archidiaconus
archĭdĭācŏnus, i, m., = ἀρχιδιάκονος,
- an archdeacon, Hier. ad Pamm. Ep. 61, 4; Sid. Ep. 4, 25.
archidiaconus, ī, m. (ἀρχιδιάκονος), der Ober- od. Archidiakonus, Eccl.
ad amicitiam viri ‥ sanctissimi Bonifatii videlicet ~i
in Edwardum urbis Lundonie ~um
mando ‥ ut nullus episcopus vel ~us de legibus episcopalibus amplius in hundret placita teneant [(v. l. teneat ]
presbyter ab episcopo vel ~o suo accusatus(
nullus in ~um nisi diaconus promoveatur(
scelus archidiāconus audet, / presbyteros Domini dum radere rodere gaudet
qui decani sunt vel ~i nisi illi ‥ in quorum manibus iniquitates sunt?
~i officiales sunt domini episcopi quorum officium in exterioribus administrationibus consistit
~us dicitur summus diaconus. ‥ ~orum autem officium olim in ecclesia grande fuerat. ‥ super clericos autem omnes exteriores et rurales archipresbyteros et decanos ~us modernis quoque temporibus administrationem habet
occasione consuetudinis per quam ‥ ~i a singulis ecclesiis sui archidiaconatus xij d. annuos extorserunt, quam ‥ alii donum, alii lardarium, alii vero porcum ~i ficto nomine jam appellant
singulis ~is precipimus ut ab ecclesiis quando personaliter non visitant procuraciones exigere ‥ non presumant. ‥ et, quamquam nostre sollicitudinis cura per ipsos tamquam oculos nostros in quampluribus habeat relevari, nolumus [etc. ]
pro ‥ Bertrando majore ~o Agennensi
abbatibus, prioribus, decanis et †archidecanis [(? l. ~is ]
~orum quatuor potestas et officium in exteriori jurisdiccione consistit, ut subditorum curas gerant, eorum causas justo libramine dirigentes, mores reformantes et excessus corrigentes
episcopi ponunt capellanos super parochias, ~os et officiales super capellanos; capellani devorant parochianos, ~i et officiales parochianos et capellanos
introducti sunt ~i magis patenter superflui
hic ~us,a narsdekyn, ‥ a arsdekyn
quod Petro Paulus fuerat quando non recte ‥ ambulabat, hoc illi [abbati ] erat ipse ~us
Diaconispræest : Dignitas Ecclesiastica, qua donatum S. Stephanum conjicit S. Augustinus Serm. 94. de Diversis, quod primus a S. Luca inter 7. Diaconos nominetur, unde ait :
Inter Diaconos nominatus primus, sicut inter Apostolos Petrus,et a Luciano in Epist. de ejus inventione,
Primicerius Diaconorum, et
Diaconi eligant de se, quem industrium noverint, et Archidiaconum vocent.
in quo, seu gradu, seu ministerio, inquit ille,
multum retentus propter industriam, diu dignitate. Vide Vitam Lietberti Episcopi Cameracensis cap. 17. Laxata exinde disciplina usus obtinuit, ut(id est, Presbyteri) non potuit augeri, ne potestate posset absolvi
Archidiaconatusetiam Presbyteris deferretur. Apud Hincmarum in Capitul. ann. 877. memorantur Guntharius et Oilardus Archidiaconi Presbyteri.
Episcopi Vicariusdicatur in Ordine Romano, ut qui vices Episcopi in illius diœcesi exequatur, et Ecclesiarum visitandarum ipsius loco curam suscipiat. Unde
Oculus Episcopiappellatur in Epistola B. Clementis, apud Isidorum Pelusiotam Epist. 29. Fulbertum Epist. 34. et Hugonem Flaviniac. in Chron. pagina 200.
Cæterum sit Diaconus Episcopi auris, et oculus, et os, cor pariter et anima ; ut Episcopus in pluribus quam par est ac minutioribus non occupetur, sed in solis gravioribus.
Archidiaconi vero qui Oculi et A. Secretis Episcopi dicuntur, et Ecclesiæ Dei provisores, et Episcopalis domus et mensæ procuratores, ab Apostolis et eorum successoribus substituti inveniuntur, etc.Apud Anastasium S. Lucius PP.
potestatem dedit omnis Ecclesiæ Stephano, Archidiacono suo, dum ad passionem pergeret. Et Ursinus in Vita S. Leodegarii cap. 2 :
Deinde... Archidiaconus effectus, cura sub Pontifice omnibus Ecclesiis ipsius diœcesis est prælatus.Quale autem potissimum fuerit Archidiaconorum munus, pluribus exequitur Isidorus junior Epist. ad Leudred. :
Archidiaconus imperat Subdiaconis et Levitis, ad quem pertinent ista ministeria, ordinatio vestiendi altaris a Levitis, cura incensi, et sacrificii necessaria sollicitudo, qui Levitarum Apostolum et Evangelium legat, etc. sollicitudo quoque parœciarum et ordinatio et jurgia ad ejus pertinent curam.... ipse inquirit parœcias cum jussione Episcopi, etc.His addenda, quæ habent Charta Ebonis Archiepiscopi de ministris Remensis Ecclesiæ, post Flodoardi Histor. Remensem ex Sirmondo et Marloto, et Hincmarus in Capitulis Archidiaconibus datis.
Audientia Archidiaconidicitur lib. 5. Capitul. cap. 171. sed quasi
OfficialesEpiscopi, uti appellantur a Radulpho de Diceto in Imaginibus Histor. pag. 581. Nam, ut ait Isidorus junior,
sollicitudo parœciarum, et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Unde ab eorum sententiis appellatio procedebat ad Episcopum, ab Episcopo ad Archiepiscopum, etc. quapropter inter Ordinarios accensentur ab Innocentio III. PP. lib. 14. Epist. 44. ad quam consulendus Bosquetus. Adde Petrum Cellens. lib. 7. Epist. 10. Joannes Sarisberiensis Epist. 156. hisce verbis sui ævi Archidiaconorum in administranda justitia mores carpit :
Erat, ut memini, genus hominum, qui in Eccl. Dei Archidiaconorum censentur nomine, quibus vestra discretio omnem salutis viam querebatur esse præclusam ; nam, ut dicere consuevistis, diligunt munera, sequuntur retributiones, ad injurias præmium faciunt, calumniis gaudent, peccata populi comedunt, quibus vivitur ex rapto, ut non sit hospes ab hospite tutus.Vide Joann. de Deo in Pœnitentiario lib. 5. cap. 10. et Altaserram lib. 1. Dissertat. Juris Canonici cap. 15. Sed longe antea
Archidiaconorum cupiditasnotata, ut ex Capitulari ann. 744. cap. 12. et Addit. 4. Capitul. cap. 145
majores, aut
minores Archidiaconi, secundum varias Ecclesiarum super hac re ordinationes ac institutiones. Vide Galliam Christian. Sammarthanorum in Episc. Autissiodor. n. 58.
Decanumei subesse debere : sed intra Ecclesiam et in celebratione divinorum, et quoad ordinem, subesse debere
Decano. Sed in his omnibus, inquit Lindwodus, consideranda est Ecclesiarum consuetudo, secundum quam Decanus, simpliciter loquendo, major est Archidiacono. In Ecclesia Cadurcensi Archidiaconi primas sedes tenent post Episcopum, ut est in Historia Episcoporum Cadurc. n. 114.
depositum fuisse Laurentium, qui primus fuerat in ordine Diaconii Sedis Apostolicæ, propter superbiam et mala sua. In diplomate Pauli PP. apud Baron. ann. 761. num. 17. subscribit post Presbyteros S. R. E.
Petrus Archidiaconus S. Sedis Apostolicæ. Tradit Panvinius, abrogatam fuisse hanc dignitatem a Gregorio VII. ipsiusque loco
Camerariuminstitutum, qui
arcamet ærarium Ecclesiæ Romanæ servaret : id enim
Camerariipotissimum munus fuisse, ut et Diaconorum et Archidiaconorum in Ecclesiis, suo loco ostendimus. Occurrunt tamen post Gregorium VII. aliquot Archidiaconi Ecclesiæ Romanæ, sub Urbano II. apud Eadmerum lib. 2. pag. 52. et sub Innocentio II. apud W. Tyrium lib. 15. cap. 13. Meminit præterea Archidiaconi Ecclesiæ Romanæ Cencius Cardinalis in Ceremoniali, ubi agit de inauguratione summi Pontificis apud eumdem Baronium ann. 1191. adeo ut in dubium veniat quod habet Panvinius.
Marbodus Cardinalis ArchidiaconusEcclesiæ Andegavensis, postmodum Episcopus.
Constituimus etiam Cardinalem Archidiaconum hujus urbis ad eam pertinere(Ecclesiam S. Gengulfi) ut Præpositus hujus loci eum perpetuo in beneficio possideat.
Officio etiam Sacristæ tunc in augmentum portionis suæ officium Archidiaconatus super totam Parochiam Croylandiæ assignavit.Hi
Archidiaconi Abbatumdicuntur, in Articulis observandis inter Fratres professos Domus S. Juliani juxta S. Albanum, in Monastico Anglic. tom. 2. pag. 378.
Succrescebat jamdudum in agro abbatis Johannis septimi illa paradella invidiæ, qua in suum causabatur Archidiaconum oblique oculos deflectere, excogitareque vias, modos et media, quibus posset eum depellere extra monasterium. Accediakre,pro
Archidiacre, in Lit. ann. 1268. tom. 1. Probat. Hist. Brit. col. 103.
Archebrike, ridicule, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 1 :
Si tamen non est, pro Archiepiscopus. Altera voce Galli gallinacei cantus exprimitur, HispanisNous enclinons un Archebrike, Ou monsegnor Quiquelikike.
mensaet reditus Capituli ejusdem Ecclesiæ : quod iis verbis satis designat idem Pontifex :
Et conventusnihil de sua mensa recepit, a tempore, quo dictus Archidiaconatus fuit collatus eidem.
ut, præcipitur. Vetus Charta apud Catellum lib. 5. Rerum Occitan. pag. 872 :Archidiaconi non sint laici
Ut tunc temporis erat mos Milites tenere Archidiaconatus.Ordericus Vitalis lib. 3. pag. 496. sub ann. 1066 :
Fulcoius Radulphi de Caldreto filius... Archidiaconatum quoque, quem in feudo ab antecessoribus suis de Archiepiscopo Rotomagensi tenebat, Monachis dedit.Innocentius III. PP. lib. 14. Epist. 122 :
Archidiaconatum S. Gemmæ, cui tunc temporis præsidebat, ignorante Capitulo, pro magna pecuniæ quantitate pignori cuidam Militi obligavit, etc.Archidiaconatus dati ad firmam, quoad jura spiritualia, meminit Provinciale Eccles. Cantuar. lib. 5. tit. 4. Vide Procuratio.
Mer. Guillaume Cressin, dit le Picart, chevecier de sainte Oportune de Paris, nous fist foy et homage au nom de M. le Cardinal de Magalonne archidiacre de Dunoys a cause de ladite Archediacré.Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 :
Hugo Rotomagensis archiepiscopus cum Archidiaconasset Berengarium, dixit ei : Dabo tibi centum libras ne in principio archidiaconatus facias exactiones per Archidiaconatum tuum.
Data Suessione anno ab Incarnatione Domini... Ansculpho et Theobaldo, Petro, Ebalo Archidiaconizantibus.