Quirites
Quirītēs, ium, m.: ancient Sabines, especially of the city of Cures, 7.710; Sabines amalgamated with the Romans; Roman citizens.
Quĭrītes, v. Quiris.
Quirītēs, ium u. um, m. (Cures), die Einwohner der sabinischen Stadt Cures, die Quiriten, una ingens Amiterna cohors priscique Quirites, Verg. Aen. 7, 710: veteres illi Sabini Quirites atavique Romani, Colum. praef. § 19. – Nachdem sich unter Romulus Sabiner u. Römer zu einer Bürgerschaft vereinigt hatten, wurde der Name Quirites dem der Romani beigefügt, u. die Römer nannten sich Quirites in staatsbürgerlicher Beziehung, während der Name Romani für sie in politischer u. militär. Beziehung blieb, s. Liv. 1, 13, 5. Serv. Verg. Aen. 7, 710; verb. populus Romanus Quiritium, populi Rom. Quiritium, populo Rom. Quiritium, populum Rom. Quiritium, s. Liv. 1, 32, 13; 8, 9, 7 u.a.: und in Apposit., populus Romanus Quirites, alte Formel bei Gell. 1, 12, 14. Macr. sat. 1, 4, 27: und verb. populus Romanus Quiritesque, Liv. 8, 6, 13: Quirites Romani, Liv. 5, 41, 3 u.a.: populi Romani Quirites, Bürger des röm. V., Plin. 16, 132. Vgl. über diese Formel Brisson. de formulis p. 57 ed. Bach. Gronov Gell. 1, 12, 14 (Observv. 4, 14). – Für Soldaten war die Anrede Quirites eine Beschimpfung, Tac. ann. 1, 42. Suet. Caes. 70. – ius Quiritium, α) urspr., zur Zeit der Republik, das Bürgerrecht im Inneren mit allen den Befugnissen, die dem einzelnen vom ius civile Romanum gewährt werden (während ius civitatis = das Bürgerrecht nach außen, d.h. das Recht, das jemand als Bürger des römischen, nicht eines fremden Staates genießt), Cic. Caecin. 96 (s. Jordan z. St.). – β) zur Kaiserzt., der Teil des Bürgerrechtes, der einem Latiner noch fehlte, um Vollbürger zu werden, Plin. ep. 10, 6 (22), 1; 10, 104 (105) sq. Suet. Claud. 19. Vgl. Mommsen röm. Staatsrecht Bd. 3. S. 5 f.u.S. 172. Binder Die Plebs. S. 143 ff. u. S. 154 ff. – Sing. Quirīs, ītis, m. (Nbf. Quirītis, is, m., Ven. Fort. misc. 5, 2, 21 u. vit. S. Mart. 3, 498; vgl. Prisc. 4, 29), ein Quirite, römischer Bürger, Hor. ep. 1, 6, 7. Ov. met. 14, 823: quis te redonavit Quiritem dis patriis, als unversehrten röm. Bürger, Hor. carm. 2, 7, 3: quibus una Quiritem vertigo facit, einen (freien) Bürger, Pers. 5, 75. – Plur. Quirites poet. übtr. v. den Bürgern (Untertanen) im Bienenstaate, Verg. georg. 4, 201.
Quĭrītēs, (8) ĭum et um, m. (Cures), ¶ 1 Sabins fondus dans la population romaine : Virg. En. 7, 718 et Serv. ; Col. Rust. 1, pr. 19 ; Liv. 1, 13, 5 ; [anc. formules fréquentes] populus Romanus Quiritium dans Varro L. 6, 86 ; Liv. 8, 9, 7, etc. ; [appos.] populus Romanus Quirites Gell. 1, 12, 14 ; Macr. Sat. 1, 4, 27, le peuple romain des Quirites, c.-à-d. de vieille souche [cf. Quirites Romani Liv. 5, 41, 3 ; 26, 2, 11 ; cf. Plin. 16, 132 ] ; populus Romanus Quiritesque Liv. 8, 6, 13, le peuple romain et les Quirites ¶ 2 Quirites, citoyens romains vivant dans la condition privée [il répond à notre mot « bourgeois »] : jus Quiritium Plin. Min. Ep. 10, 6, 1, droit romain [droit civil], cf. Ulp. Dig. 6, 1, 1, 2 || épithète adressée par César aux soldats à titre de reproche : Tac. Ann. 1, 42 ; Suet. Cæs. 70 ¶ 3 [poét.] parvi Quirites Virg. G. 4, 201, jeunes citoyens [en parl. dʼabeilles].
- 1. Quiriten: (a) Romeinse burgers, Romeinen (= cives Romani), ihb. populus Romanus Quiritesque of populus Romanus Quiritium als officiële aanduiding v. Rom. burgers in vredestijd; burgers onder de wapenen heetten Romani; voor soldaten had de benaming Quirites een neerbuigende connotatie, in de zin van burgerman; ➤ ius Quiritium volledig Romeins burgerrecht; (b) (Verg.) bewoners v.d. Sab. stad Cures;
- 2. (Verg.) (metaf.) bijen.
Primo enim congressionis impetu cum regii Quirites multa cæde, mira audacia, a fossato eos sicut victos propulissent, exordinatis aciebus eos indifferenter insequentes agitabant.Et pag. 305 :
Cujus tam virtute quam clamore regii exhilarati Quirites in eos insiliunt, toto animo eorum sanguinem sitientes aggrediuntur, cædunt, dehonestant, et usque Puteolum, etiam si porta sorderet, multis eorum retentis, pluribus interemptis, coactos retruserunt.Willelm. Brito lib. 1. Philippidos :
Non semel hanc vocem usurpat hic Auctor. Sic Justinus Poeta loquens de Lippiensibus :Hic Marcomirus gaudens, Francique, Quirites, Accedunt dictis, et congrediuntur Alanis, Strageque crudeli sic debacchantur in illos.
Contraria omnino ratione Quirites a Ducibus appellabantur in castris Romanis milites ignavi ac desides, quasi indigni essent glorioso militis nomine, hincque inter plebeios recensendi. Sic Alexander Severus apud Lampridium cap. 53. et 54. in concione milites ex more primumFesta dies agitur, coeunt cum plebe Quirites, Fitque modis variis ludus equestris ibi.
Commilitonesappellavit ; ubi autem eos fremere et tumultum ciere conspexit :
Continete,Cum nihilominus post ita fremerent, exclamavit :inquit , vocem truculentam campo et bellis necessariam, ne vos hodie omnes uno ore atque una voce, Quirites, dimittam : et incertum an Quirites. Non enim digni estis, qui vel Romanæ plebis sitis, si jus Romanum non agnoscitis.
Quirites, discedite, atque arma deponite.Simile est illud Lucani lib. 5 :
Vide Suetonium in Julio Cæsare cap. 70...... Discedite castris : Tradite nostra viris ignavi signa Quirites.
Ita do, ita ligo, ita testor, ita vos mihi, Quiritis, testimonium perhibetote, citeri citeraque, proximi proximæque, exheredis mihi estote, etc.Subscribunt post
Mummolus Comes, Scupilio Spatarius, etc.
Quirītes see Quiris.
QUIRITES
QUIRI´TES, QUIRI´TIUM JUS. [JUS]
Quirītes
A word of uncertain derivation. Mommsen regards it as composed of the root of curis (quiris), “a spear,”+the root of ire, and hence =“the spearmen,” “warriors.” It was the name of the oldest inhabitants of Rome, the Latin Ramnes and the Sabine Tities taken together. Afterwards it became the name of the Roman people (populus Romanus Quiritium or populus Romanus Quirites) in home affairs, while Romani was used in connection with foreign affairs. It was the proudest of the designations of the Romans. Quirites was also used to indicate peaceable citizens, or civilians, as opposed to soldiers (milites) (Tac. Ann. i. 42; Iul. 70; Lucan, v. 358). See civitas.