capitellum
căpĭtellum, i, n. dim. [caput, capitulum] (perh. first post-class., for in Plin. 24, 19, 113, § 173, and 36, 23, 56, § 178, the MSS. and edd. vary between capitellum and capitulum; not in use in the time of Varro; v. Varr. L. L. 8, § 79 Müll.).
- A small head: paracenterii, Veg. 3, 17, 2.—
- II In architecture = capitulum, the capital of a column, Coripp. 4, 59; cf. Isid. Orig. 15, 8, 15; 19, 10, 24; Vulg. 3 Reg. 7, 16.
capitellum, ī, n. (Demin. v. caput, s. Varr. LL 8, 79), I) der kleine Kopf, das Köpfchen, Veget. mul. 3, 17, 2. – II) übtr., das Säulenkapitäl, Vulg. 3. regg. 7, 16. Augustin. quaest. in exod. 110. Coripp. 4, 59. Isid. 15, 8, 15.
duo ~a quae his [columnarum ] capitibus erant superposita [cf. ]III Reg. vii 16
[Wilfridus ] parietes ‥ tribus tabulatis distinctos ‥ erexit. ipsos etiam et ~a columpnarum quibus sustentantur ‥ hystoriis et ymaginibus et variis celaturarum figuris ex lapide prominentibus et picturarum et colorum grata varietate ‥ decoravit
due columpne lignee ‥ que trabem magnam sustentabant, cujus trabis capita duorum pilariorum ~is insidebant
caminorum, propugnaculorum et columpnarum ~a et summitates cum epistiliis commote sunt, bases vero ‥ nequaquam
in chapitellis, clavibus,asselers cum creta ad taschiam cissis
pro xiij capetrellis, xiij s.; 256: pro ‥ capitrellis
Johanni de S. Omero pro iij chapitrallis petre de Kam [] tailandis ad tascham Caen, Norm.
in ~o columne [concave ] ‥ vina diversi generis decurrebant
j pecia meremii ‥ empta ad supponendum aream supra cameram ‥ una cum ~o ejusdem
turibulum capitellis undique cinctum / pendit de summo fumosa foramina pandens
omnibus his rutilo capitellis undique cinctum / turribulum pendet fabricatum comminus auro
j cuppa ‥ cum cooperculo habente in summitate ~um et glandem
in quibusdam locis porri pulularunt eicientes ~a seminum
crisocolla ‥ virga est duarum palmarum in qua ~um est simile ysopo
sapo Gallicus fit ex ij partibus ~i facti de cinere palee et fabarum et calce viva et tercia parte sepi arietini
~um, lexiva deponens capillos capitis idem
capam suam habebit pluvialem cum ~o et calciamentis ejusdem
căpĭtellum, ī, n. (dim. de caput, cf. Varro L. 8, 79 ), tête, extrémité : Veg. Mul. 2, 17, 2 ; Cass. Fel. 44, p. 111, 9 || chapiteau de colonne : Isid. Orig. 15, 8, 15.
Claustro,Occurrit non semel 3. et 4. Regum.Capitellis sculptis, ac basibus... eandem Ecclesiam decoravit.
Columnarum deaurata Capita, apud Hieronym. Epist. 8. et Epist. ad Gaudentium :
Auro fulgent Capita columnarum.dicuntur ejusmodiΚιονόκρανα
Factus fuit pons lapideus S. Leonardi hoc anno, et inventa arca nobilis Antenoris conditoris urbis Paduæ cum Capitello.Chronicon Parmense ad ann. 1299 :
Tonitruum et sagitta de cœlo percussit in turre Communis Parmæ... et diruit dicta sagitta de turre Communis unum ex merlis, et de angulo et de fenestris et de Capitello lignaminis, quod est desuper ipsam turrim, et unum ex colonellis marmoreis super quo erat.Alter locus ex eodem Chronico refertur in
Cantonuspost
Canto 1.
Hic quoque turibulum Capitellis undique cinctum Pendet de summo, fumosa foramina pandens.
Aqua saponis vel lixivium, Matthæo Salvatico :
Aqua saponariorum, ex quo fit sapo, dictum Gutta prima, aqua prima.
Hæc definitio facta est apud Vindocinum in Capitello S. Georgii anno 1070.
Deinde progrediens aggressus est fortuna consimili Capitellum, præsidium majus, sed præsidio primo antiquius.Capitolium Santonicum intelligit, de quo sic Ademarus Cabanensis
Dolo adduxit eum in Capitolio Sanctonæ urbis, quasi in beneficio urbem ipsam ei concederet, nihilque mali suspicantem, inclusum Capitolio, nefanda eum capere non veritus est traditione.Quod vero
Capitoliumet
capitellumhis Scriptoribus est,
turrem Sanctonensis civitatisHovedenus,
præsidiumWalsinghamus vocant.
Et sic die sequenti ac aliis diebus fuerunt suspensi per gulam in platea apud Capitellum.Et ad ann. 1374 :
Die autem jovisxiv. Octob. ante mortem D. Cansignorii facti fuerunt Domini generales civitatum Veronæ et Vicentiæ, etc. Domini Bartholomæus et Antonius fratres de la Scala filii naturales de voluntate et consensu totius populi Veron. super Capitello communis Veronæ.
Alta pars domus, in vet. Glossar. ex Cod. reg. 521. Vide Capitium 2.
Et ingressus in oratorium, mepostposito, ipse Capitellum unum, atque alterum, ac tertium dicit.Vita S. Cæsarii episc. tom. 6. Aug. pag. 83. col. 1 :
Dicentibus sanctis fratribus inibi Capitella, etc.Ubi Horas canonicas breviores significari suspicantur docti Editores ; brevius
capitulumex Gregor. Turon. interpretatur Cangius, in
Capitulum 3.Vide infra Chapitellum 2.