις (pero cf. βόλος· θύρα (cód.))
•Diversas interpretaciones: palabra viajera, rel. vasco arto ‘pan de maíz’, prést. del iran. *arta ‘harina’, cf. pers. ard ‘harina’. Tb. rel. por otros c. la raíz *ar- < *H2er- ‘trabajar la tierra’, cf. ἄροτος ‘tierra de labranza’.
-ου, ὁ.
A wheaten cake Od. 17.343, Od. 18.120.
Strong 740
bread, a loaf: Mt 4:3, 4, Mk 3:20, al.; ἄρτοι τ. προθέσεως, bread of the setting forth, i.e. the shewbread. Metaph., ὁ ἄ. τ. θεοῦ, τ. ζωῆς, ref. to Christ, Jo 6:33, 35; in general, food: Mt 6:11, al.; ἄ. φαγεῖν (Heb.
1
1.a
ἐπιθύσ[ας] ἐπὶ τῷ βωμῷ [λ]αβέ ... γʹ ἄρτους
realizando la ofrenda sobre el altar toma tres panes
κόσμει δὲ καὶ παράθεσιν στροβίλων, ἄρτων
prepara también una ofrenda de piñas, una cesta de panes
1.b
παρακείσθωσαν ἐπὶ τῆς τελετῆς ἄρτοι καθάρειοι
en la consagración deben estar dispuestos panes blancos
1.c
πλάσον ἄρτον ... κα[ὶ] φάγε νήστης καὶ γ[ν]ώσῃ τὴν ἐνέργειαν
amasa un pan, cómelo en ayunas y conocerás la energía mágica
καταλιπὼν ἀπὸ τοῦ ἄρτου, οὗ ἐσθίεις, ὀλίγον καὶ κλάσας ποίησον εἰς ἑπτὰ ψωμούς
deja un poco del pan que comes y partiéndolo haz siete trozos
2
el pan nuestro de cada día dánoslo hoy
- a cake or loaf of wheat-bread (barley-bread is μᾶζα), mostly in pl., Od.; ἄρτος οὖλος soft bread, Od.
-
…χοροῦ τοὺς προσθίους ; Πλαθάνη Πλαθάνη δεῦρʼ ἔλθʼ, ὁ πανοῦργος οὑτοσί, ὃς ἐς τὸ πανδοκεῖον εἰσελθών ποτε ἑκκαίδεκʼ ἄρτους κατέφαγʼ ἡμῶν. νὴ Δία ἐκεῖνος αὐτὸς δῆτα. κακὸν ἥκει τινί. καὶ κρέα γε πρὸς τούτοισιν ἀνάβραστʼ εἴκοσιν…
Aristophanes, Frogs
-
…. ἀκούσας δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Ψαμμήτιχος ἐπυνθάνετο οἵτινες ἀνθρώπων βεκός τι καλέουσι, πυνθανόμενος δὲ εὕρισκε Φρύγας καλέοντας τὸν ἄρτον. οὕτω συνεχώρησαν Αἰγύπτιοι καὶ τοιούτῳ σταθμησάμενοι πρήγματι τοὺς Φρύγας πρεσβυτέρους εἶναι ἑωυτῶν. ὧδε μὲν γενέσθαι τῶν ἱρέων τοῦ…
Herodotus, The Histories
-
…καὶ λεήναντες ὑπέροισι σῶσι διὰ σινδόνος, καὶ ὃς μὲν ἂν βούληται αὐτῶν ἅτε μᾶζαν μαξάμενος ἔχει, ὁ δὲ ἄρτου τρόπον ὀπτήσας. ὡς δὲ τῷ Κύρῳ καὶ τοῦτο τὸ ἔθνος κατέργαστο, ἐπεθύμησε Μασσαγέτας ὑπʼ ἑωυτῷ ποιήσασθαι. τὸ…
Herodotus, The Histories
-
…ἐν αὔλακι κὰμ μὲν ἄροτρον ἄξειαν, τὸ δὲ ἔργον ἐτώσιον αὖθι λίποιεν. τοῖς δʼ ἅμα τεσσαρακονταετὴς αἰζηὸς ἕποιτο ἄρτον δειπνήσας τετράτρυφον, ὀκτάβλωμον, ὃς ἔργου μελετῶν ἰθεῖάν κʼ αὔλακʼ ἐλαύνοι, μηκέτι παπταίνων μεθʼ ὁμήλικας, ἀλλʼ ἐπὶ…
Hesiod, Works and Days
-
…δῖος Ὀδυσσεύς. Ἀντίνοος δʼ ἄρα οἱ μεγάλην παρὰ γαστέρα θῆκεν, ἐμπλείην κνίσης τε καὶ αἵματος · Ἀμφίνομος δὲ ἄρτους ἐκ κανέοιο δύω παρέθηκεν ἀείρας καὶ δέπαϊ χρυσέῳ δειδίσκετο, φώνησέν τε · χαῖρε, πάτερ ὦ ξεῖνε, γένοιτό…
Homer, Odyssey
-
…ὦ φίλταθʼ ἥκεις Ἡράκλεις ; δεῦρʼ εἴσιθι. ἡ γὰρ θεός ; σʼ ; ὡς ἐπύθεθʼ ἥκοντʼ, εὐθέως ἔπεττεν ἄρτους, ἧψε κατερεικτῶν χύτρας ἔτνους δύʼ ἢ τρεῖς, βοῦν ἀπηνθράκιζʼ ὅλον, πλακοῦντας ὤπτα κολλάβους. ἀλλʼ εἴσιθι .…
Aristophanes, Frogs
-
…κυπαρισσίνῳ, ὅν ποτε τέκτων ξέσσεν ἐπισταμένως καὶ ἐπὶ στάθμην ἴθυνεν. Τηλέμαχος δʼ ἐπὶ οἷ καλέσας προσέειπε συβώτην, ἄρτον τʼ οὖλον ἑλὼν περικαλλέος ἐκ κανέοιο καὶ κρέας, ὥς οἱ χεῖρες ἐχάνδανον ἀμφιβαλόντι · δὸς τῷ ξείνῳ ταῦτα φέρων…
Homer, Odyssey
-
…ὁ τὴν ὀψοποιίαν συγγεγραφὼς τὴν Σικελικὴν καὶ Σάραμβος ὁ κάπηλος, ὅτι οὗτοι θαυμάσιοι γεγόνασιν σωμάτων θεραπευταί, ὁ μὲν ἄρτους θαυμαστοὺς παρασκευάζων, ὁ δὲ ὄψον, ὁ δὲ οἶνον. ἴσως ἂν οὖν ἠγανάκτεις, εἴ σοι ἔλεγον ἐγὼ…
Plato, Gorgias
-
…ποιήσας θανάτῳ τῷ ἀλγίστῳ ἀπώλετο, λιμῷ · πολλῶν γὰρ καὶ ἀγαθῶν αὐτῷ ἐπὶ τὴν τράπεζαν παρατιθεμένων ὄζειν ἐδόκει τοῦ ἄρτου καὶ τῆς μάζης κάκιστον, καὶ οὐκ ἐδύνατο ἐσθίειν. καὶ ταῦτα πολλοὶ ἡμῶν ἤκουον τοῦ ἱεροφάντου λέγοντος. δίκαιον…
Lysias, Speeches
-
…ἄλφιτα σκευαζόμενοι, ἐκ δὲ τῶν πυρῶν ἄλευρα, τὰ μὲν πέψαντες, τὰ δὲ μάξαντες, μάζας γενναίας καὶ ἄρτους ἐπὶ κάλαμόν τινα παραβαλλόμενοι ἢ φύλλα καθαρά, κατακλινέντες ἐπὶ στιβάδων ἐστρωμένων μίλακί τε καὶ μυρρίναις, εὐωχήσονται αὐτοί τε…
Plato, Republic